**២.៤០** ក្នុងលោកធម៌នេះ ការប្រឹងប្រែងដើម្បីចាប់ផ្ដើមធម៌នៃចិត្តសមភាព (សមពុទ្ធិ) នេះ មិនដែលវិនាសឡើយ ហើយការប្រតិបត្តិធម៌នេះក៏មិនផ្ដល់ផលអាក្រក់អ្វីដែរ។ សូម្បីតែការប្រតិបត្តិបន្តិចបន្តួចនៃធម៌នេះ ក៏អាចការពារបុគ្គលពីភ័យធំ (គឺជាតិ និងមរណៈ) បាន។
**ពន្យល់:** មហិមាន្ទភាពនៃចិត្តសមភាពនេះ ព្រះអាទិត្យបានបញ្ជាក់តាមរយៈលក្ខណៈបួនយ៉ាង នៅក្នុងពាក់កណ្ដាលខាងក្រោយនៃខទី៣៩ និងក្នុងខទី៤០នេះ៖ (១) តាមរយៈវា បុគ្គលរួចផុតពីចំណងកម្ម។ (២) ការចាប់ផ្ដើមវាមិនដែលវិនាស។ (៣) វាមិនផ្ដល់ផលអាក្រក់។ និង (៤) សូម្បីតែការប្រតិបត្តិបន្តិចបន្តួចរបស់វា ក៏អាចការពារបុគ្គលពីភ័យធំបាន។
**'ក្នុងលោកធម៌នេះ ការប្រឹងប្រែងមិនដែលវិនាសឡើយ'** – ប្រសិនបើមានតែការចាប់ផ្ដើមនៃចិត្តសមភាព (សមតា) នេះប៉ុណ្ណោះ ក៏ការចាប់ផ្ដើមនោះក៏មិនដែលវិនាសដែរ។ ការស្រេកឃ្លាន ចំណង់ដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងចិត្តដើម្បីសម្រេចបាននូវសមភាព – នេះឯងជាការចាប់ផ្ដើមនៃសមភាពនេះ។ ការចាប់ផ្ដើមនេះមិនដែលបាត់បង់ទៅវិញឡើយ ព្រោះការស្រេកឃ្លានចំពោះសច្ចធម៌គឺជាសច្ចធម៌ដែរ។ សេចក្ដីដែលព្រះអាទិត្យមានបន្ទូលថា 'ក្នុងលោកធម៌នេះ' គឺដើម្បីបង្កប់ន័យថា ក្នុងភពមនុស្សនេះ មានតែមនុស្សទេដែលមានសិទ្ធិសម្រេចបាននូវចិត្តសមភាពនេះ។ ភពទាំងអស់ផ្សេងទៀតដែលសម្រាប់រីករាយ គឺខុសពីភពមនុស្ស។ ហេតុនេះ ក្នុងភពទាំងនោះ គ្មានឱកាសកំចាត់ចោលនូវអសមភាព (រាគៈ-ទ្វេសៈ) ឡើយ ព្រោះការសោយសុខទាំងឡាយកើតឡើងដោយមានរាគៈ និងទ្វេសៈជាបច្ច័យ។ ប្រសិនបើគ្មានរាគៈ ឬទ្វេសៈទេ ការសោយសុខនឹងមិនកើតឡើងឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ វានឹងក្លាយជាការប្រតិបត្តិខាងឯព្រហ្មវិហារ។
**'ហើយក៏មិនមានផលអាក្រក់អ្វីដែរ'** – ក្នុងកម្មដែលធ្វើឡើងដោយមានចេតនាប្រាថ្នាចង់បានផល ប្រសិនបើមានកំហុសក្នុងការសូត្រមន្ត ឬក្នុងពិធីយញ្ញ ជាដើម វាអាចផ្ដល់ផលអាក្រក់។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់ធ្វើពិធីយញ្ញ 'បុត្រិឝ្ឋិ' (យញ្ញសម្រាប់ប្ដូរបុត្រ) ហើយមានកំហុសក្នុងដំណើរពិធី វិញ្ញាណក្ខ័ន្ធឆ្ងាយពីការទទួលបានបុត្រ អ្នកខ្លះនៅក្នុងគ្រួសារអាចស្លាប់ ឬសូម្បីតែប្រសិនបើផលអាក្រក់ធ្ងន់ធ្ងរបែបនោះមិនកើតឡើងដោយសារតែកំហុសតូចមួយ ក៏បុត្រដែលកើតមកអាចមិនមានអវយវៈគ្រប់គ្រាន់! ទោះជាយ៉ាងណា ការប្រឹងប្រែង ការប្រតិបត្តិរបស់បុគ្គលដែលខំព្យាយាមនាំយកចិត្តសមភាពនេះចូលមកក្នុងឥរិយាបថរបស់ខ្លួន មិនដែលផ្ដល់ផលអាក្រក់អ្វីឡើយ។ ហេតុផលគឺថា ក្នុងការប្រតិបត្តិរបស់គាត់ គ្មានការប្រាថ្នាចង់បានផល។ បើសិនជាការប្រាថ្នាចង់បានផលនៅមាន សមភាពមិនកើតឡើងទេ ហើយនៅពេលដែលសមភាពកើតឡើង ការប្រាថ្នាចង់បានផលក៏លែងមាន។ ហេតុនេះ ការប្រតិបត្តិរបស់គាត់មិនអាចផ្ដល់ផលអាក្រក់បានឡើយ គ្មានឱកាសនោះទេ។
តើផលអាក្រក់ជាអ្វី? អសមភាពជាមួយលោកធម៌ផ្ទាល់ខ្លួនគឺជាផលអាក្រក់។ ការមានរាគៈចំពោះវត្ថុលោកខ្លះ និងមានទ្វេសៈចំពោះវត្ថុលោកផ្សេងទៀត គឺជាអសមភាព ហើយវាគឺពីអសមភាពនេះហើយ ដែលចំណងក្នុងរូបភាពជាតិ និងមរណៈកើតឡើង។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលសមភាពកើតឡើងក្នុងបុគ្គល រាគៈ និងទ្វេសៈក៏រលាយបាត់ ហើយដោយសារការអវត្តមាននៃរាគៈ និងទ្វេសៈ អសមភាពក៏រលាយបាត់។ ពេលនោះ គ្មានមូលហេតុអ្វីឡើយសម្រាប់ផលអាក្រក់កើតឡើង។
**'សូម្បីតែធម៌នេះបន្តិចបន្តួច ក៏អាចការពារពីភ័យធំបាន'** – ប្រសិនបើមានតែការប្រតិបត្តិធម៌នៃចិត្តសមភាពបន្តិចបន្តួច ប្រសិនបើសូម្បីតែសមភាពបន្តិចបន្តួចបានចូលមកក្នុងជីវិត និងឥរិយាបថរបស់បុគ្គល វាអាចការពារបុគ្គលនោះពីភ័យធំនៃជាតិ និងមរណៈបាន។ ដូចជាកម្មដែលធ្វើឡើងដោយមានចេតនាប្រាថ្នាចង់បានផល វិនាសបាត់បង់បន្ទាប់ពីផ្ដល់ផលរបស់វារួច សមភាពនេះមិនវិនាសបាត់បង់បន្ទាប់ពីផ្ដល់ផលអ្វីមួយដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ មានន័យថា ផលរបស់វាមិនមែនជាការទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិដែលអាចវិនាសបាននោះទេ។ សមភាពកម្រិតណាដែលកើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់សាធកជនចំពោះវត្ថុ មនុស្ស ព្រឹត្តិការណ៍ ស្ថានភាព ជាដើម ដែលជាទីពេញចិត្ត ឬមិនពេញចិត្ត សមភាពកម្រិតនោះក្លាយជារបស់មិនអាចរញ្ជួយបាន។ សមភាពនេះមិនអាចត្រូវបំផ្លាញនៅពេលណាឡើយ។ ឧទាហរណ៍ សមភាពណាដែលត្រូវបានសម្រេច ឬធនធានខាងឯព្រហ្មវិហារណាដែលត្រូវបានទទួលដោយបុគ្គលដែលធ្លាក់ចុះពីយោគៈ (យោគភ្រស្ដ) ក្នុងដំណាក់កាលនៃការប្រតិបត្តិ វាមិនត្រូវបានបំផ្លាញទោះបីបន្ទាប់ពីបានសោយសុខអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំក្នុងឋានសួគ៌ជាន់ខ្ពស់ៗ និងបន្ទាប់ពីបានសោយសុខក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកមានក្នុងលោកមរណៈ (គីតា ៦.៤១-៤៤)។ សមភាពនេះ ធនធានខាងឯព្រហ្មវិហារទាំងនេះ មិនដែលត្រូវបានចំណាយសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ វាតែងតែនៅសេសសល់ដដែលដូចដើម ព្រោះនេះគឺជាសត្យ (សច្ចធម៌/អត្ថិភាព) វាជារបស់អមតៈ។
ពាក្យ **'ធម៌'** សំដៅលើរឿងពីរ៖ (១) ការធ្វើកិច្ចការសាធារណៈដូចជាការបរិច្ចាគទាន ការសាងសង់ស្រះទឹក បើកផ្ទះសំណាក់អាហារ ជាដើម និង (២) ការប្រតិបត្តិកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើតាមវណ្ណៈ និងអាស្រមរបស់ខ្លួនដោយព្យាយាម តាមព្រះគម្ពីរបានបញ្ជាក់។ តាមរយៈការប្រតិបត្តិធម៌ទាំងនេះដោយគ្មានចេតនាប្រាថ្នាចង់បានផល ធម៌ក្នុងរូបភាពសមភាពក៏កើតឡើងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ព្រោះធម៌នៃសមភាពនេះគឺជាធម៌ផ្ទាល់ខ្លួន គឺជាធម្មជាតិពិតប្រាកដរបស់ខ្លួន។ ក្នុងបរិបទនេះហើយ ដែលចិត្តសមភាពត្រូវបានហៅថា 'ធម៌' នៅទីនេះ។
**ចំណុចពិសេសមួយទាក់ទងនឹងសមភាព៖**
ជាទូទៅ វាត្រូវបានគេចាក់ឫសនៅក្នុងចិត្តមនុស្សថា ការរំលឹក/ការគោរពបូជា (ភជន-ស្មរ) កើតឡើងតែនៅពេលដែលចិត្តស្ថិតក្នុងសមាធិប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើចិត្តមិនស្ថិតក្នុងសមាធិទេ តើការនិយាយថា 'រាម-រាម' មានផលប្រយោជន៍អ្វី? ទោះជាយ៉ាងណា តាមទស្សនៈរបស់គីតា ការដែលចិត្តស្ថិតក្នុងសមាធិមិនមែនជារឿងខ្ពស់បំផុតទេ។ តាមទស្សនៈរបស់គីតា រឿងខ្ពស់គឺ – សមភាព។ ទោះបីលក្ខណៈផ្សេងៗបង្ហាញខ្លួន ឬមិនបង្ហាញខ្លួនក៏ដោយ បុគ្គលណាដែលមានសមភាពកើតឡើង គីតាប្រកាសថាគាត់ជាអ្នកដែលបានសម្រេច (សិទ្ធិ)។ បុគ្គលណាដែលលក្ខណៈផ្សេងៗទាំងអស់បង្ហាញខ្លួន ប៉ុន្តែសមភាពមិនកើតឡើង គីតាមិនប្រកាសថាគាត់ជាអ្នកដែលបានសម្រេចទេ។
សមភាពមានពីរប្រភេទ៖ សមភាពនៃឥរិយាបថខាងក្នុង (អន្តឃរណ៍) និងសមភាពនៃធម្មជាតិពិតប្រាកដ (ស្វរូប)។ ព្រះអាទិត្យដ៏សមភាពគឺមានពេញលេញនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ បុគ្គលណាដែលបានបង្កើតខ្លួននៅក្នុងព្រះអាទិត្យដ៏សមភាពនោះ គាត់បានឈ្នះលោកទាំងមូល គាត់បានក្លាយជាអ្នកដែលបានរួចផុតពីចំណង ខណៈដែលនៅតែមានជីវិត (ជីវនមុក្ត)។ ទោះជាយ៉ាងណា ការស្គាល់វាកើតឡើងតាមរយៈសមភាពនៃឥរិយាបថខាងក្នុង (គីតា ៥.១៩)។ សមភាពនៃឥរិយាបថខាងក្នុងគឺ៖ ការនៅស្មើភាពក្នុងភាពជោគជ័យ និងភាពបរាជ័យ (គីតា ២.៤៨)។ ទោះបីមានការសរសើរ ឬរិះគន់ ទោះបីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងមួយជោគជ័យ ឬបរាជ័យ ទោះបីលានរៀលមក ឬលានរៀលទៅ ក៏គ្មានការរំភើបក្នុងឥរិយាបថខាងក្នុងដោយសារតែវាឡើយ គ្មានសុខ-ទុក្ខ សោមនស្ស-ទោមនស្ស ជាដើម (គីតា ៥.២០)។ សមភាពនេះមិនដែលត្រូវបានបំផ្លាញឡើយ។ ក្រៅពីសុភមង្គល សមភាពនេះមិនផ្ដល់ផលអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ។
បុគ្គលអាចធ្វើកម្មល្អណាមួយដូចជាតបៈ ទាន យាត្រាទៅកាន់ទីសក្ការៈ សច្ចៈ ជាដើម វានឹងវិនាសបាត់បង់បន្ទាប់ពីផ្ដល់ផលរបស់វា។ ប៉ុន្តែខណៈពេលប្រតិបត្តិតាមវិធីខាងឯព្រហ្មវិហារ ប្រសិនបើសូម្បីតែសមភាពបន្តិចបន្តួច (សេរីភាពពីការប្រែប្រួល) កើតឡើងក្នុងឥរិយាបថខាងក្នុង វាមិនត្រូវបានបំផ្លាញទេ ផ្ទុយទៅវិញ វាផ្ដល់នូវសុភមង្គល។ ហេតុនេះ ក្នុងការប្រតិបត្តិខាងឯព្រហ្មវិហារ សមភាពគឺជារឿងខ្ពស់ដូចជាការដែលចិត្តមានឯកាគោចរមិនមែនទេ។ តាមរយៈការដែលចិត្តមានឯកាគោចរ អ្នកអាចសម្រេចបាននូវសិទ្ធិផ្សេងៗ ប៉ុន្តែសុភមង្គលមិនត្រូវបានសម្រេចទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ជាមួយនឹងការមកដល់នៃសមភាព បុគ្គលក្លាយជាអ្នកដែលមានសេរីភាពពីចំណងលោកដោយសប្បាយ (គីតា ៥.៣)។
**សម្ពន្ធភាព៖** ក្នុងខទី៣៩ ព្រះអាទិត្យបានមានបន្ទូលអំពីចិត្តសមភាពនោះ ដែលត្រូវឮក្នុងបរិបទយោគៈ។ មធ្យោបាយដើម្បីសម្រេចបាននូវចិត្តសមភាពនោះផ្ទាល់ ត្រូវបានពន្យល់នៅក្នុងខបន្ទាប់ៗ។
★🔗
