**ਅਨੁਵਾਦ:**
**2.59.** ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ (ਆਸਕਤੀ) ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਪਰੰਤੂ, ਇਸ ਸਥਿਰਪ੍ਰਜ੍ਞ ਪੁਰਖ (ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ) ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਚੀ ਵੀ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
**ਟੀਕਾ:** "ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ (ਆਸਕਤੀ) ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।" ਮਨੁੱਖ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: (1) ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮਜਬੂਰਨ ਤਿਆਗਣਾ, ਅਤੇ (2) ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਣਾ, ਯਾਨੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲੈਣਾ। ਇੱਥੇ 'ਸੰਨਿਆਸੀ' ਸ਼ਬਦ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਸਾਧਕ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਬਸ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਚੀ (ਆਸਕਤੀ) ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰਲੀ ਰੁਚੀ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ, ਸਾਧਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਿਜ ਆਸਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤੀਬਰ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰੁਚੀ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕਥਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਵਿਚਾਰਪੂਰਵਕ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਤੀਬਰ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ; ਵਿਸ਼ੇ ਤਿਆਗ ਦੇਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
"ਪਰੰਤੂ ਉਸ (ਸਥਿਰਪ੍ਰਜ੍ਞ) ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਚੀ ਵੀ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਰੁਚੀ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਈ ਸਥਿਰਪ੍ਰਜ੍ਞ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਸਥਿਰਪ੍ਰਜ੍ਞ ਬਣਨ 'ਤੇ ਰੁਚੀ (ਆਸਕਤੀ) ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
"ਉਹ ਰੁਚੀ ਵੀ" ਵਾਕੰਸ਼ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਰੁਚੀ ਸਾਧਕ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ 'ਮੈਂ'-ਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਰੁਚੀ ਆਸਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਇਸ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ: "ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਾਂ; ਆਸਕਤੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੱਖਣੀ ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਲੇਪ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖ ਕੇ, ਰੁਚੀ ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰੁਚੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
★🔗
