آنگاه که عقل تو که از تناقضات متون مقدس آشفته گشته، در حقیقت خویش ثابت و استوار گردد، آنگاه به یوگا دست خواهی یافت.

【معانی کلمات】श्रुतिविप्रतिपन्ना (مضطرب از آنچه شنیده‌ای)، ते (تو)، यदा (هنگامی که)، स्थास्यति (خواهد ایستاد)، निश्चला (بی‌حرکت)، समाधौ (در خویشتن)، अचला (پایدار)، बुद्धिः (عقل)، तदा (آنگاه)، योगम् (تحقق خویشتن)، अवाप्स्यसि (دست خواهی یافت). 【تفسیر】هنگامی که عقل تو، که توسط تضاد آرا در مورد Pravritti Marga (راه عمل) و Nivritti Marga (راه ترک دنیا) به این سو و آن سو کشیده می‌شد، بی‌حرکت و بدون حواس‌پرتی و تردید گشت و محکم در خویشتن (Atman) استوار شد، آنگاه به تحقق خویشتن یا شناخت خویشتن (AtmaJnana) دست خواهی یافت.

**۲.۵۳** هنگامی که عقل تو، پس از تزلزل ناشی از تعارض‌های متون مقدس، ثابت و استوار در ذات برتر متمرکز شود، آنگاه به یوگا دست خواهی یافت. **شرح:** [حتی پس از عبور از باتلاق وابستگی‌های دنیوی، هنوز توهم ناشی از دیدگاه‌های متعارض متون مقدس باقی می‌ماند. برای عبور از این، پروردگار در این آیه الهام می‌بخشد.] «هنگامی که فهم تو، که از شنیدن متون گوناگون متحیر شده... آنگاه به یوگا دست خواهی یافت» — در ذهن آرجونا این تعارض متنی (شروتی‌ویپرتیپتی) وجود دارد: نابود کردن بزرگان و خاندانش شایسته نیست، و ترک وظیفه کشاتریایی (جنگ) نیز شایسته نیست. از یک سو، حفظ خاندان است و از سوی دیگر، رعایت دهرمه کشاتریا — اگر خاندان را حفظ کند، جنگی در کار نخواهد بود و اگر جنگ کند، خاندان حفظ نخواهد شد. عقل آرجونا از این تعارض میان این دو دیدگاه مضطرب است. (پاورقی ص ۹۱) بنابراین، پروردگار او را برمی‌انگیزد تا عقل را در میان تعارض‌های متنی ثابت (نیشچالا) و در مورد دستیابی به ذات برتر، ناتکان‌پذیر (آچالا) کند. نخست، سالک این تردید را دارد: آیا باید امور دنیوی را سامان داد، یا به ذات برتر دست یافت؟ سپس، به این تصمیم می‌رسد: «من فقط باید به جهان خدمت کنم و چیزی از آن نستانم.» به محض ظهور این تصمیم، سالک شروع به پرورش بی‌علاقگی نسبت به لذات و وایراگیا (بی‌میلی) می‌کند. پس از آن، هنگامی که سالک به سوی ذات برتر پیش می‌رود، دیدگاه‌های متعارض متون مقدس درباره هدف (سادهیا) و وسیله (سادانا) پیش روی او ظاهر می‌شوند. تصمیم‌گیری که «کدام هدف را بپذیرم و با کدام روش تمرین پیش بروم؟» بسیار دشوار می‌شود. اما هنگامی که سالک به واسطه مصاحبت با نیکان (ساتسانگا)، گرایش، ایمان-یقین و توانایی خود را مشخص می‌کند، یا در حالتی که تصمیم‌گیری ناممکن است، به پروردگار پناه می‌برد و او را می‌خواند... برای گسستن پیوند با جهان، عقل باید «ثابت» (نیشچالا) شود، چنانکه در آیه ۲۳ فصل ششم با عبارت «دوکه-سامیوگ-ویوگام» (گسست از پیوند با رنج) بیان شده است. و برای برقراری پیوند با ذات برتر، عقل باید «ناتکان‌پذیر» (آچالا) شود، چنانکه در آیه ۴۸ فصل دوم با واژگان «ساماتوام یوگا اوجیته» (تعادل را یوگا می‌نامند) بیان شده است. در اینجا، دستیابی به یوگایی که با عبارت «آنگاه به یوگا دست خواهی یافت» نشان داده شده، به این معنا نیست که پیش از این جدایی از ذات برتر وجود داشت و با رفع آن جدایی، اتحاد حاصل می‌شود. برعکس، یوگا نامی است برای گسست کامل رابطه‌ای که به اشتباه با اشیاء غیرواقعی (آسات) فرض شده بود. یعنی، یوگا ماندن در آن حالتی است که وضعیت ابدی و واقعی انسان است (اتحاد جاودانه با ذات برتر). آن وضعیت واقعی چنان استثنایی است که جدایی از آن هرگز رخ نمی‌دهد؛ اساساً ممکن نیست. واژگانی مانند پیوند، گسست یا اتحاد در مورد آن صدق نمی‌کند. در اینجا، فقط ترک رابطه فرضی اشتباه با امر غیرواقعی، عنوان «یوگا» را گرفته است. در حقیقت، این یوگا نشانگر اتحاد جاودانه (نیتیا-یوگا) است. تحقق این اتحاد جاودانه، هنگامی که از طریق اعمال (خدمت) حاصل شود، «کارما یوگا» نامیده می‌شود؛ از طریق تمیز و تحقیق، «گیانا یوگا»؛ از طریق عشق، «بهکتی یوگا»؛ از طریق تأمل در انحلال جهان، «لایا یوگا»؛ از طریق کنترل نفس، «هاتها یوگا»؛ و از طریق هشت عضو مانند یاما و نیاما، «آشتانگا یوگا». **پیوند:** پس از زدوده شدن باتلاق توهم و تعارض متنی، آرجونا درباره انسان صاحب عقل ثابت که به یوگا دست یافته می‌پرسد.