Orang yang terkawal-diri, bebas dari tarikan dan kebencian, mengembara di antara objek-objek dengan deria yang dikuasai, mencapai ketenangan.

**2.64. Keterangan** – Perkataan 'tu' (tetapi) digunakan di sini untuk membezakan perkara yang dibincangkan dalam ayat ini daripada ayat sebelumnya. Dalam ayat sebelumnya, Tuhan menyatakan bahawa sekadar memikirkan objek-objek indria dengan keterikatan membawa kepada kejatuhan, manakala di sini Dia berkata bahawa melibatkan diri dengan objek-objek indria tanpa keterikatan membawa kepada peningkatan. Di sana, kerosakan intelek digambarkan; di sini, intelek yang menjadi teguh dalam Diri Tertinggi digambarkan. **'Vidheyātmā'** – Hakikat batin (antahkarana) si penuntut harus berada di bawah kawalannya. Tanpa membawa hakikat batin di bawah kawalan, kesempurnaan dalam Karma Yoga tidak tercapai; malah, semasa melakukan tindakan, masih ada kemungkinan untuk membangunkan keterikatan pada objek-objek indria dan menghadapi kejatuhan. Sebenarnya, adalah mustahak bagi setiap penuntut untuk menjaga hakikat batin di bawah kawalan. Bagi seorang Karma Yogi, ini terutamanya diperlukan. **'Ātmavashyaiḥ rāgadveshaviyuktaiḥ indriyaiḥ'** – Sebagaimana istilah 'Vidheyātmā' membawa maksud membawa hakikat batin di bawah kawalan, begitu juga istilah 'Ātmavashyaiḥ' membawa maksud membawa indria-indria di bawah kawalan. Maksudnya ialah semasa melibatkan diri dalam urusan duniawi, indria-indria harus berada di bawah kawalan seseorang, dan untuk indria-indria dikawal, adalah mustahak bahawa ia bebas daripada keterikatan dan kebencian. Oleh itu, indria-indria tidak boleh menggenggam sebarang objek dengan keterikatan, dan juga tidak boleh melepaskan sebarang objek dengan kebencian. Sebabnya ialah menggenggam atau melepaskan objek tidaklah sepenting memastikan keterikatan dan kebencian tidak timbul dalam indria-indria. Itulah sebabnya, dalam ayat ketiga puluh empat bab ketiga, Tuhan memberi amaran kepada penuntut: "Keterikatan dan kebencian berada dalam setiap indria terhadap objek-objeknya. Si penuntut tidak boleh berada di bawah pengaruh mereka, kerana kedua-duanya adalah musuhnya." Dalam ayat ketiga bab kelima, Tuhan berkata: "Penuntut yang menjadi bebas daripada dualiti seperti keterikatan dan kebencian itu dibebaskan dengan mudah." **'Vishayān charan'** – Penuntut yang hakikat batinnya berada di bawah kawalannya, dan yang indria-indrianya bebas daripada keterikatan dan kebencian serta berada di bawah kawalannya, penuntut sedemikian memang melibatkan diri dengan objek-objek indria melalui indria-indria, iaitu melakukan segala jenis urusan duniawi, tetapi dia tidak menikmati objek-objek indria. Penglibatan dengan objek-objek indria yang dilakukan dengan mentaliti menikmati semata-mata menjadi punca kejatuhan. Untuk menafikan mentaliti menikmati inilah istilah-istilah 'Vidheyātmā', 'Ātmavashyaiḥ', dan sebagainya digunakan di sini. **'Prasādam adhigachchhati'** – Dengan melibatkan diri dengan objek-objek indria tanpa keterikatan dan kebencian, si penuntut mencapai ketenangan (kesucian) hakikat batin. Ketenangan ini adalah tapa mental (Gita 17.16), yang lebih unggul daripada tapa fizikal dan lisan. Oleh itu, seorang penuntut tidak boleh melibatkan diri dengan objek-objek indria dengan keterikatan, dan juga tidak boleh meninggalkannya dengan kebencian; kerana kedua-dua keterikatan dan kebencian mengikat seseorang kepada dunia. Ketenangan yang timbul daripada melibatkan diri dengan objek-objek indria melalui indria-indria yang bebas daripada keterikatan dan kebencian, jika tidak dinikmati atau dilayan, membawa ketenangan itu kepada pencapaian Diri Tertinggi. **'Prasāde sarvaduhkhānāṁ hānir asyopajāyate'** – Setelah mencapai ketenangan (kesucian) minda, segala kesedihan musnah, bermaksud tiada kesedihan yang tinggal. Sebabnya ialah keterikatan sahaja yang menyebabkan kesusahan dalam minda. Sebaik sahaja kesusahan timbul, keinginan dilahirkan, dan daripada keinginan semua kesedihan timbul. Tetapi apabila keterikatan dihapuskan, ketenangan timbul dalam minda. Melalui ketenangan itu, segala kesedihan musnah. Segala kesedihan apa pun timbul semata-mata daripada hubungan dengan alam dan kesannya—badan dan dunia—dan hubungan dengan badan dan dunia timbul daripada keinginan untuk kesenangan. Keinginan untuk kesenangan timbul daripada kesusahan. Tetapi apabila ketenangan timbul, kesusahan musnah. Dengan kemusnahan kesusahan, keinginan untuk kesenangan terhenti. Apabila keinginan untuk kesenangan terhenti, hubungan dengan badan dan dunia terhenti. Dengan penghentian hubungan, ketiadaan sepenuhnya segala kesedihan berlaku—'sarvaduhkhānāṁ hāniḥ.' Maksudnya ialah daripada ketenangan dua perkara berlaku: pemutusan hubungan dengan dunia dan kestabilan intelek dalam Diri Tertinggi. Inilah yang dinyatakan Tuhan sebelumnya dalam ayat kelima puluh tiga dengan perkataan 'nishchalā' dan 'achalā'—bahawa inteleknya menjadi tidak tergoyahkan mengenai dunia dan tidak berbelah bahagi mengenai Diri Tertinggi. Di sini, 'sarvaduhkhānāṁ hāniḥ' tidak bermaksud keadaan sedih tidak akan timbul di hadapannya; sebaliknya, ia bermaksud menurut karmanya, peristiwa atau keadaan sedih mungkin timbul di hadapannya, tetapi dalam hakikat batinnya, kesedihan, keresahan, kegelisahan, atau sebarang gangguan sedemikian tidak boleh timbul. **'Prasannachetaso hyāśhu buddhiḥ paryavatiṣhṭate'** – Intelek seseorang yang mempunyai minda yang tenang (suci) dengan sangat cepat menjadi teguh kukuh dalam Diri Tertinggi, bermaksud si penuntut sendiri menjadi teguh dalam Diri Tertinggi; tidak sedikit pun keraguan tinggal dalam inteleknya. **Inti Pati** – Sama ada ketenangan mengenai Tuhan atau keresahan (mengenai-Nya)—jika salah satu daripada kedua-dua ini meningkat dengan sangat hebat, ia dengan cepat membawa kepada pencapaian Diri Tertinggi. Sebagai contoh, apabila Gopi-gopi, semasa pergi kepada Tuhan, dihalang dan dikurung di rumah mereka oleh ibu bapa, abang-abang, suami, dan sebagainya, keresahan yang mereka rasai kerana tidak dapat bertemu Tuhan memusnahkan dosa-dosa mereka, dan ketenangan yang mereka rasai daripada memikirkan Tuhan memusnahkan pahala mereka. Dengan itu, menjadi bebas daripada dosa dan pahala, mereka meninggalkan badan mereka di situ dan merupakan yang pertama bertemu Tuhan. Walau bagaimanapun, ketenangan dan kesusahan yang timbul mengenai objek-objek duniawi kedua-duanya mengukuhkan kesan-kesan kenikmatan, iaitu mengukuhkan ikatan kepada dunia. Contoh-contoh ini adalah semua makhluk biasa di dunia yang, terperangkap dalam ketenangan dan kesusahan, terjerat dalam dunia. Dalam ketenangan dan keresahan (kesusahan), hakikat batin menjadi lembut (mudah menerima kesan). Sebagaimana apabila warna dituangkan ke dalam lilin yang dilembutkan, warna itu menjadi kekal dalam lilin, begitu juga, apabila hakikat batin dilembutkan, apa sahaja kesan—sama ada berkaitan dengan Tuhan atau duniawi—yang memasukinya, menjadi kekal. Setelah kekal, kesan-kesan itu menjadi punca peningkatan atau kejatuhan. Oleh itu, adalah wajar bagi seorang penuntut untuk tidak menjadi terlalu gembira apabila menerima objek duniawi yang paling menyenangkan, dan juga tidak menjadi gelisah apabila menerima objek duniawi yang paling tidak menyenangkan. **Kaitan** – Idea yang dinyatakan dalam dua ayat sebelumnya disokong lagi dalam dua ayat berikutnya melalui kaedah perbezaan.