**ਅਨੁਵਾਦ:**
**2.40.** ਇਸ ਸਮਬੁੱਧੀ ਦੇ ਧਰਮ (ਸਮ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਧਰਮ) ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਸ ਨਿਸਫਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ (ਧਰਮ) ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ (ਜਨਮ-ਮੌਤ ਰੂਪੀ) ਮਹਾਨ ਭੈ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
**ਟੀਕਾ:** ਇਸ ਸਮਬੁੱਧੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਅਤੇ ਇਸ (ਚਾਲੀਵੇਂ) ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ: (1) ਇਸ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; (2) ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਸਫਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; (3) ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ (4) ਇਸ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਮਹਾਨ ਭੈ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
**'ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯਾਸ ਨਿਸਫਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ'** – ਇਸ ਸਮਤਾ (ਸਮਬੁੱਧੀ) ਦਾ ਜੇ ਕੇਵਲ ਆਰੰਭ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਰੰਭ ਕਦੇ ਨਿਸਫਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲਸਾ, ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ – ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਸਮਤਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ। ਇਹ ਆਰੰਭ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਆਪ ਹੀ ਸੱਤ ਹੈ। 'ਇੱਥੇ' ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਮਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹੈ। ਭੋਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਤਾ (ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼) ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਗ ਤਾਂ ਰਾਗ ਅਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਭੋਗ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਬਲਕਿ ਉਹ ਸਾਧਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
**'ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ'** – ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਵਕ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਮੰਤਰ-ਜਪ, ਯਜ਼ਞ-ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪੁਤ੍ਰੇਸ਼ਟੀ ਯਜ਼ਞ (ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜ਼ਞ) ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਰੁੱਟੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਇੰਨਾ ਭਾਰੀ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਤਰੁੱਟੀ ਕਾਰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਹਿਤ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ! ਪਰੰਤੁ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸਮਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯਾਸ, ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਮਤਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਜਦ ਸਮਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਅਸਮਤਾ ਹੀ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਤਿ ਰਾਗ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਿ ਦਵੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਅਸਮਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਅਸਮਤਾ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਰੂਪੀ ਬੰਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੁ ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿੱਚ ਅਸਮਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
**'ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਮਹਾਨ ਭੈ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ'** – ਜੇ ਇਸ ਸਮਬੁੱਧੀ ਰੂਪੀ ਧਰਮ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਮਤਾ ਵੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭੈ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਵਕ ਕਰਮ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦੇ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਮਤਾ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਫਲ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਰਥਾਤ, ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਨਾਸਵੰਤ ਧਨ-ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕੂਲ-ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਵਸਤੂਆਂ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਤਿ ਜਿੰਨੀ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਨੀ ਸਮਤਾ ਅਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਭ੍ਰਸ਼ਟ (ਯੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ) ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੰਨੀ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਸਾਧਨ-ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਲ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਮਰਤ્યੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ (ਗੀਤਾ 6.41-44)। ਇਹ ਸਮਤਾ, ਇਹ ਸਾਧਨ-ਸਮੱਗਰੀ ਕਦੇ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਬਲਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਤ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਤ ਹੈ।
**'ਧਰਮ'** ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ: (1) ਦਾਨ-ਪੁੰਨ, ਪਿਆਊ-ਘਰ ਲਗਾਉਣਾ, ਲੰਗਰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਆਦਿ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ (2) ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਪਾਲਨ ਕਰਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਸਮਤਾ ਰੂਪੀ ਧਰਮ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਤਾ ਰੂਪੀ ਧਰਮ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
**ਸਮਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ:**
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨ-ਸਿਮਰਨ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਮਨ ਲੀਨ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਮਨ ਲੀਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ 'ਰਾਮ-ਰਾਮ' ਦੋਹਰਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪਰੰਤੁ ਗੀਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੀਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ – ਸਮਤਾ। ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਚਾਹੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਆ ਗਈ, ਗੀਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਧ੍ਧ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣ, ਪਰ ਸਮਤਾ ਨਾ ਆਵੇ, ਗੀਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਧ੍ਧ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ।
ਸਮਤਾ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਅੰਤ:ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਸਮਤਾ। ਸਮ-ਸ੍ਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਸਮ-ਸ੍ਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੁ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅੰਤ:ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਗੀਤਾ 5.19)। ਅੰਤ:ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਤਾ ਇਹ ਹੈ: ਸਿਧ੍ਧੀ-ਅਸਿਧ੍ਧੀ ਵਿੱਚ ਸਮ-ਭਾਵ ਰਹਿਣਾ (ਗੀਤਾ 2.48)। ਚਾਹੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ, ਚਾਹੇ ਯਤਨ ਸਫਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਫਲ, ਚਾਹੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਆਉਣ ਜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤ:ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਹਰਖ-ਸੋਗ ਆਦਿ ਨਾ ਹੋਣ (ਗੀਤਾ 5.20)। ਇਹ ਸਮਤਾ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਸਮਤਾ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤਪ, ਦਾਨ, ਤੀਰਥ, ਵਰਤ ਆਦਿ ਜੋ ਵੀ ਪੁੰਨ-ਕਰਮ ਕਰੇ; ਉਹ ਫਲ ਦੇ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੁ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇ ਅੰਤ:ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਮਤਾ (ਵਿਕਲਪ-ਰਾਹਿਤਤਾ) ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਬਲਕਿ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਉੱਨੀ ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਮਨ ਦੀ ਏਕਾਗਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਏਕਾਗਰ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਿਧ੍ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰੰਤੁ ਸਮਤਾ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਸੁਖਪੂਰਵਕ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਗੀਤਾ 5.3)।
**ਸੰਬੰਧ:** ਉਨਤਾਲੀਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਉਸ ਸਮਬੁੱਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
★🔗
