སྡུག་བསྔལ་ལ་སེམས་མི་འཇིགས་པ། བདེ་བ་ལ་འདོད་པ་མེད་པ། འདོད་ཆགས་དང་འཇིགས་པ། ཁྲོ་བ་དང་བྲལ་བ། བློ་གཏིང་ནས་བརྟན་པའི་མུ་ནེ་ཞེས་བྱ་སྟེ།

ཚིག་གི་དོན་ནི། दुःखेषु - སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྐབས། अनुद्विग्नमनाः - སེམས་མི་འཁྲུག་པ། सुखेषु - བདེ་བའི་སྐབས། विगतस्पृहः - འདོད་པ་མེད་པ། वीतरागभयक्रोधः - ཆགས་པ་དང་འཇིགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་ལས་གྲོལ་བ། स्थितधीः - བློ་གྲོས་བརྟན་པ། मुनिः - ཐུབ་པ། उच्यते - ཞེས་བརྗོད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཨརྫུནའི་དྲི་བར་ལན་འདེབས་པའི་ཚེ། བློ་གྲོས་བརྟན་པའི་ཐུབ་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་གསུངས་པ་ཡིན། བློ་གྲོས་བརྟན་པའི་ཐུབ་པའི་སེམས་ནི་དཀའ་ངལ་གྱི་སྐབས་སུ་མི་འཁྲུག་གོ །ཁོང་ནི་ནང་གི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཕྱིའི་འབྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ། ལྷ་དང་འདྲེ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་བཅས་ཀྱིས་གནོད་པ་མི་ཐེབས་སོ། །ཁོང་བདེ་བའི་གནས་སུ་ཡོད་ཀྱང་། འདོད་ཡོན་ལ་ཆགས་པ་མེད་དོ། །

**༢.༥༦** སྡུག་བསྔལ་གྱི་དུས་སུ་སེམས་ཡིད་མི་འཁྲུག་པ་དང་། བདེ་བའི་དུས་སུ་འདོད་པ་མེད་པ། ཆགས་སྡང་དང་འཇིགས་པ་ལས་གཏན་ནས་གྲོལ་བའི་བསམ་གཏན་པ་དེ་ནི་ལྷག་པར་བལྟས་པའི་ཤེས་རབ་བརྟན་པོ་ཡོད་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། **འགྲེལ་བཤད།** (ཨརྗུ་ནས་ཤེས་རབ་བརྟན་པོ་ཡོད་པའི་མིའི་**ལས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་** དྲིས་པ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་**ནང་གི་བསམ་པའི་ངོ་བོ་** གལ་ཆེན་པོར་བརྗོད་དེ་ལན་སློག་གི་ཡོད། དེ་ཡང་བསམ་པ་ནི་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཡིན་པས། ལས་རྣམས་ནི་བསམ་པའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་པ་ཡིན། བསམ་པ་འགྱུར་བ་ན། ལས་ཀྱང་འགྱུར་བ་སྟེ། ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་འདྲ་བར་སྣང་ཡང་། ངོ་བོ་ནི་མི་འདྲ་བ་ཡིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདིར་གསུངས་པ་ནི་བསམ་པ་དེ་ཡིན།) **'སྡུག་བསྔལ་གྱི་དུས་སུ་སེམས་ཡིད་མི་འཁྲུག་པ'** ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་བྱུང་ངེས་པར་དོགས་པའམ་དངོས་སུ་བྱུང་བའི་ཚེ་ཡང་། ཁོང་གི་སེམས་ཡིད་མི་འཁྲུག་པར་གནས་པ་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་ལས་བསྒྲུབ་པའི་ཚེ་བར་ཆད་བྱུང་བ། དཔེར་ན་ལས་ལ་འགལ་རྐྱེན་སྐྱེས་པ། སྨད་པར་གྱུར་པ། བཀའ་དྲིན་མེད་པར་གྱུར་པ། འབྲས་བུ་མི་འོས་པར་གྱུར་པ་སོགས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡང་། ཁོང་གི་སེམས་ཡིད་མི་གཡོ་བར་གནས་པ་དེ་ཡིན། ལས་ཀྱི་མཁས་པའི་སེམས་ཡིད་འཁྲུགས་པ་དང་། གཡོ་བ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཁོང་གི་གཙོ་བོའི་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ཕན་བདེ་ཆེད་དུ་ལས་སྒྲུབ་པ། ལས་ཚང་པོར་སྒྲུབ་པ། དེ་བཞིན་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་ཆགས་པ་དང་། བདག་པོར་འཛིན་པ། འདོད་པ་སོགས་མི་སྐྱེ་བར་ཉེན་འཛིན་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། དེ་ལྟར་བྱས་པས། ཁོང་གི་ནང་དུ་ཚིམ་པའི་ཉམས་རྟག་ཏུ་གནས་ཤིང་། ཚིམ་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བར་ཆད་གང་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡང་སེམས་ཡིད་མི་འཁྲུག་པར་གནས་པ་ཡིན། **'བདེ་བའི་དུས་སུ་འདོད་པ་མེད་པ'** ཞེས་པ་ནི། བདེ་བ་བྱུང་ངེས་པར་དོགས་པའམ་དངོས་སུ་ཐོབ་པའི་ཚེ་ཡང་། ཁོང་ལ་དེ་ལ་འདོད་པ་མེད་པ་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་རྣམ་པ་འོས་པའི་གནས་སྟངས་བྱུང་བ། དཔེར་ན་ལས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྲུབ་པ། མྱུར་དུ་བརྩི་བཀུར་དང་བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་པ། འབྲས་བུ་འོས་པར་གྱུར་པ་སོགས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡང་། ཁོང་གི་སེམས་ལ་"གནས་སྟངས་འདི་འདྲ་བར་གནས་པར་ཤོག གནས་སྟངས་འོས་པ་འདི་རྟག་ཏུ་བརྟན་པར་གནས་པར་ཤོག" ཅེས་པའི་འདོད་པ་གཏིང་ནས་མེད་པ་དེ་ཡིན། གནས་སྟངས་འོས་པ་དེ་དག་གིས་ཁོང་གི་ནང་གི་ངོ་བོ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་ཡང་མི་ཐེབས་པ་ཡིན། **'ཆགས་སྡང་དང་འཇིགས་པ་ལས་གཏན་ནས་གྲོལ་བ'** ཞེས་པ་ནི། སེམས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་དངོས་པོས་ཁྲོད་པར་གྱུར་པ་ལ་'ཆགས་པ' ཞེས་བརྗོད། དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་ཡོད་པའི་ཚེ། མི་དབང་ཆེན་པོས་དེ་དག་བཅོམ་པ། དེ་དག་དང་འབྲེལ་བ་ཆད་པ། ཡང་ན་དེ་དག་ཐོབ་པར་བར་ཆད་བསྐྲུན་ན། སེམས་ལ་'འཇིགས་པ' སྐྱེ་བ་ཡིན། གལ་ཏེ་དེ་མི་དབང་ཆུང་བ་ཡིན་ན། སེམས་ལ་'ཁྲོ་བ' སྐྱེ་བ་ཡིན། ཡིན་ནའང་། མི་ཞིག་གི་ནང་དུ་གཞན་ལ་བདེ་བ་སྤྲོད་པ། གཞན་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པ། གཞན་ལ་སྐྱོར་བ་བྱེད་པའི་བསམ་པ་སྐྱེས་པ་ན། ཁོང་གི་ཆགས་པ་རང་བཞིན་གྱིས་འགག་ཅིང་། ཆགས་པ་འགག་པ་དང་བཅས་ནས་འཇིགས་པ་དང་ཁྲོ་བ་ཡང་འགག་གི་རེད། དེ་ལྟར་ཁོང་ནི་ཆགས་སྡང་དང་འཇིགས་པ་ལས་གཏན་ནས་གྲོལ་བར་གྱུར་པ་ཡིན། སེམས་ཡིད་འཁྲུག་པ། འདོད་པ། ཆགས་པ། འཇིགས་པ། ཁྲོ་བ་སོགས་ཆ་ཤས་ཙམ་དུ་གནས་པའི་བར་དུ། ཁོང་ནི་སྒོམ་པ་པོ་ཡིན། དེ་དག་ལས་གཏན་ནས་གྲོལ་བ་ན། ཁོང་ནི་གྲུབ་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཡིན། (འདོད་པ། སྲེད་པ་སོགས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཆགས་པའི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡིན། ཕྲ་མོའི་ཁྱད་པར་གྱིས་མིང་འདྲ་མིན་དུ་བཏགས་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ནང་གི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཆགས་པའི་བག་ཆགས་ལ་'བག་ཆགས' ཞེས་བརྗོད། བག་ཆགས་དེ་ཉིད་ལ་'ཞེན་པ' དང་། 'དགའ་བ' ཞེས་པའི་མིང་གཞན་ཡང་ཡོད། "དངོས་པོ་དེ་ཐོབ་པར་ཤོག" ཅེས་པའི་བསམ་པ་ལ་'འདོད་པ' ཞེས་བརྗོད། འདོད་པ་དེ་འགྲུབ་པར་དོགས་པ་ལ་'རེ་བ' ཞེས་བརྗོད། འདོད་པ་འགྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་ཡང་། དངོས་པོ་དེ་དག་འཕེལ་བར་ཤོག ཡང་ན་དངོས་པོ་མང་པོ་ཐོབ་པར་ཤོག ཅེས་པའི་བསམ་པ་ལ་'སེར་སྣ' ཞེས་བརྗོད། སེར་སྣ་དེ་ཤུགས་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་'སྲེད་པ' ཞེས་བརྗོད། དོན་དམ་པར་ན། འཇིག་པའི་དངོས་པོ་སྲིད་པའི་ཕྱོགས་སུ་འཐེན་པ། དེ་དག་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་གལ་ཆེན་པར་འཛིན་པ་དེ་ཉིད་ལ། བག་ཆགས། འདོད་པ་སོགས་ཀྱི་མིང་དུ་བཏགས་པ་ཡིན།) **'ལྷག་པར་བལྟས་པའི་ཤེས་རབ་བརྟན་པོ་ཡོད་པའི་ཐབས་ལ་མཁས་པ'** ཞེས་པ་ནི། ལྷག་པར་བལྟས་པའི་ལས་ཀྱི་མཁས་པ་དེའི་བློ་ནི་བརྟན་ཞིང་གཡོ་བ་མེད་པར་གྱུར་པ་ཡིན། 'ཐབས་ལ་མཁས་པ' ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ངོ་བོ་ནི་ངག་ལ་འཇུག་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་"ཁོང་གིས་ཇི་ལྟར་སྨྲ་བ་ཡིན" (༢.༥༤) ཞེས་པའི་དྲིས་ལན་དུ་'ཐབས་ལ་མཁས་པ' ཞེས་པའི་ཚིག་བཀོལ་བ་ཡིན། ཡིན་ནའང་དོན་དམ་པར་'ཐབས་ལ་མཁས་པ' ཞེས་པ་ནི་ངག་ཙམ་ལ་ཟུར་དུ་མི་ཆོད་པར། དེ་ཡང་ལེའུ་བཅུ་བདུན་པར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ངག་གི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་མི་གཏོང་བར། སེམས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་'ངག་མི་གཏོང་བ' (༡༧.༡༦) ཞེས་པའི་ཚིག་བཀོལ་བ་ལྟར་ཡིན། འདི་ནི་ལས་ཀྱི་ཐབས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས། ལྷག་པར་བལྟས་པའི་ལས་ཀྱི་མཁས་པ་ལ་'ཐབས་ལ་མཁས་པ' ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། 'ལྷག་པར་བལྟས་པ' ཞེས་པ་ནི་ཉེན་འཛིན་གྱིས་རྟག་ཏུ་བསམ་གཞིག་བྱེད་པ་སྟེ། སེམས་ལ་འདོད་པ་དང་ཆགས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། རྟག་ཏུ་མ་ཆགས་པར་གནས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་མཁས་པ་གྲུབ་པའི་ཉེན་འཛིན་ཡིན། དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་སྒོམ་པ་པོའི་རིམ་པར་ཁོང་གིས་ཉེན་འཛིན་དེ་ལྟར་བསྲུངས་པས (གཞུང་༣.༡༩) དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།