Αλλά ο άνθρωπος με αυτοέλεγχο, κινούμενος ανάμεσα στα αντικείμενα με τις αισθήσεις υπό έλεγχο και ελεύθερος από έλξη και απέχθεια, αποκτά την ειρήνη.

2.64. Ἐξήγησις – Τὸ «ἀλλά» (tu) ἐνταῦθα τίθεται πρὸς διάκρισιν τοῦ προκειμένου τούτου στίχου ἀπὸ τοῦ προηγουμένου. Ἐν τῷ προηγουμένῳ ὁ Κύριος ἔφη ὅτι ἡ ἁπλῆ ἐνθύμησις τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων μετὰ προσπαθείας φέρει πτώσιν, ἐνταῦθα δὲ λέγει ὅτι ἡ χρῆσις τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων ἄνευ προσπαθείας φέρει ἀνύψωσιν. Ἐκεῖ περιεγράφη ἡ φθορά τοῦ νοός· ἐνταῦθα περιγράφεται ὁ νοῦς ἱδρυμένος ἐν τῷ ὑπέρτατῳ Ἀτμάν. «Ὁ κατεχόμενος ὑφ’ ἑαυτοῦ» (Vidheyātmā) – Τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον (antahkarana) τοῦ ἀσκητοῦ ὀφείλει εἶναι ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ. Χωρὶς τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον ὑπὸ ἐξουσίαν ἄγειν, ἡ τελειότης ἐν τῇ Κάρμα Γιόγκα οὐκ ἐπιτυγχάνεται· μᾶλλον, ἐν τῷ πράττειν τὰς πράξεις, ὑπάρχει ἡ δυνατότης προσπαθείας πρὸς τὰ αἰσθητὰ ἀντικείμενα ἐγγίνεσθαι καὶ πτώσεως συμβαίνειν. Ἀληθῶς, ἀναγκαῖόν ἐστιν παντὶ ἀσκητῇ τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον ὑπὸ ἐξουσίαν ἔχειν. Τῷ Κάρμα Γιόγῃ τοῦτο ἰδίᾳ ἀναγκαῖόν ἐστιν. «Τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ κρατουμένοις αἰσθητηρίοις, ἀπηλλαγμένοις ἐπιθυμίας καὶ ἀποστροφῆς» (Ātmavashyaiḥ rāgadveshaviyuktaiḥ indriyaiḥ) – Καθὼς ὁ ὅρος «ὁ κατεχόμενος ὑφ’ ἑαυτοῦ» σημαίνει τὴν τοῦ ἐσωτερικοῦ ὀργάνου ὑποταγήν, οὕτως καὶ ὁ ὅρος «ὑπ’ αὐτοῦ κρατούμενα» σημαίνει τὴν τῶν αἰσθητηρίων ὑποταγήν. Τὸ νόημα εἶναι ὅτι, ἐν τῷ πράττειν τὰ κοσμικά, τὰ αἰσθητήρια ὀφείλουσιν εἶναι ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἵνα τὰ αἰσθητήρια κρατῶνται, ἀναγκαῖόν ἐστιν αὐτὰ εἶναι ἐλευθερωμένα ἀπὸ ἐπιθυμίας καὶ ἀποστροφῆς. Διότι τὰ αἰσθητήρια οὐ δεῖ ἁπτόμενα ἀντικειμένου μετ’ ἐπιθυμίας, οὐδὲ ἀποστρεφόμενα ἀντικείμενον μετ’ ἀποστροφῆς. Αἰτία δέ, ὅτι οὐχ ἡ ἅψις ἢ ἀπόστασις τῶν ἀντικειμένων τόσον σημαντική ἐστιν, ὅσον ἡ διασφάλισις τοῦ μὴ ἐγγίνεσθαι ἐπιθυμίαν καὶ ἀποστροφὴν ἐν τοῖς αἰσθητηρίοις. Διὰ τοῦτο, ἐν τῷ τριακοστῷ τετάρτῳ στίχῳ τοῦ τρίτου κεφαλαίου, ὁ Κύριος προεῖπεν τῷ ἀσκητῇ· «Ἡ ἐπιθυμία καὶ ἡ ἀποστροφὴ κατοικοῦσιν ἐν ἑκάστῳ αἰσθητηρίῳ πρὸς τὰ ἀντικείμενα αὐτοῦ. Ὁ ἀσκητὴς οὐ δεῖ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν ἔρχεσθαι, ἐπειδὴ ἀμφότεραι ἐχθραί εἰσιν αὐτοῦ.» Ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ τοῦ πέμπτου κεφαλαίου, ὁ Κύριος εἶπεν· «Ἐκεῖνος ὁ ἀσκητὴς ὁ ἀπολυόμενος τῶν δυαδικοτήτων, οἷον ἐπιθυμίας καὶ ἀποστροφῆς, ῥᾳδίως ἐλευθεροῦται.» «Περιερχόμενος τὰ αἰσθητά» (Vishayān charan) – Ὁ ἀσκητὴς οὗ τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ ἐστι, καὶ οὗ τὰ αἰσθητήρια ἐλευθερωμένα ἀπὸ ἐπιθυμίας καὶ ἀποστροφῆς καὶ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ εἰσιν, οὗτος ἀσκητὴς δὴ περιέρχεται τὰ αἰσθητὰ ἀντικείμενα διὰ τῶν αἰσθητηρίων, τουτέστι πράττει πάντα τὰ εἴδη τῶν κοσμικῶν πράξεων, ἀλλ’ οὐκ ἀπολαύει τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων. Ἡ χρῆσις τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων μετὰ τῆς διαθέσεως τῆς ἀπολαύσεως μόνη γίνεται αἰτία πτώσεως. Πρὸς ἀναίρεσιν ταύτης τῆς διαθέσεως τῆς ἀπολαύσεως τίθενται ἐνταῦθα οἱ ὅροι «ὁ κατεχόμενος ὑφ’ ἑαυτοῦ», «ὑπ’ αὐτοῦ κρατούμενα», κτλ. «Εἰρήνην τυγχάνει» (Prasādam adhigachchhati) – Διὰ τῆς χρήσεως τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων ἄνευ ἐπιθυμίας καὶ ἀποστροφῆς, ὁ ἀσκητὴς τυγχάνει εἰρήνης (καθαρότητος) τοῦ ἐσωτερικοῦ ὀργάνου. Αὕτη ἡ εἰρήνη εἶναι νοερά ἄσκησις (Γίτα 17.16), ἡ κρείττων τῆς σωματικῆς καὶ λεκτικῆς ἀσκήσεως. Διότι, ὁ ἀσκητὴς οὔτε δεῖ χρῆται τοῖς αἰσθητοῖς ἀντικειμένοις μετ’ ἐπιθυμίας, οὔτε ἀποστρέφηται αὐτὰ μετ’ ἀποστροφῆς· ἐπειδὴ ἀμφότεραι ἡ ἐπιθυμία καὶ ἡ ἀποστροφὴ δέουσιν ἕνα πρὸς τὸν κόσμον. Ἡ εἰρήνη ἡ ἐγγινομένη ἐκ τῆς χρήσεως τῶν αἰσθητῶν ἀντικειμένων δι’ αἰσθητηρίων ἐλευθερωμένων ἀπὸ ἐπιθυμίας καὶ ἀποστροφῆς, ἐὰν μὴ τρυφᾶται ἢ ἀπολαύηται, ἄγει ἐκείνην τὴν εἰρήνην πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ὑπέρτατου Ἀτμάν. «Ἐν τῇ εἰρήνῃ πάντων τῶν λυπῶν ἡ φθορὰ τούτῳ ἐγγίνεται» (Prasāde sarvaduhkhānāṁ hānir asyopajāyate) – Τυχοῦσα εἰρήνης (καθαρότητος) νοός, πᾶσαι λῦπαι φθείρονται, τουτέστιν οὐδεμία λύπη μένει. Αἰτία δέ, ὅτι ἡ ἐπιθυμία μόνη ποιεῖ ταραχὴν ἐν τῷ νῷ. Ἄμα ἡ ταραχὴ ἐγγίνεται, ἐπιθυμία γεννᾶται, καὶ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας πᾶσαι λῦπαι ἐγγίνονται. Ἀλλ’ ὅταν ἡ ἐπιθυμία ἐκριζωθῇ, εἰρήνη ἐγγίνεται ἐν τῷ νῷ. Δι’ ἐκείνης τῆς εἰρήνης, πᾶσαι λῦπαι φθείρονται. Πᾶσαι λῦπαι ὁποιαιοῦν ἐγγίνονται μόνον ἐκ τῆς συνάφειας πρὸς τὴν φύσιν καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς—τὸ σῶμα καὶ τὸν κόσμον—καὶ ἡ σύνάφεια πρὸς τὸ σῶμα καὶ τὸν κόσμον ἐγγίνεται ἐκ τῆς ὀρέξεως τῆς ἡδονῆς. Ἡ ὄρεξις τῆς ἡδονῆς ἐγγίνεται ἐκ ταραχῆς. Ἀλλ’ ὅταν εἰρήνη ἐγγίνεται, ἡ ταραχὴ φθείρεται. Φθαρείσης τῆς ταραχῆς, ἡ ὄρεξις τῆς ἡδονῆς παύεται. Παυσαμένης τῆς ὀρέξεως τῆς ἡδονῆς, ἡ σύνάφεια πρὸς τὸ σῶμα καὶ τὸν κόσμον παύεται. Παυσαμένης τῆς συνάφειας, ἡ παντελὴς ἀπουσία πασῶν τῶν λυπῶν συμβαίνει—«πάντων τῶν λυπῶν ἡ φθορὰ». Τὸ νόημα εἶναι ὅτι ἐκ τῆς εἰρήνης δύο πράγματα συμβαίνουσιν· ἡ ἀποκοπὴ τῆς συνάφειας πρὸς τὸν κόσμον καὶ ἡ σταθερότης τοῦ νοῦ ἐν τῷ ὑπέρτατῳ Ἀτμάν. Τοῦτο εἶπεν ὁ Κύριος προηγουμένως ἐν τῷ πεντηκοστῷ τρίτῳ στίχῳ διὰ τῶν λέξεων «ἀσάλευτος» καὶ «ἀμετάτρεπτος»—ὅτι ὁ νοῦς αὐτοῦ γίνεται ἀσάλευτος πρὸς τὸν κόσμον καὶ ἀμετάτρεπτος πρὸς τὸν ὑπέρτατον Ἀτμάν. Ἐνταῦθα, «πάντων τῶν λυπῶν ἡ φθορὰ» οὐ σημαίνει ὅτι λυπηραὶ περιστάσεις οὐκ ἐμφανισθήσονται ἔμπροσθεν αὐτοῦ· μᾶλλον σημαίνει ὅτι κατὰ τὸ κάρμα αὐτοῦ, λυπηρὰ γεγονότα ἢ περιστάσεις δύνανται ἐμφανισθῆναι ἔμπροσθεν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ὀργάνῳ αὐτοῦ, λύπη, ἀγωνία, ταραχὴ ἢ τοιαύτη τινὰ διατάραξις οὐ δύναται ἐγγίνεσθαι. «Τοῦ γὰρ εἰρηνικοῦ νοός, ταχέως ὁ νοῦς ἱδρύεται» (Prasannachetaso hyāśhu buddhiḥ paryavatiṣhṭate) – Ὁ νοῦς τοῦ εἰρηνικοῦ (καθαροῦ) νοός ταχέως λίαν ἱδρύεται βεβαίως ἐν τῷ ὑπέρτατῳ Ἀτμάν, τουτέστιν ὁ ἀσκητὴς αὐτὸς ἱδρύεται ἐν τῷ ὑπέρτατῳ Ἀτμάν· οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία μένει ἐν τῷ νῷ αὐτοῦ. **Τὸ Ἐξαίρετον Σημεῖον** – Εἴτε εἰρήνη περὶ τοῦ Κυρίου εἴτε ἀγωνία (περὶ αὐτοῦ)—ἐὰν ὁποιοῦν τούτων τῶν δύο ἐντεινθῇ σφόδρα, ταχέως ἄγει πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ὑπέρτατου Ἀτμάν. Οἷον, ὅταν αἱ Γκόπις, πορευόμεναι πρὸς τὸν Κύριον, ἐκωλύθησαν καὶ ἐφυλακίσθησαν ἐν ταῖς οἰκίαις αὐτῶν ὑπὸ τῶν γονέων, ἀδελφῶν, ἀνδρῶν, κτλ., ἡ ἀγωνία ἣν ἔσχον ἐκ τοῦ μὴ δύνασθαι συναντήσαι τῷ Κυρίῳ, ἔφθειρε τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν, καὶ ἡ εἰρήνη ἣν ἔσχον ἐκ τοῦ ἐνθυμεῖσθαι τὸν Κύριον, ἔφθειρε τὰς ἀρετὰς αὐτῶν. Οὕτως, ἐλευθερωθεῖσαι ἀπὸ ἁμαρτιῶν καὶ ἀρετῶν, ἀφῆκαν τὰ σώματα αὐτῶν αὐτοῦ καὶ ἦσαν αἱ πρῶται συναντήσασαι τὸν Κύριον. Ἀλλ’ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ ταραχὴ αἱ ἐγγινόμεναι περὶ τῶν κοσμικῶν ἀντικειμένων ἀμφότεραι ἐνισχύουσι τὰς ἐντυπώσεις τῆς ἀπολαύσεως, τουτέστιν ἐνισχύουσι τὴν δέσμην πρὸς τὸν κόσμον. Τὰ παραδείγματα τούτου εἰσὶν πάντες οἱ κοινῶς ζῶντες ἐν τῷ κόσμῳ, οἵτινες, συλλαμβανόμενοι ἐν εἰρήνῃ καὶ ταραχῇ, ἐμπλέκονται ἐν τῷ κόσμῳ. Ἐν εἰρήνῃ καὶ ἀγωνίᾳ (ταραχῇ), τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον μαλακούται (εύπλαστον γίνεται). Καθὼς ὅταν χρῶμα ἐγχέηται εἰς μαλακὸν κηρόν, ἐκεῖνο τὸ χρῶμα μένει μόνιμον ἐν τῷ κηρῷ, οὕτως, ὅταν τὸ ἐσωτερικὸν ὄργανον μαλακωθῇ, ὁποιαιοῦν ἐντυπώσεις—εἴτε περὶ τοῦ Κυρίου εἴτε κοσμικαί—εἰσέρχονται εἰς αὐτό, γίνονται μόνιμοι. Γενόμεναι μόνιμοι, ἐκεῖναι αἱ ἐντυπώσεις γίνονται αἴτια ἀνυψώσεως ἢ πτώσεως. Διότι, πρέπει τῷ ἀσκητῇ μήτε ἐπαίρεσθαι λαβόντι τὸ ἡδύτατον κοσμικὸν ἀντικείμενον, μήτε ταράττεσθαι λαβόντι τὸ ἀηδέστατον κοσμικὸν ἀντικείμενον. **Σύνδεσμος** – Ἡ ἰδέα ἡ ἐκφρασθεῖσα ἐν τοῖς δυσὶ προηγουμένοις στίχοις ἐπαληθεύεται περαιτέρω ἐν τοῖς δυσὶ ἑπομένοις στίχοις διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἀντιθέσεως.