2.20. Οὐδέποτε γεννᾶται οὗτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν, οὐδὲ ἀποθνῄσκει ποτέ· οὐδὲ, ἐπειδὴ γέγονεν, ἔσται ποτὲ μὴ ὤν. Ἄγεννός ἐστι, ἀΐδιος, ἀείζωος, καὶ ἀρχαῖος. Οὐ φονεύεται ὅταν τὸ σῶμα φονευθῇ.
Ἑρμηνεία: Τὸ σῶμα ὑπόκειται ἓξ μεταβολαῖς: τῇ γενέσει, τῇ ὑπάρξει, τῇ ἀλλοιώσει, τῇ αὔξῃ, τῇ φθίσει, καὶ τῇ φθορᾷ. Ὁ ἐναποκείμενος Ἀτμάν ἐλευθέρος ἐστι πάντων τούτων τῶν ἓξ μεταβολῶν — τοῦτο ὁ Κύριος ἐν τούτῳ τῷ στίχῳ ἐξηγεῖται.
'na jāyate mriyate vā kadāchinna' — Καθὼς τὸ σῶμα γεννᾶται, οὗτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν οὐδέποτε γεννᾶται. Ἀεὶ ὑπῆρχεν. Ἐν ᾧ δηλοῖ τοῦτον τὸν ἐναποκείμενον Ἀτμάν ὡς ἴδιον αὐτοῦ ἀπόσπασμα, ὁ Κύριος αὐτὸν προσηγόρευσεν 'Σανατάνα' (ἀΐδιον): «Ἐστὶν ἀΐδιόν μου ἀπόσπασμα ἐν τῷ κόσμῳ τῶν ἐμψύχων» (15.7). Οὗτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν οὐδὲ ἀποθνῄσκει ποτέ. Μόνον τὸ γεννηθὲν ἀποθνῄσκει, καὶ ὁ ὅρος 'ἀποθνῄσκει' χρῆται μόνον ὅπου ἔστιν χωρισμὸς τοῦ φυσικοῦ σώματος καὶ τῆς ζωτικῆς δυνάμεως. Ὁ χωρισμὸς οὗτος ἐν τῷ σώματι συμβαίνει. Ἀλλ' ἐν τῷ ἐναποκειμένῳ Ἀτμάν, οὔτε ἕνωσις οὔτε χωρισμός ἐστιν. Μένει κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀκριβῶς. Ἡ ἀποθνῄσκειν αὐτοῦ ἁπλῶς οὐ συμβαίνει.
Ἐν πάσαις ταῖς μεταβολαῖς, ἡ γένεσις καὶ ὁ θάνατος αἱ κυριώταταί εἰσιν. Διότι, ὁ Κύριος δὶς ἀποφάσκει αὐτάς: τὸ πρῶτον εἰρημένον ὡς 'na jāyate' (οὐ γεννᾶται) ὕστερον λέγεται πάλιν ὡς 'ajaḥ' (ἄγεννος)· καὶ τὸ πρῶτον εἰρημένον ὡς 'na mriyate' (οὐκ ἀποθνῄσκει) ὕστερον λέγεται πάλιν ὡς 'na hanyate hanyamāne śharīre' (οὐ φονεύεται φονευομένου τοῦ σώματος).
'ayaṁ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ' — Αὕτη ἡ ἄφθαρτος, ἀΐδιος ἀρχή, ἐπειδὴ γέγονεν, οὐκέτι μὴ γένηται· τουτέστιν, αὐθυπόστατός ἐστι καὶ ἀμετάβλητος. Οἷον, ὅταν παιδίον γεννᾶται, ἡ ὑπαρξις αὐτοῦ ἔρχεται μετὰ τὴν γένεσιν αὐτοῦ. Ἕως οὗ συλληφθῇ ἐν τῇ μήτρᾳ, οὐδεὶς λέγει περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ (τοῦ 'εἶναι' αὐτοῦ). Ἡ ἔννοια ἐστὶν ὅτι ἡ ὑπαρξις τοῦ παιδίου συμβαίνει μετὰ τὴν γένεσιν αὐτοῦ διότι ἡ μεταβλητὴ ἐκείνη ὑπαρξις ἀρχὴν καὶ τέλος ἔχει. Ἀλλ' ἡ ὑπαρξις ταύτης τῆς ἀϊδίου ἀρχῆς αὐθυπόστατός ἐστι καὶ ἀμετάβλητος διότι αὕτη ἡ ἀμετάβλητος ὑπαρξις οὔτε ἀρχὴν οὔτε τέλος ἔχει.
'Ajaḥ' — Οὗτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν οὐδέποτε γεννᾶται. Διότι, καλεῖται 'Ajaḥ' — τουτέστιν, ἄγεννος.
'Nityaḥ' — Οὗτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν ἀΐδιός ἐστι καὶ διαρκής· ὥστε, οὐδέποτε ὑφίσταται φθίσιν. Ἡ φθίσις ἐν τοῖς ἐφήμεροις συμβαίνει, ἅτινα οὐκ εἰσὶ διαρκῆ. Οἷον, μετὰ τὸν ἥμισυν βίον, τὸ σῶμα ἄρχεται φθίνειν, ἡ ἰσχὺς ἄρχεται ἀσθενεῖν, καὶ ἡ δύναμις τῶν αἰσθήσεων ἄρχεται ἐλαττοῦσθαι. Οὕτως, τὸ σῶμα, αἰσθήσεις, νοῦς, κτλ., ὑφίστανται φθίσιν, ἀλλ' ὁ ἐναποκείμενος Ἀτμάν οὐ φθίνει. Αὕτη ἡ ἀΐδιος ἀρχὴ διαρκῶς μένει μιᾶς μορφῆς, μιᾶς οὐσίας. Οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῇ μεταβολὴ κατάστασης, τουτέστιν, οὐδέποτε ἀλλάσσεται. Οὐδὲ ἔχει τὴν δυνατότητα τοῦ ἀλλάσσειν.
'Purāṇaḥ' — Αὕτη ἡ ἄφθαρτος ἀρχή ἐστιν ἀρχαία (purāṇa), τουτέστιν, ἀνάρχιος. Οὕτως ἐστὶν ἀρχαία ὥστε οὐδέποτε ἐγεννήθη. Καὶ ἐν τοῖς γεννητοῖς πράγμασιν, θεωρεῖται ὅτι πρᾶγμα τὸ παλαιούμενον οὐκέτι αὔξει· μᾶλλον, ἀπόλλυται. Ἀλλ' αὕτη ἐστὶν ἀ-γέννητος ἀρχή· πῶς δύναται ἡ μεταβολὴ τῆς αὔξης συμβαίνειν ἐν αὐτῇ; Ἡ ἔννοια ἐστὶν ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆς αὔξης μόνον ἐν τοῖς γεννητοῖς συμβαίνει, οὐκ ἐν ταύτῃ τῇ ἀϊδίῳ ἀρχῇ.
'Na hanyate hanyamāne śharīre' — Κἂν ὅταν τὸ σῶμα φθείρηται, οὗτος ἄφθαρτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν οὐ φθείρεται. Ὁ σκοπὸς τῆς χρήσεως τῆς λέξεως 'śharīre' (σῶμα) ἐνταῦθα ἐστὶν νὰ δηλώσῃ ὅτι τοῦτο τὸ σῶμα ἐστὶν φθαρτόν. Ἐν τούτῳ τῷ φθαρτῷ σώματι αἱ ἓξ μεταβολαὶ συμβαίνουσιν, οὐκ ἐν τῷ ἐναποκειμένῳ Ἀτμάν.
Ἐν τούτοις τοῖς λόγοις, ὁ Κύριος ἔδωκεν τοιαύτην σαφῆ περιγραφὴν τοῦ σώματος καὶ τοῦ ἐναποκειμένου Ἀτμάν — σαφήνειαν ἥτις οὐχ εὑρίσκεται ἀλλαχοῦ ἐν τῇ Γῇτῃ.
Ὁ Ἀρjοῦna ἐλυπεῖτο σφόδρα, φοβούμενος τὸν θάνατον τῶν συγγενῶν αὐτοῦ ἐν τῷ πολέμῳ. Ἵνα ἀφαιρέσῃ ἐκείνην τὴν λύπην, ὁ Κύριος λέγει ὅτι κἂν ὅταν τὸ σῶμα ἀποθνῄσκῃ, οὗτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν οὐκ ἀποθνῄσκει, τουτέστιν, οὐ παύει τοῦ εἶναι. Διότι, τὸ λυπεῖσθαι οὐκ ἔστι πρέπον.
Σύνδεσμος: Ἐν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ στίχῳ, ὁ Κύριος ἔφησεν ὅτι οὗτος ἐναποκείμενος Ἀτμάν οὔτε φονεύει οὔτε φονεύεται. Ἐν τούτῳ τῷ εἰκοστῷ στίχῳ, ἡ ἀπόφασις τοῦ φονεύεσθαι δέδοται. Νῦν, ἵνα ἀποφήσῃ τὴν πράξιν τοῦ φονεύειν, ὁ ἑπόμενος στίχος λέγεται.
★🔗
