**2.13:** ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ (ਜੀਵ) ਦੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬਾਲਪਨ, ਜੁਆਨੀ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ (ਗਿਆਨੀ) ਮਨੁੱਖ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
**ਟੀਕਾ:** **ਭਾਵ –** 'ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬਾਲਪਨ, ਜੁਆਨੀ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ...' ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬਾਲਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਜੁਆਨੀ, ਫਿਰ ਬੁਢਾਪਾ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਇਸ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ 'ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ ਅਲੱਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਅਲੱਗ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜੋ ਬਾਲਪਨ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
**'ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ'** – ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਬਾਲਪਨ, ਜੁਆਨੀ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਬਾਲਕ ਤੋਂ ਜੁਆਨ ਅਤੇ ਜੁਆਨ ਤੋਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋਣ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਲਪਨ, ਜੁਆਨੀ ਆਦਿ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਲਪਨ ਅਤੇ ਜੁਆਨੀ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ) ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਬਾਲਪਨ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਸਥੂਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ। ਸੂਖਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਤਾਂ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਵੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਬਾਲਪਨ ਵਿਚ ਜੋ ਸਰੀਰ ਸੀ, ਉਹ ਜੁਆਨੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪਲ-ਪਲ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ: ਸਾਨੂੰ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਸਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਜਾਗ੍ਰਿਤ' ਅਵਸਥਾ, ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਸੁਪਨ' ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ' (ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ) ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਪਨ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਜੁਆਨੀ ਵਿਚ ਜੁਆਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਾਲਪਨ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ, ਜੁਆਨੀ ਵਿਚ ਘੱਟ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ: ਬਾਲਪਨ ਅਤੇ ਜੁਆਨੀ ਵਿਚ ਸੌਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਤਾਜ਼ਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਸੌਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਬਾਲਪਨ ਅਤੇ ਜੁਆਨੀ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ (ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤਅੱਲੁਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ) 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸੁਭਾਅ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥੂਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਦਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਤ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਦੀ ਵੱਖਰੀ – ਇਹ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ।
ਜੇ ਆਤਮਾ (ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ) ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਵੀ 'ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ' ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: 'ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਕ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਆਨ ਸੀ।' ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਾ, ਭਾਵ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਸਾਨੂੰ ਸਥੂਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਲਕਵਾ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਝਟਕੇ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵ ਜਿਸਦੀ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਦੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਇਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰੋ ਕਿ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਜਾਗਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਅਜਿਹੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆਈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ' – ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਅਜਾਣ ਸੀ' ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਂ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਹੀ ਜਾਗਣ ਤੇ ਬਾਅਦ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹੀ ਸੀ – ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਿਰੰਤਰ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਅਨੁਪਸਥਿਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ (ਜੀਵ) ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਭਾਵੇਂ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, 'ਮੈਂ ਤਿੰਨੋਂ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹਾਂ' ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
**'ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਉਸ ਵਿਚ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ'** – ਗਿਆਨੀ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਵਿਯ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨੀ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ-ਨੀਚ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇੱਥੇ 'ਉਸ ਵਿਚ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ 'ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਵਿਯ ਵਿਚ' ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 'ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਯ ਵਿਚ' ਹੈ। ਭਾਵ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਕੀ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਅਨਿਤ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਨਿਤ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਮਿਥਿਆ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਸੱਚ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਵਿਕਾਰਯੁਕਤ ਹੈ? ਇਸ ਵਿਯ ਵਿਚ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੱਗ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਯ ਵਿਚ ਉਹ ਕਦੇ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸੰਗਤਾ ਦਾ ਅਖੰਡ ਗਿਆਨ ਹੈ।
**ਸੰਬੰਧ:** ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
★🔗
