Bunda çaba kaybı yoktur, ayrıca hiçbir zarar (zıt sonuçların üretilmesi veya ihlal) da yoktur. Bu bilginin azıcığı (bu Yoga'nın azıcık pratiği) bile büyük korkudan korur.

**2.40.** Bu denge zihniyeti (samabuddhi) Dharma'sına başlamakta insan âleminde hiçbir çaba kaybı yoktur; onun uygulanmasından da hiçbir olumsuz sonuç doğmaz. Bunun (Dharma'nın) azıcık bir uygulaması bile kişiyi büyük korkudan (doğum ve ölüm şeklinde) korur. **Yorum:** Bu denge zihniyetinin (samata) yüceliği, Efendi tarafından önceki ayetin ikinci yarısında ve bu (kırkıncı) ayette dört şekilde açıklanmıştır: (1) Onunla kişi karma bağından kurtulur; (2) Onun başlangıcı asla kaybolmaz; (3) Hiçbir olumsuz meyve vermez; ve (4) Onun azıcık bir uygulaması bile kişiyi büyük korkudan korumaya muktedirdir. *'Burada hiçbir çaba kaybı yoktur'* – Bu denge zihniyetinin (samata) yalnızca başlangıcı bile gerçekleşse, o başlangıç asla kaybolmaz. Zihinde dengeye ulaşma arzusu, şiddetli istek – işte bu, bu dengenin başlangıcının ta kendisidir. Bu başlangıç asla yok olmaz; çünkü Hakikat özleminin kendisi hakikidir. 'Burada' denmesinin iması şudur: Bu insan âleminde, bu denge zihniyetine ulaşmaya yalnızca insanoğlu ehil kılınmıştır. Diğer tüm haz âlemleri insan âleminden ayrıdır. Dolayısıyla o âlemlerde eşitsizliği (bağlanma ve nefreti) yok etme fırsatı yoktur; çünkü hazlar yalnızca bağlanma ve nefret ile meydana gelir. Bağlanma veya nefret olmasaydı, hiçbir haz olmazdı; daha ziyade o, manevi bir uygulama haline gelirdi. *'Hiçbir olumsuz sonuç da doğmaz'* – Arzu güdümlü niyetle yapılan eylemlerde, mantraların okunmasında, kurban ritüellerinde vs. herhangi bir eksiklik olursa, olumsuz sonuçlar verirler. Örneğin, biri Putreşti Yajna (oğul elde etmek için kurban) gerçekleştirirse ve prosedürde bir hata olursa, oğul elde etmek şöyle dursun, ev halkından biri ölebilir veya küçük bir eksiklikten dolayı bu kadar şiddetli bir olumsuz sonuç olmasa bile, oğul tüm uzuvları sağlam olarak doğmaz! Ancak, bu denge zihniyetini davranışına getirmeye çabalayan kişinin çabası, uygulaması asla olumsuz bir sonuç vermez. Sebebi şudur: Onun uygulamasında, sonuçlara dair bir arzu yoktur. Sonuç arzusu kaldığı sürece denge ortaya çıkmaz ve denge ortaya çıktığında sonuç arzusu kalmaz. Dolayısıyla onun uygulaması olumsuz bir sonuç vermesi mümkün değildir; bu, basitçe imkânsızdır. Olumsuz sonuç nedir? Dünya ile eşitsizlik, olumsuz sonucun ta kendisidir. Bazı dünyevi nesnelere karşı bağlanma, diğerlerine karşı nefret beslemek eşitsizliktir ve işte bu eşitsizlikten doğum ve ölüm şeklindeki bağlılık ortaya çıkar. Ancak kişide denge ortaya çıktığında, bağlanma ve nefret yok olur ve bağlanma ile nefretin yokluğu ile eşitsizlik sona erer. O zaman, olumsuz bir sonucun meydana gelmesi için hiçbir sebep kalmaz. *'Bu Dharma'nın azıcığı bile büyük korkudan korur'* – Bu denge zihniyeti Dharma'sının azıcık bir uygulaması bile gerçekleşse, hayata ve davranışa azıcık bir denge bile girse, kişiyi doğum ve ölümün büyük korkusundan korur. Tıpkı arzu güdümlü eylemlerin sonuçlarını verdikten sonra yok olması gibi, bu denge zihniyeti de servet veya mülk gibi bir sonuç verdikten sonra yok olmaz; yani onun meyvesi, fani servet vb. elde etmek değildir. Müritin kalbinde olumlu-olumsuz nesnelere, kişilere, olaylara, koşullara vb. karşı ne kadar denge ortaya çıkarsa, o kadar denge sarsılmaz hale gelir. Bu denge hiçbir zaman yok edilemez. Örneğin, uygulama aşamasında Yoga'dan düşen (Yogabhraşta) birinin elde ettiği her ne denge varsa, edindiği her ne manevi azık varsa, cennet gibi yüksek âlemlerde uzun yıllar mutluluk içinde yaşadıktan ve fani dünyada (Gita 6.41-44) varlıklı evlerde zevkler tattıktan sonra bile yok olmaz. Bu denge, bu manevi azık en ufak şekilde harcanmaz; daha ziyade her zaman olduğu gibi muhafaza edilir; çünkü bu Sat'tır (Hakikat/Varlık), ebedidir. 'Dharma' terimi iki şeye işaret eder: (1) Sadaka vermek, çeşme yaptırmak, aşevi açmak gibi kamu yararına işler yapmak ve (2) Kutsal metinlerce emredildiği üzere, kişinin varna ve aşramasına göre belirlenmiş görevlerini özenle yerine getirmek. Bu Dharma'ları arzusuz bir tutumla yerine getirerek, denge şeklindeki Dharma kendiliğinden ortaya çıkar; çünkü bu denge Dharma'sı kişinin kendi Dharma'sıdır, yani öz doğasıdır. Denge zihniyetinin bu bağlamda burada Dharma olarak adlandırılması bundandır. **Denge Hakkında Özel Bir Nokta:** Genellikle insanların zihnine şu işlenmiştir: hatırlama/ibadet (bhajan-smaran) yalnızca zihin derinleştiğinde olur; zihin derinleşmezse, 'Ram-Ram' tekrar etmenin ne faydası var? Ancak Gita perspektifinden bakıldığında, zihnin derinleşmesi çok yüksek bir şey değildir. Gita perspektifinden yüksek olan şey – dengedir. Diğer özellikler görünsün veya görünmesin, içinde denge ortaya çıkmış olan kişiye Gita, başarıya ulaşmış (Siddha) ilan eder. İçinde diğer tüm özellikler görünse ama denge ortaya çıkmasa, Gita onu başarıya ulaşmış ilan etmez. Denge iki türlüdür: iç aracın (antahkarana) dengesi ve öz doğanın (svarupa) dengesi. Denge halindeki Yüce Ruh (Paramatma) her yerde tamamen mevcuttur. O denge halindeki Yüce Ruh'a yerleşmiş olan kişi tüm dünyayı fethetmiştir; o, yaşarken özgürleşmiş (Jivanmukta) olmuştur. Ancak onun tanınması, iç aracın dengesi yoluyla olur (Gita 5.19). İç aracın dengesi şudur: başarı ve başarısızlıkta eşit ölçüde kalmak (Gita 2.48). Övgü mü var yergi mi, bir çaba başarılı mı oldu başarısız mı, yüz binlerce rupi mi geldi yüz binlerce rupi mi gitti, yine de iç araçta bunun yüzünden bir kargaşa yoktur; haz-acı, sevinç-keder vb. yoktur (Gita 5.20). Bu denge asla yok edilmez. Refah dışında, bu denge başka hiçbir sonuç vermez. Bir kişi herhangi bir erdemli eylem, örneğin riyazet, sadaka, hac, adak vb. yapabilir; onlar sonuçlarını verdikten sonra yok olurlar. Ancak manevi disiplinleri uygularken, iç araçta azıcık bir denge (zihinsel dalgalanmalardan özgürlük) ortaya çıkarsa, o yok olmaz; daha ziyade refah bahşeder. Dolayısıyla manevi uygulamada, denge, zihin tek noktaya toplandığında olmayan kadar yüksek bir şeydir. Zihin tek noktaya toplanarak mükemmellikler (siddhi'ler) elde edilebilir, ancak refah elde edilmez. Oysa dengenin gelişi ile kişi, dünyevi bağlılıktan mutluca özgürleşir (Gita 5.3). **Bağlantı:** Otuz dokuzuncu ayette Efendi, Yoga bağlamında dinlenmesi gereken o denge zihniyetinden bahsetti. İşte o denge zihniyetine ulaşmanın aracı, takip eden ayetlerde açıklanmaktadır.