ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತನಾದವನು ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಎರಡು ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳು, ಯೋಗವೇ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲತೆಯಾಗಿದೆ.

ಪದಗಳ ಅರ್ಥ: बुद्धियुक्तः - ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, जहाति - ತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ, इह - ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, उभे - ಎರಡನ್ನೂ, सुकृतदुष्कृते - ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪದ ಕರ್ಮಗಳು, तस्मात् - ಆದ್ದರಿಂದ, योगाय - ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ, युज्यस्व - ನಿನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊ, योगः - ಯೋಗ, कर्मसु - ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, कौशलम् - ಕೌಶಲ್ಯ. ವಿವರಣೆ: ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಬಂಧನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳು ತಮ್ಮ ಬಂಧಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಯೋಗಿಯು ತಾನು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗಿರುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯೇ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.

**೨.೫೦:** ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತನಾದವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಾಗಲೇ ಸುಕೃತ ದುಷ್ಕೃತಗಳೆರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿತನಾಗು. ಯೋಗವೇ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲವಾಗಿದೆ. **ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:** "ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತೋ ಜಹಾತೀಹ ಉಭೇ ಸುಕೃತದುಷ್ಕೃತೇ" – ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು ಜೀವಿತದಲ್ಲಿಯೇ ಸತ್ಕರ್ಮ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳೆರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಂದರೆ, ಸುಕೃತ ದುಷ್ಕೃತಗಳು ಅವನನ್ನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸತ್ಕರ್ಮ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳು ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ್ಯೂ ಅವು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನನ್ನು ಸುಕೃತ ದುಷ್ಕೃತಗಳು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಗೀತೆ ೨.೩೮). ಸಮತ್ವವೆಂಬುದೊಂದು ಅಂತಹ ವಿಜ್ಞಾನ, ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಲೋಕದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿರಬಹುದು. ತಾವರೆ ಎಲೆಯು ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೂ ಅದರಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಮತ್ವಯುಕ್ತನಾದವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಅದರಿಂದ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಸುಕೃತ ದುಷ್ಕೃತಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅಂದರೆ, ಅವನು ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮ (ಚೈತನ್ಯ) ಸ್ವಭಾವತಃ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಅಸತ್ಯವಸ್ತುಗಳಾದ ದೇಹಾದಿಗಳೊಡನೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳು ಅಂಟಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳೊಡನೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಆಕಾಶದಂತೆ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿಯೇ ಇರುವನು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗಾಯ ಯುಜ್ಯಸ್ವ" – ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿತನಾಗು; ಅಂದರೆ, ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಸಮತ್ವವೇ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನಿತ್ಯವೂ ನಿರಂತರವೂ ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆ. ಕೇವಲ ರಾಗದ್ವೇಷಗಳಿಂದಲೇ ಆ ಸಮತ್ವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಸುಖ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇವೆರಡು ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಈ ಎರಡನ್ನು ನೀನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಬರವು ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ನೀನು ಸದಾ ಸಮನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತೀಯೆ. ಈ ಸಮತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳು. "ಯೋಗಃ ಕರ್ಮಸು ಕೌಶಲಮ್" – ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗವೇ ಕೌಶಲ; ಅಂದರೆ, ಕರ್ಮಗಳ ಸಿದ್ಧಿ ಅಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಅವುಗಳ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದೇ ಕರ್ಮಕೌಶಲವಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿ ವಿನಾಶಶೀಲವಾದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಯೋಗದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವನ್ನು 'ಕರ್ಮಕೌಶಲವೇ ಯೋಗ' ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ದೋಷವೇನು? ಹಾಗೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ಬಹಳ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಳ್ಳತನವೂ ಸಹ ಯೋಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಹ ಅರ್ಥವು ಉಚಿತವಲ್ಲ. ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೌಶಲದಿಂದ ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ನಾವು ಯೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವುಳ್ಳವನು ಕೌಶಲದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿ, ತನ್ನ ಸಮತ್ವಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ 'ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗವೇ ಕೌಶಲ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಯುಕ್ತ. ಕಾರಣ: ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಯಾರ ಆಂತರ್ಯ ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿದ್ದಾನೋ, ಅವನು ಆ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ ಅವುಗಳ ಫಲದಿಂದಲೂ ಬದ್ಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ವಿನಾಶಶೀಲವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಕೌಶಲ, ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯ: ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂದರ್ಭವು ಕೇವಲ ಯೋಗ (ಸಮತ್ವ)ದ್ದಾಗಿದೆ, ಕೌಶಲದ್ದಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ 'ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗವೇ ಕೌಶಲ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರವೂ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. **ಸಂದರ್ಭಸೂತ್ರ:** ಈಗ, ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು, ಭಗವಂತನು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.