**੨.੨੫.** ਇਹ ਸਰੀਰਵਾਨ ਆਤਮਾ (ਦੇਹੀ) ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
**ਟੀਕਾ:** 'ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ ਉਹ' – ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਾਸੀ (ਸਰੀਰੀ) ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਥੂਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
'ਅਚਿੰਤਨੀ ਹੈ ਉਹ' – ਮਨ, ਬੁੱਧਿ ਆਦਿ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਵੱਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯਾਨੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸਰੀਰਵਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੂਖਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
'ਅਵਿਕਾਰੀ ਹੈ ਉਹ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' – ਇਹ ਸਰੀਰਵਾਨ ਆਤਮਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਹੈ; ਉਸ ਕਾਰਣ-ਰੂਪਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਸਰੀਰਵਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਰਣ-ਰੂਪਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਇੱਥੇ, ਚੌਵੀ ਅਤੇ ਪੱਚੀ ਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ – 'ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ', 'ਅਦਾਹ', 'ਅਕਲੇਵ', 'ਅਸੋਸ਼', 'ਅਚਲ', 'ਅਵਿਅਕਤ', 'ਅਚਿੰਤਨ' ਅਤੇ 'ਅਵਿਕਾਰੀ' – ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸਰੀਰਵਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਿਖੇਧ-ਵਿਧੀ (ਨੇਤਿ ਨੇਤਿ) ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ – 'ਨਿੱਤ', 'ਸਰਵਗਤ', 'ਸਥਾਣੂ' ਅਤੇ 'ਪੁਰਾਣ' – ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਨ ਵਿਧੇਯ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਵਾਣੀ ਆਦਿ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਹੀ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
'ਇਸ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ' – ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਸਰੀਰਵਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਸੋਸ਼, ਨਿੱਤ, ਪੁਰਾਣ, ਅਵਿਕਾਰੀ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
**ਸੰਬੰਧ:** ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਰੀਰਵਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਕਾਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਕਾਰੀ ਮੰਨ ਲਵੇ (ਜੋ ਸਿੱਧ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ), ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
★🔗
