ผู้ใดรู้จักตนนี้ว่าเป็นผู้ฆ่า และผู้ใดคิดว่าตนนี้ถูกฆ่า ทั้งสองนั้นไม่รู้จริง ตนนี้ไม่ฆ่า และไม่ถูกฆ่า

๒.๑๙. ผู้ใดคิดว่าอาตมันผู้อาศัยนี้เป็นผู้ฆ่า และผู้ใดคิดว่ามันถูกฆ่า — ทั้งสองนั้นมิได้รู้แจ้งแท้จริง เพราะมันทั้งมิได้ฆ่าและมิได้ถูกฆ่า คำอธิบาย: 'ผู้ใดรู้ว่ามันเป็นผู้ฆ่า' — ผู้ใดถือว่าอาตมันผู้อาศัยนี้เป็นผู้ฆ่า ย่อมมิได้รู้ถูกต้อง เหตุเพราะในอาตมันผู้อาศัยนั้นหาเจตจำนงในการกระทำ (doership) ไม่ ดุจดังช่างผู้ชำนาญใด ๆ ไม่อาจทำงานใดได้โดยปราศจากเครื่องมือ ฉันใด อาตมันผู้อาศัยนี้ก็ไม่อาจกระทำสิ่งใดได้ด้วยตนเองโดยปราศจากร่างกาย ฉันนั้น เหตุฉะนี้ ในบทที่สิบสาม พระผู้เป็นเจ้าจึงตรัสว่า กรรมทั้งปวงล้วนถูกกระทำโดยธรรมชาติ (ปฺรกฤติ) เท่านั้น — ผู้ใดตระหนักเช่นนี้ ผู้นั้นย่อมตระหนักถึงภาวะไร้เจตจำนงในการกระทำของอาตมันผู้อาศัย (๑๓.๒๙) ความหมายคือ ในร่างกายนั้นหาเจตจำนงในการกระทำไม่ แต่อาตมันผู้อาศัยนี้ เนื่องด้วยการยึดถือตนว่าเป็นร่างกายและสร้างสัมพันธ์กับร่างกาย ย่อมถือว่าตนเป็นผู้กระทำกรรมทั้งหลายที่ร่างกายนั้นปฏิบัติ หากมันไม่สร้างสัมพันธ์กับร่างกายแล้ว มันก็หาเป็นผู้กระทำกรรมใดไม่ 'และผู้ใดคิดว่ามันถูกฆ่า' — ผู้ใดถือว่ามันถูกฆ่าก็มิได้รู้ถูกต้องเช่นกัน ดุจดังอาตมันผู้อาศัยนี้มิใช่ผู้ฆ่า ฉันใด มันก็มิใช่ผู้ที่ถูกฆ่าได้เช่นกัน เพราะการแปรเปลี่ยนใด ๆ ย่อมไม่บังเกิดในมันเลย สิ่งใดที่การแปรเปลี่ยนบังเกิดในนั้น สิ่งใดที่มีความเปลี่ยนแปลง — คือสิ่งใดที่เกิดและดับได้ — เฉพาะสิ่งนั้นเท่านั้นที่อาจถูกฆ่าได้ 'ทั้งสองนั้นมิได้รู้ มันทั้งมิได้ฆ่าและมิได้ถูกฆ่า' — ทั้งสองนั้นมิได้รู้ หมายความว่าผู้ใดถือว่าอาตมันผู้อาศัยนี้เป็นผู้ฆ่า ย่อมมิได้รู้ถูกต้อง และผู้ใดถือว่ามันถูกฆ่าได้ก็มิได้รู้ถูกต้องเช่นกัน ณ ที่นี้ ย่อมเกิดคำถาม: ผู้ใดถือว่าอาตมันผู้อาศัยนี้เป็นทั้งผู้ฆ่าและผู้ถูกฆ่า ย่อมรู้ถูกต้องหรือไม่? คำตอบคือ ผู้นั้นก็มิได้รู้ถูกต้องเช่นกัน เหตุเพราะอาตมันผู้อาศัยนี้มิใช่เช่นนั้นโดยแท้ มันมิใช่ผู้ทำลายและมิใช่ผู้ถูกทำลาย มันดำรงอยู่อย่างนิรันดร์และต่อเนื่องเหมือนเดิม ปราศจากการแปรเปลี่ยน เหตุฉะนี้ จึงไม่ควรโศกเศร้าในเรื่องอาตมันผู้อาศัยนี้ เนื่องจากบริบทที่อยู่เบื้องหน้าอรชุนคือสงคราม ณ ที่นี้ อาตมันผู้อาศัยจึงถูกพรรณนาเป็นผู้ปราศจากกรรมคือการฆ่าและการถูกฆ่า โดยแท้จริงแล้ว มันปราศจากกรรมทั้งปวง ความเชื่อมโยง: ในการตอบคำถามว่าทำไมอาตมันผู้อาศัยนี้จึงไม่ถูกฆ่าได้ จึงกล่าวว่า...