Όπως σε αυτό το σώμα η ενσωματωμένη ψυχή περνάει από τη παιδική ηλικία, τη νεότητα και τη γηρατειά, έτσι περνάει και σε άλλο σώμα· ο στερεός άνθρωπος δεν θλίβεται γι' αυτό.

【Σημασία των λέξεων】 Dehinah (देहिनः) - της ενσώματης ψυχής Asmin (अस्मिन्) - σε αυτό Yatha (यथा) - όπως Dehe (देहे) - στο σώμα Kaumaram (कौमारम्) - παιδική ηλικία Yauvanam (यौवनम्) - νεότητα Jara (जरा) - γηρατειά Tatha (तथा) - έτσι και Dehantarapraptih (देहान्तरप्राप्तिः) - η απόκτηση άλλου σώματος Dhirah (धीरः) - ο σταθερός άνθρωπος Tatra (तत्र) - γι' αυτό Na (न) - δεν Muhyati (मुह्यति) - θλίβεται 【Σχόλιο】 Όπως δεν υπάρχει διακοπή στο πέρασμα από την παιδική ηλικία στη νεότητα και από τη νεότητα στα γηρατειά μέσα σε αυτό το σώμα, έτσι δεν υπάρχει διακοπή από τον θάνατο στη συνέχεια του εγώ. Ο Εαυτός δεν πεθαίνει στο τέλος της παιδικής ηλικίας, ούτε γεννιέται ξανά στην αρχή της νεότητας. Όπως ο Εαυτός περνά αμετάβλητος μέσα από τα στάδια της ζωής, έτσι περνά αμετάβλητος από το ένα σώμα στο άλλο. Επομένως, ο σοφός άνθρωπος δεν θλίβεται καθόλου γι' αυτό.

**2.13: Ὥσπερ ἐν τῷδε τῷ σώματι τοῦ ἐνοσωματουμένου παιδότης, ἡβη, γῆρας ἐπιγίγνεται, οὕτως καὶ ἄλλου σώματος ἐπίκτησις. Περὶ τούτου ὁ σοφὸς οὐ παραπίπτει.** **Ἑρμηνεία: Ἐξήγησις — "Ὥσπερ ἐν τῷδε τῷ σώματι τοῦ ἐνοσωματουμένου παιδότης, ἡβη, γῆρας ἐπιγίγνεται..." Πρῶτον μὲν ἐν τῷ σώματι τούτῳ τῷ ἐνοσωματουμένῳ παιδότης ἐπιγίγνεται, εἶθ' ἡβη, εἶτα γῆρας. Τὸ νόημα ὅτι μία ἕξις οὐδαμῶς ἐν τῷ σώματι μένει, ἀλλ' ἐν αὐτῷ συνεχὴς ἡ μεταβολή ἐστιν.** Τῷ λέγειν ἐνταῦθα "ἐν τῷδε τῷ σώματι τοῦ ἐνοσωματουμένου" ἱστᾶται ὅτι χωριστὴ μὲν ἡ ψυχή, χωριστὸν δὲ τὸ σῶμα. Ἡ μὲν ψυχή ἐστιν ὁ ὁρῶν, τὸ δὲ σῶμα τὸ ὁρώμενον. Διόπερ ἡ ἐν τῷ σώματι γιγνομένη τῶν ἕξεων, οἷον τῆς παιδότητος κτλ., μεταβολὴ οὐκ ἐγγίγνεται ἐν τῇ ψυχῇ. "Οὕτως καὶ ἄλλου σώματος ἐπίκτησις" — Ὥσπερ τῷ σώματι εἰσὶν ἕξεις οἷον παιδότης καὶ ἡβη, οὕτως καὶ ἄλλου σώματος ἐπίκτησίς ἐστιν, τουτέστιν ἄλλο σῶμα κτᾶται. Ὥσπερ τὸ παχὺ σῶμα ἐκ παιδὸς εἰς ἡβῶντα καὶ ἐξ ἡβῶντος εἰς γέροντα μεταβάλλον οὐδεμίαν λύπην φέρει διὰ τὴν τούτων τῶν ἕξεων μεταβολήν, οὕτως καὶ ὅταν ἡ ψυχὴ ἐξ ἑνὸς σώματος εἰς ἕτερον σῶμα μεθίσταται, οὐδὲ περὶ τούτου λυπητέον. Ὥσπερ παιδότης, ἡβη κτλ. γίγνεται τοῦ παχέος σώματος μένοντος, οὕτως καὶ ἄλλου σώματος ἐπίκτησις γίγνεται τοῦ λεπτοῦ καὶ τοῦ αἰτιατοῦ σώματος μένοντος. Τουτέστιν, ὥσπερ παιδότης καὶ ἡβη ἕξεις εἰσὶ τοῦ παχέος σώματος, οὕτως καὶ ἄλλου σώματος ἐπίκτησις (ἕτερον σῶμα μετὰ θάνατον ἀναλαμβάνουσα) ἕξις ἐστὶ τοῦ λεπτοῦ καὶ τοῦ αἰτιατοῦ σώματος. Ἡ τῶν ἕξεων, οἷον παιδότητος κτλ., μεταβολὴ γίγνεται τοῦ παχέος σώματος μένοντος — αὕτη ἐστὶν ἡ παχυμερὴς ὅρασις. Ἀπὸ δὲ τῆς λεπτομεροῦς ὁράσεως, καὶ αὐτὸ τὸ παχὺ σῶμα συνεχῶς μεταβάλλει, ὥσπερ αἱ ἕξεις. Τὸ ἐν τῇ παιδότητι ὑπάρξαν σῶμα οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ἡβῃ. Ἀληθείᾳ, οὐδὲ μία στιγμή ἐστιν ἐν ᾗ τὸ παχὺ σῶμα οὐ μεταβάλλει. Ὁμοίως καὶ ἐν τοῖς λεπτοῖς καὶ αἰτιατοῖς σώμασι συνεχὴς κατὰ στιγμὴν μεταβολή ἐστιν, ἥτις ἐναργῶς φαίνεται ὡς ἄλλου σώματος ἐπίκτησις. Νῦν δὲ ἡ σκέψις αὕτη ἐστίν· τοῦ μὲν παχέος σώματος ἔχομεν γνῶσιν, τοῦ δὲ λεπτοῦ καὶ αἰτιατοῦ σώματος οὐκ ἔχομεν γνῶσιν. Οὐκοῦν, ὅτε μηδὲ γνῶσιν τῶν λεπτῶν καὶ αἰτιατῶν σωμάτων ἔχομεν, πῶς ἂν τῆς τούτων μεταβολῆς γνῶσιν ἔχοιμεν; Ἀπόκρισις· ὥσπερ τοῦ παχέος σώματος γνῶσις λαμβάνεται ἐκ τῆς τῶν ἕξεων αὐτοῦ θεωρίας, οὕτως καὶ τοῦ λεπτοῦ καὶ αἰτιατοῦ σώματος γνῶσις λαμβάνεται ἐκ τῆς τῶν ἕξεων αὐτῶν θεωρίας. Τὸ μὲν παχὺ σῶμα θεωρεῖται ἐν τῇ "ἐγρηγόρσει", τὸ δὲ λεπτὸν σῶμα ἐν τῷ "ἐνυπνίῳ", τὸ δὲ αἰτιατὸν σῶμα ἐν τῷ "ὕπνῳ βαθεῖ". Ἐν τῇ παιδότητι, ἐνυπνιάζων ὁ ἄνθρωπος ἑαυτὸν ὡς παῖδα ὁρᾷ· ἐν τῇ ἡβῃ, ὡς ἡβῶντα· ἐν τῷ γήρᾳ, ὡς γέροντα. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἅμα τῷ παχεῖ σώματι καὶ τὸ λεπτὸν σῶμα μεταβάλλει. Ὁμοίως, ἡ τοῦ βαθέος ὕπνου ἕξις πλείων μὲν ἐστιν ἐν τῇ παιδότητι, ἐλάττων δὲ ἐν τῇ ἡβῃ, καὶ ἐν τῷ γήρᾳ σφόδρα ὀλίγη γίγνεται· οὕτως καὶ ἡ τοῦ αἰτιατοῦ σώματος μεταβολὴ ἀποδεικνύεται. Ἕτερον σημεῖον· ἡ εὐεξία ἥτις ἐπιγίγνεται τῷ σώματι καὶ αἰσθητηρίοις κοιμωμένοις ἐν παιδότητι καὶ ἡβῃ οὐκ ἐπιγίγνεται κοιμωμένοις ἐν γήρᾳ, τουτέστιν ἐν γήρᾳ οὐκ ἀναπαύεται ὡς ἐν παιδότητι καὶ ἡβῃ. Οὕτω δὲ καὶ ἡ τοῦ αἰτιατοῦ σώματος μεταβολὴ ἀποδεικνύεται. Ὁ τὴν ἄλλου δαίμονος, ζῴου, ὀρνέου κτλ. σῶμα κτώμενος ἐν ἐκείνῳ τῷ σώματι (διὰ τὴν πρὸς τὸ σῶμα ταύτησιν) πάσχει "ἐγώ εἰμι τοῦτο" — αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ λεπτοῦ σώματος μεταβολή. Ὁμοίως, ἐν τῷ αἰτιατῷ σώματι ὑπάρχει ἡ φύσις (Πρακṛτι), ἥτις ἐκ τῆς παχυμεροῦς ὁράσεως ἔθος καλεῖται. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ἔθος ἕτερον μὲν ἐστι δαίμονος, ἕτερον δὲ ζῴων, ὀρνέων κτλ. — αὕτη ἐστὶν ἡ τοῦ αἰτιατοῦ σώματος μεταβολή. Εἰ ἡ ψυχὴ (ὁ ἐνοσωματούμενος) μετεβάλλετο, τότε καὶ ἐπὶ τῇ τῶν ἕξεων μεταβολῇ οὐκ ἂν ἐγίγνετο ἡ γνῶσις "ὁ αὐτός εἰμι ἐγώ". Ἀλλ' ἐπὶ τῇ μεταβολῇ τῶν ἕξεων γίγνεται ἡ γνῶσις· "ὁ αὐτός εἰμι ἐγὼ ὁ πρότερον παῖς γεγονώς, ὁ πρότερον ἡβήσας." Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι οὐδεμία ἐν τῇ ψυχῇ, τουτέστιν ἐν τῷ Ἀτμαν, γέγονε μεταβολή. Ἐνταῦθα ἀπορία ἂν γένοιτο· τῆς μὲν τῶν ἕξεων τοῦ παχέος σώματος μεταβολῆς ἔχομεν γνῶσιν, διὰ τί δὲ τῆς προτέρας σαρκὸς οὐκ ἔχομεν γνῶσιν ὅταν ἄλλο σῶμα κτώμεθα; Αἰτία τοῦ μὴ ἔχειν γνῶσιν τῆς προτέρας σαρκὸς ἐστιν ὅτι πολλὴ ταλαιπωρία ἐστὶν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου καὶ τῆς γενέσεως. Δι' ἐκείνης τῆς ταλαιπωρίας ἡ μνήμη τῆς προτέρας γενέσεως οὐκ ἐνδιαμένει τῷ νῷ. Ὥσπερ παραλελυμένου ἢ σφόδρα γεγηρακότος, ὁ νοῦς οὐκ ἔχει γνῶσιν ὡς πρότερον, οὕτως ἐν τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου καὶ τῆς γενέσεως, διὰ μεγάλης πληγῆς, ἡ γνῶσις τῆς προτέρας γενέσεως οὐκ ἐνδιαμένει. Ὅμως, οὗ ὁ θάνατος οὐ τοιαύτην ταλαιπωρίαν ἔχει, τουτέστιν ᾧ ἡ ἄλλου σώματος ἐπίκτησις γίγνεται ἀπραγμόνως, ὥσπερ ἡ ἄλλης ἕξεως τοῦ σώματος ἐπίκτησις, ἐκείνου τάχα ὁ νοῦς τὴν μνήμην τῆς προτέρας γενέσεως ἐνδιασώσει. Νῦν δὲ νοήσατε ὅτι ὁποία γνῶσις γίγνεται ἐπὶ τῇ ἄλλης ἕξεως ἐπικτήσει, τοιαύτη οὐ γίγνεται ἐπὶ τῇ ἄλλου σώματος ἐπικτήσει· ἀλλ' ἡ γνῶσις τῆς ἰδίας ὑπάρξεως ὡς "ἐγώ εἰμι" πᾶσιν ἐνδιαμένει. Οἷον, ἐν τῷ βαθεῖ ὕπνῳ οὐδενὸς γνῶσιν ἔχει τις, ἀλλ' ἐξυπνίσας ὁ ἄνθρωπος λέγει, "Τοσοῦτος βαθὺς ὕπνος ἐγένετο ὥστε οὐδενὸς ἤμην ἐπαΐων" — ἄρα ἡ γνῶσις "οὐκ ἤμην ἐπαΐων" πάντως ὑπάρχει. Ὃς ἤμην πρὸ τοῦ κοιμηθῆναι, οὗτός εἰμι ἐγὼ ἐξυπνίσας, οὕτως ὁ αὐτὸς ἤμην καὶ ἐν τῷ βαθεῖ ὕπνῳ — οὕτως ἡ γνῶσις τῆς ἰδίας ὑπάρξεως συνεχῶς ἐν ἀδιασπάστῳ εἴδει ἐνδιαμένει. Οὐδεὶς πώποτε ἔχει γνῶσιν τῆς ἰδίας ὑπάρξεως ἀπουσίας. Ἡ τοῦ ἐνοσωματουμένου ὑπαρξις ἐν ἀδιασπάστῳ εἴδει ἐνδιαμένει· τότε μόνον ἡ ἀπολύτρωσις δυνατή ἐστι, καὶ ἐν τῇ ἀπολυτρούσῃ ἕξει ἐνδιαμένει. Καὶ γὰρ ἐν τῇ ζώσῃ ἀπολυτρώσει, εἰ καὶ μὴ ἔστι γνῶσις τῶν ἄλλων σωμάτων, πάντως γίγνεται ἡ πείρα ὅτι "ἐγὼ χωριστός εἰμι ἀπὸ τῶν τριῶν σωμάτων ἁπάντων." "Ὁ σοφὸς οὐ παραπίπτει" — Σοφὸς ἐστιν ἐκεῖνος μόνος ὃς διέκρινε τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ μὴ ἀληθές. Ὁ τοιοῦτος σοφὸς περὶ ἐκείνου τοῦ πράγματος οὐδέποτε παραπίπτει, οὐδέποτε ἀμφιβολεῖ. Τοῦτο οὐ σημαίνει ὅτι ὁ τοιοῦτος σοφὸς ἄλλο σῶμα κτᾶται. Ἡ ἐν ὑψηλοῖς καὶ ταπεινοῖς εἴδεσι γένεσις ἐστιν ἐκ τῆς πρὸς τὰς γούνας κοινωνίας, καὶ ὅταν ἡ πρὸς τὰς γούνας κοινωνία ἀποτμηθῇ, σοφῷ ἀδύνατον ἄλλο σῶμα κτᾶσθαι. Ἐνταῦθα, τὸ τοῦ "ἐν τούτῳ" ῥῆμα οὐ σημαίνει "περὶ τοῦ πράγματος τῆς ἄλλου σώματος ἐπικτήσεως", ἀλλὰ μᾶλλον "περὶ τοῦ πράγματος σώματος καὶ ψυχῆς". Τὸ νόημα· Τί ἐστι τὸ σῶμα; Τί ἐστιν ἡ ψυχή; Τί μεταβάλλει; Τί ἄτρεπτον; Τί ἐφθαρτόν; Τί ἀΐδιον; Τί ἀνύπαρκτον; Τί ὑπάρχον; Τί τρεπτόν; Περὶ τούτου τοῦ πράγματος οὐ παραπίπτει. Οὐδέποτε παραπίπτει περὶ τοῦ πράγματος ὅτι τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ παντελῶς χωριστά ἐστιν. Ἔχει ἀδιάσπαστον γνῶσιν τῆς ἰδίας ἀπροσθέτου φύσεως. **Σύνδεσμος:** Ταῦτα λέγεται πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς λύπης τῆς ἐγγιγνομένης ἐκ τῆς πρὸς τὰ ἐφθαρτὰ ὡς τὸ σῶμα προσπαθείας.