Lecz człowiek opanowany, poruszający się wśród przedmiotów z powściągniętymi zmysłami i wolny od przywiązania i awersji, osiąga spokój.

**2.64. Objaśnienie** – Słowo „tu” (lecz) zostało tu użyte, aby odróżnić tematykę tego wersetu od poprzedniego. W poprzednim wersecie Pan stwierdził, że samo kontemplowanie przedmiotów zmysłowych z przywiązaniem prowadzi do upadku, podczas gdy tutaj mówi, że angażowanie się w przedmioty zmysłowe bez przywiązania prowadzi do wzniesienia. Tam opisano zniszczenie intelektu; tu opisano intelekt ugruntowany w Najwyższym Ja. **„Vidheyātmā”** – Wewnętrzna istota (antahkarana) aspiranta powinna być pod jego kontrolą. Bez podporządkowania sobie wewnętrznej istoty nie osiąga się doskonałości w Karma Jodze; przeciwnie, podczas wykonywania działań pozostaje możliwość rozwinięcia przywiązania do przedmiotów zmysłów i stoczenia się. W istocie, dla każdego aspiranta jest rzeczą niezbędną utrzymanie wewnętrznej istoty pod kontrolą. Dla Karma Jogina jest to szczególnie konieczne. **„Ātmavashyaiḥ rāgadveshaviyuktaiḥ indriyaiḥ”** – Tak jak termin „Vidheyātmā” implikuje podporządkowanie sobie wewnętrznej istoty, podobnie termin „Ātmavashyaiḥ” implikuje podporządkowanie sobie zmysłów. Znaczenie jest takie, że podczas angażowania się w sprawy światowe, zmysły powinny być pod kontrolą, a aby zmysły były kontrolowane, niezbędne jest, by były wolne od przywiązania i awersji. Dlatego zmysły nie powinny chwytać żadnego przedmiotu z przywiązaniem, ani też nie powinny wyrzekać się żadnego przedmiotu z awersją. Powód jest taki, że chwytanie lub wyrzekanie się przedmiotów nie jest tak ważne, jak zapewnienie, by w zmysłach nie powstawało przywiązanie i awersja. Dlatego w trzydziestym czwartym wersecie trzeciego rozdziału Pan ostrzegł aspiranta: „Przywiązanie i awersja rezydują w każdym zmyśle wobec jego przedmiotów. Aspirant nie powinien popadać pod ich władzę, gdyż oba są jego wrogami”. W trzecim wersecie piątego rozdziału Pan powiedział: „Ten aspirant, który uwalnia się od dualności takich jak przywiązanie i awersja, z łatwością osiąga wyzwolenie”. **„Vishayān charan”** – Aspirant, którego wewnętrzna istota jest pod jego kontrolą, i którego zmysły są wolne od przywiązania i awersji oraz pod jego kontrolą, taki aspirant rzeczywiście angażuje się w przedmioty zmysłowe za pomocą zmysłów, tj. wykonuje wszelkiego rodzaju światowe czynności, ale nie rozkoszuje się przedmiotami zmysłowymi. Zaangażowanie w przedmioty zmysłowe dokonywane z mentalnością rozkoszowania się samo w sobie staje się przyczyną upadku. Aby zaprzeczyć tej mentalności rozkoszowania się, użyto tu terminów „Vidheyātmā”, „Ātmavashyaiḥ” itp. **„Prasādam adhigachchhati”** – Angażując się w przedmioty zmysłowe bez przywiązania i awersji, aspirant osiąga pogodę (czystość) wewnętrznej istoty. Ta pogoda jest umysłową ascezą (Gita 17.16), która jest doskonalsza od ascetyzmu fizycznego i werbalnego. Dlatego aspirant nie powinien ani angażować się w przedmioty zmysłowe z przywiązaniem, ani wyrzekać się ich z awersją; ponieważ zarówno przywiązanie, jak i awersja wiążą go ze światem. Pogoda, która powstaje z angażowania się w przedmioty zmysłowe za pomocą zmysłów wolnych od przywiązania i awersji, jeśli nie jest w nią wciągany ani się nią rozkoszuje, prowadzi tę pogodę do osiągnięcia Najwyższego Ja. **„Prasāde sarvaduhkhānāṁ hānir asyopajāyate”** – Po osiągnięciu pogody (czystości) umysłu, wszystkie smutki zostają zniszczone, co znaczy, że nie pozostaje żaden smutek. Powód jest taki, że samo przywiązanie powoduje udrękę w umyśle. Gdy tylko pojawia się udręka, rodzi się pragnienie, a z pragnienia rodzą się wszystkie smutki. Lecz gdy przywiązanie zostaje wykorzenione, w umyśle powstaje pogoda. Dzięki tej pogodzie wszystkie smutki zostają zniszczone. Wszelkie smutki, jakiekolwiek by nie były, powstają wyłącznie z połączenia z naturą i jej skutkami – ciałem i światem – a połączenie z ciałem i światem powstaje z pragnienia przyjemności. Pragnienie przyjemności powstaje z udręki. Lecz gdy powstaje pogoda, udręka zostaje zniszczona. Ze zniszczeniem udręki ustaje pragnienie przyjemności. Gdy pragnienie przyjemności ustaje, ustaje połączenie z ciałem i światem. Z ustaniem połączenia następuje całkowity brak wszystkich smutków – „sarvaduhkhānāṁ hāniḥ”. Znaczenie jest takie, że z pogody dzieją się dwie rzeczy: przecięcie więzi ze światem i ugruntowanie intelektu w Najwyższym Ja. To właśnie Pan stwierdził wcześniej w wersecie pięćdziesiątym trzecim słowami „nishchalā” i „achalā” – że jego intelekt staje się niemożliwy do poruszenia wobec świata i niewzruszony wobec Najwyższego Ja. Tutaj „sarvaduhkhānāṁ hāniḥ” nie oznacza, że smutne okoliczności nie będą powstawać przed nim; raczej oznacza to, że zgodnie z jego karmą, smutne wydarzenia lub okoliczności mogą powstawać przed nim, ale w jego wewnętrznej istocie, smutek, udręka, agitacja czy jakiekolwiek takie zakłócenie nie może powstać. **„Prasannachetaso hyāśhu buddhiḥ paryavatiṣhṭate”** – Intelekt tego, kto ma pogodny (czysty) umysł, bardzo szybko staje się mocno ugruntowany w Najwyższym Ja, co znaczy, że aspirant sam staje się ugruntowany w Najwyższym Ja; nie pozostaje nawet najmniejsza wątpliwość w jego intelekcie. **Istota sprawy** – Czy jest to pogoda wobec Pana, czy udręka (wobec Niego) – jeśli którekolwiek z tych dwojga bardzo się wzmocni, szybko prowadzi do osiągnięcia Najwyższego Ja. Na przykład, gdy Gopiki, idąc do Pana, zostały zatrzymane i zamknięte w domach przez rodziców, braci, mężów itp., udręka, którą czuły z powodu niemożności spotkania Pana, zniszczyła ich grzechy, a pogoda, którą czuły z kontemplowania Pana, zniszczyła ich zasługi. Tak więc, uwalniając się od grzechów i zasług, opuściły swoje ciała właśnie tam i jako pierwsze spotkały Pana. Jednakże pogoda i udręka, które powstają w związku z przedmiotami światowymi, obie wzmacniają wrażenia rozkoszowania się, tj. wzmacniają więzy ze światem. Przykładami tego są wszyscy zwykli ludzie na świecie, którzy, pochwyceni przez pogodę i udrękę, są uwikłani w świat. W pogodzie i udręce, wewnętrzna istota staje się zmiękczona (podatna na wrażenia). Tak jak gdy wleje się kolor do zmiękczonego wosku, ten kolor staje się trwały w wosku, podobnie, gdy wewnętrzna istota jest zmiękczona, jakiekolwiek wrażenia – czy to związane z Panem, czy światowe – wejdą w nią, stają się trwałe. Gdy staną się trwałe, te wrażenia stają się przyczyną wzniesienia lub upadku. Dlatego właściwe jest, aby aspirant ani nie wpadał w uniesienie po otrzymaniu najbardziej przyjemnego przedmiotu światowego, ani nie wpadał w agitację po otrzymaniu najbardziej nieprzyjemnego przedmiotu światowego. **Związek** – Myśl wyrażona w poprzednich dwóch wersetach zostaje dalej udowodniona w następnych dwóch wersetach za pomocą metody kontrastu.