**2.66:** ผู้ที่จิตและอินทรีย์ทั้งหลายไม่ได้รับการฝึกฝนควบคุม ย่อมไม่มีปัญญาที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่นแน่วแน่ (ปัญญาประเภทวยวสายาตมิกา) และเมื่อไร้ซึ่งปัญญาที่ตั้งมั่นแน่วแน่ ย่อมไม่เกิดความน้อมคิดที่ผูกพันต่อหน้าที่ เมื่อไร้ซึ่งความน้อมคิดเช่นนั้น ย่อมไม่บรรลุถึงความสงบ แล้วผู้ที่ปราศจากความสงบเช่นนั้น จะพบกับความสุขได้อย่างไรเล่า?
**คำอธิบาย:** [เนื้อหาตอนนี้ว่าด้วยกรรมโยคะ ในกรรมโยคะ การควบคุมจิตและอินทรีย์เป็นเบื้องต้น หากปราศจากการควบคุมด้วยการใคร่ครวญแยกแยะแล้ว กิเลสตัณหาย่อมไม่ถูกทำลาย เมื่อกิเลสตัณหาไม่ถูกทำลาย ปัญญาย่อมไม่ตั้งมั่น ดังนั้น นักปฏิบัติกรรมโยคะจึงควรฝึกฝนควบคุมจิตและอินทรีย์เสียก่อน อย่างไรก็ดี ข้อพระคาถานี้กล่าวถึงผู้ที่จิตและอินทรีย์ไม่ได้รับการควบคุม]
*'น อัสติ พุทธิร อยุกตสฺย'* — ผู้ที่จิตและอินทรีย์ไม่ได้รับการฝึกฝนควบคุม บุคคลผู้ไม่สำรวม (อสังยมี) เช่นนั้น ย่อมไม่ประกอบด้วยปัญญาที่เป็นไปเพื่อความตั้งมั่นแน่วแน่ อันได้แก่ ความเชื่อมั่นแน่วแน่ว่า "เราต้องบรรลุเฉพาะซึ่งการตระหนักรู้ในพระเจ้าเท่านั้น" (ดูเชิงอรรถ 103.1) เหตุผลคือ เมื่อจิตและอินทรีย์ไม่ได้รับการควบคุม เขาย่อมหมกมุ่นอยู่กับความเสพสุขและสมบัติทางโลก อันเป็นสิ่งที่มีเกิดมีดับ บางคราวเขาก็ปรารถนาความยกย่อง บางคราวก็ปรารถนาความสำราญความสบาย บางคราวก็ปรารถนาความมั่งคั่ง บางคราวก็ปรารถนาความเสพย์สุขทางประสาทสัมผัส — ด้วยประการฉะนี้ กิเลสตัณหานานาชนิดจึงยังคงดำรงอยู่ภายในเขา ดังนั้น ปัญญาของเขาจึงไม่เป็นปัญญาที่มีจุดมุ่งหมายเดียวแน่วแน่
*'น จ อยุกตสฺย ภาวนา'* — ผู้ที่ไม่มีปัญญาตั้งมั่นแน่วแน่ ย่อมไม่มีความน้อมคิดว่า "เราต้องกระทำแต่หน้าที่ของตนเท่านั้น และละทิ้งความปรารถนาต่อผล ความยึดติด ความอยาก ฯลฯ" สาเหตุที่ขาดความน้อมคิดเช่นนั้น ก็เพราะขาดซึ่งเป้าหมายอันแน่นอน
*'น จ อภาวยต: ศานติ:'* — ผู้ที่ไม่ตั้งมั่นในหน้าที่ของตน ย่อมไม่บรรลุถึงความสงบ ตัวอย่างเช่น หากสมณะ ครู พราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ ศูทร ฯลฯ ไม่หมั่นประกอบกิจตามหน้าที่ของตนแล้วไซร้ เขาย่อมไม่พบความสงบ เหตุผลคือ การที่ขาดความมั่นคงในการปฏิบัติหน้าที่นั่นเอง เป็นตัวก่อให้เกิดความกระสับกระส่าย
*'อศานตสฺย กุต: สุขัม'* — ผู้ที่มีใจกระสับกระส่ายจะมีความสุขได้อย่างไร? เหตุผลคือ ในใจของเขาย่อมมีความปั่นป่วนอยู่เป็นนิตย์ แม้ว่าเขาจะได้เสพสุขอันน่าพอใจที่สุดจากโลกภายนอกมา ความปั่นป่วนในใจของเขาก็ไม่อาจบรรเทาลงได้ หมายความว่า เขาย่อมไม่มีความสุข
**ความเชื่อมโยง:** เหตุใดปัญญาของผู้ไม่สำรวมจึงขาดความตั้งมั่นแน่วแน่ จะได้อธิบายในพระคาถาต่อไป
★🔗
