**2.56** Ten, czyj umysł nie wzburza się w obliczu cierpień, kto nie pragnie przyjemności i kto jest całkowicie wolny od przywiązania, lęku i gniewu – taki kontemplatywny mąż nazywany jest mędrcem o ugruntowanej mądrości.
**Komentarz:** [Ardżuna pytał o *czyny* tego, kto ma ugruntowaną mądrość, lecz Pan odpowiada, podkreślając *nastawienie wewnętrzne*, ponieważ to nastawienie jest pierwotne we wszelkim działaniu. Czyny podejmowane są na podstawie nastawienia. Gdy nastawienie się zmienia, zmienia się i czyn – co znaczy, że nawet jeśli czyn z zewnątrz wydaje się taki sam, w istocie nie jest on ten sam. O tym właśnie nastawieniu mówi tu Pan.]
**'duḥkheṣhv-anudvigna-manāḥ'** — Nawet gdy przewiduje się cierpienia lub gdy faktycznie go spotykają, jego umysł nie ulega wzburzeniu. To znaczy, nawet gdy podczas wypełniania obowiązku pojawiają się przeszkody – takie jak trudności w pracy, krytyka, zniewaga czy niepomyślne rezultaty – jego umysł pozostaje niezachwiany.
Powód, dla którego umysł Karma Jogina jest wolny od wzburzenia i zamętu, jest następujący: jego głównym obowiązkiem jest działanie dla dobra innych, całkowite wykonywanie czynów oraz czujność, by nie powstało przywiązanie, poczucie posiadania czy pragnienie owoców tych działań. Dzięki temu w jego wnętrzu pozostaje poczucie zadowolenia. Z powodu tego zadowolenia, bez względu na to, ile przeciwności nadejdzie, jego umysł nie ulega wzburzeniu.
**'sukheṣhu vigata-spṛihaḥ'** — Nawet gdy przewiduje się przyjemności lub gdy faktycznie są osiągane, nie żywi ku nim pragnienia. To znaczy, nawet gdy pojawiają się sprzyjające okoliczności – takie jak doskonałe wykonanie pracy, natychmiastowy szacunek i pochwały czy uzyskanie pomyślnych rezultatów – jego umysł nie kryje pragnienia, by "ta sytuacja miała trwać właśnie tak; oby te sprzyjające warunki trwały zawsze". Takie pomyślne warunki nie mają żadnego wpływu na jego wewnętrzną istotę.
**'vīta-rāga-bhaya-krodhaḥ'** — Zabarwienie umysłu przez przedmioty świata nazywa się 'przywiązaniem' (raga). Gdy istnieje przywiązanie do przedmiotów, jeśli potężna osoba je niszczy, zrywa z nimi więź lub stwarza przeszkody w ich uzyskaniu, wówczas w umyśle powstaje 'lęk'. Jeśli ta osoba jest słaba, wówczas w umyśle powstaje 'gniew'. Jednakże, gdy w człowieku budzi się nastawienie, by dawać szczęście innym, czynić dla nich dobro i im służyć, jego przywiązanie naturalnie zanika. Z zanikiem przywiązania ustają także lęk i gniew. W ten sposób staje się on całkowicie wolny od przywiązania, lęku i gniewu.
Dopóki wzburzenie, pragnienie, przywiązanie, lęk i gniew pozostają w jakimś stopniu, jest on poszukującym (sadhaka). Gdy staje się od nich całkowicie wolny, staje się doskonałym (siddha).
[Pragnienie, żądza itp. są w istocie jedynie formami przywiązania. Różne nazwy nadaje im się tylko ze względu na subtelne stopniowanie. Na przykład, utajone przywiązanie rezydujące w istocie wewnętrznej nazywa się 'wasana' (tendencja). Inną nazwą tej samej wasany jest 'asakti' (lgnięcie) i 'prijata' (upodobanie). Życzenie "Obym uzyskał ten przedmiot" nazywa się 'kamaną' (pragnienie). Oczekiwanie spełnienia tego pragnienia nazywa się 'asza' (nadzieja). Nawet po spełnieniu pragnienia, życzenie, by te przedmioty się pomnażały lub by uzyskać więcej przedmiotów, nazywa się 'lobha' (chciwość). Gdy intensywność chciwości znacznie wzrasta, nazywa się to 'triszna' (nienasycona żądza). Chodzi o to, że pociąg do zniszczalnych przedmiotów stworzenia, poczucie ich wyższości i ważności – to właśnie jest określane nazwami takimi jak wasana, kamana itp.]
**'sthita-dhīr munir uchyate'** — Intelekt takiego kontemplatywnego Karma Jogina staje się ugruntowany i niezachwiany. Termin 'muni' (mędrzec) etymologicznie odnosi się do mowy, dlatego Pan użył słowa 'muni' w odpowiedzi na pytanie "Jak on mówi?" (2.54). Jednak w rzeczywistości termin 'muni' nie ogranicza się jedynie do mowy. Dlatego w rozdziale siedemnastym Pan używa słowa 'mauna' (milczenie) w kontekście ascezy umysłu, a nie ascezy mowy (17.16). Ponieważ jest to rozdział o Karma Jodze, kontemplatywny Karma Jogin nazywany jest tu 'muni'. 'Kontemplatywność' oznacza stałą refleksję z czujnością, tak by w umyśle nie powstało pragnienie czy przywiązanie. Pozostawanie ciągle nieprzywiązanym jest czujnością doskonałego Karma Jogina; ponieważ na wcześniejszym etapie bycia poszukującym utrzymywał on taką czujność (Gita 3.19) i poprzez to właśnie osiągnął Najwyższą Prawdę.
★🔗
