ಇಲ್ಲಿ (ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ) ಮಹಾವೀರರು, ಮಹಾ ಧನುರ್ಧರರು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮಾರ್ಜುನರಿಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಯುಯುಧಾನ (ಸಾತ್ಯಕಿ), ರಾಜ ವಿರಾಟ, ಮತ್ತು ಮಹಾರಥಿ ದ್ರುಪದರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಧೃಷ್ಟಕೇತು ಮತ್ತು ಚೇಕಿತಾನ, ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಕಾಶಿರಾಜನೂ ಸಹ ಇದ್ದಾನೆ. ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ — ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು — ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೈಬ್ಯನೂ ಸಹ ಇದ್ದಾನೆ. ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಉತ್ತಮೌಜನೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಸುಭದ್ರೆಯ ಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಐದು ಪುತ್ರರೂ ಸಹ ಇದ್ದಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು.
**ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:** "ಇಲ್ಲಿ ವೀರರು, ಮಹಾ ಧನುರ್ಧರರು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮಾರ್ಜುನರಿಗೆ ಸಮಾನರು" — ಅದರಿಂದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು 'ಇಷ್ವಾಸ' (ಧನುಸ್ಸು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಇಷ್ವಾಸಗಳನ್ನು (ಧನುಸ್ಸು) ಹೊಂದಿರುವವರೆಲ್ಲರೂ 'ಮಹೇಷ್ವಾಸರು' (ಮಹಾ ಧನುರ್ಧರರು). ಅರ್ಥ: ದೊಡ್ಡ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿ, ಅದರ ಹೆದೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಬಲ ಬೇಕು. ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಎಳೆದು ಬಿಡಲಾದ ಬಾಣವು ಗಣನೀಯ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಧರು ಬಲಶಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೀರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯೋಧರಲ್ಲ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭೀಮಾರ್ಜುನರಿಗೆ ಸಮಾನರು; ಅಂದರೆ ಬಲದಲ್ಲಿ ಭೀಮನಂತೆ, ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಕೌಶಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಂತೆ ಇದ್ದಾರೆ.
'ಯುಯುಧಾನ' — ಯುಯುಧಾನ (ಸಾತ್ಯಕಿ) ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಆಯುಧ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತವನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ನಾರಾಯಣೀ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ಸಹ, ಅವನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಅರ್ಜುನನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಿಡದೆ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲ. ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಬಗ್ಗೆ ವೈರಭಾವವನ್ನು ನೆಟ್ಟಿಡಲು, ದುರ್ಯೋಧನನು ಮೊದಲು ಮಹಾವೀರರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಯುಯುಧಾನನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉದ್ದೇಶ: "ಈ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನೋಡು! ಅವನು ನಿನ್ನಿಂದ ಆಯುಧವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತನು, ಮತ್ತು ನೀನು ಅವನಿಗೆ 'ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಧನುರ್ಧರನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರಲಾರ' ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟೆಯು. ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದೀಯ, ಆದರೆ ಅವನು ಕೃತಘ್ನನಾಗಿ ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ಅರ್ಜುನನ ಸ್ವಂತ ಶಿಷ್ಯನು ಅವನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ."
[ಯುಯುಧಾನನು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾದವರ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.]
'ಮತ್ತು ವಿರಾಟ' — "ಅದೇ ರಾಜ ವಿರಾಟ, ಅವನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ವೀರ ಸುಶರ್ಮನು ಅವಮಾನಿತನಾದನು, ನೀನು ಸಮ್ಮೋಹನಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಬೇಕಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಾವೂ ಅವನ ಹಸುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು — ಅದೇ ರಾಜ ವಿರಾಟನು ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ."
ರಾಜ ವಿರಾಟನಿಗೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೈರ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಯುಯುಧಾನನ ನಂತರ ದ್ರುಪದನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ದ್ರೋಣನು 'ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾಂಡವರ ವಿರುದ್ಧ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ವೈರಭಾವವನ್ನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು ಎಂದು ದುರ್ಯೋಧನನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರುಪದನ ಮೊದಲು ವಿರಾಟನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ದ್ರೋಣನು ತನ್ನ ಕುತಂತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
[ರಾಜ ವಿರಾಟನು, ತನ್ನ ಮೂವರು ಪುತ್ರರು ಉತ್ತರ, ಶ್ವೇತ ಮತ್ತು ಶಂಖರೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.]
'ಮತ್ತು ಮಹಾರಥಿ ದ್ರುಪದ' — "ನೀನು ದ್ರುಪದನಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಅವನು 'ನಾನು ರಾಜ ಮತ್ತು ನೀನು ಭಿಕ್ಷುಕ; ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?' ಎಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು. ಮತ್ತು, ವೈರದ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಪಡೆದನು. ಅದೇ ಮಹಾರಥಿ ದ್ರುಪದನು ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ."
[ರಾಜ ದ್ರುಪದನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.]
'ಧೃಷ್ಟಕೇತು' — "ಈ ಧೃಷ್ಟಕೇತು ಎಷ್ಟು ಮೂರ್ಖನು, ಸಭಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ಶಿಶುಪಾಲನನ್ನು ಚಕ್ರದಿಂದ ಕೊಂದ ಅದೇ ಕೃಷ್ಣನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ!"
[ಧೃಷ್ಟಕೇತುವು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.]
'ಚೇಕಿತಾನ' — "ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಾದವ ಸೇನೆಯು ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ಯಾದವ ಚೇಕಿತಾನನು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ."
ಚೇಕಿತಾನನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು!
'ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಕಾಶಿರಾಜ' — "ಈ ಕಾಶಿರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾನ್ ವೀರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಥಯೋಧನು. ಅವನೂ ಸಹ ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಬಲು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ."
[ಕಾಶಿರಾಜನು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.]
'ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ' — "ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ — ಈ ಇಬ್ಬರು, ಕುಂತಿಯ ಸಹೋದರರಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಮಾತುಲರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಕಾರಣದಿಂದ ನಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ."
[ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ ಇಬ್ಬರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.]
'ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೈಬ್ಯ' — "ಈ ಶೈಬ್ಯನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಮಾವನು. ಅವನು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಬಲು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧದಿಂದ, ಅವನೂ ನಮ್ಮ ಬಂಧುವೇ. ಆದರೆ ಅವನು ಪಾಂಡವರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ."
'ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಉತ್ತಮೌಜ' — "ಪಾಂಚಾಲದ ಈ ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ವೀರ ಯೋಧರು, ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮೌಜರು, ನನ್ನ ಶತ್ರು ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಚಕ್ರಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನೀನು ಅವರ ಮೇಲೂ ಕಣ್ಣಿಡಬೇಕು."
[ಇಬ್ಬರೂ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.]
'ಸೌಭದ್ರ' — "ಇವನು ಕೃಷ್ಣನ ಸಹೋದರಿ ಸುಭದ್ರೆಯ ಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯು. ಅವನು ಮಹಾವೀರನು. ಅವನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಭೇದನ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ರಚಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರಬೇಕು."
[ಅಭಿಮನ್ಯುವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದುಃಶಾಸನನ ಪುತ್ರನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗದೆಯಿಂದ ಅವನ ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆದಾಗ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.]
'ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಪುತ್ರರು' — "ದ್ರೌಪದಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿವಿಂಧ್ಯ, ಸುತಸೋಮ, ಶ್ರುತಕರ್ಮ, ಶತಾನೀಕ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಸೇನರು ಜನಿಸಿದರು. ಈ ಐದು ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ನೀನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ದ್ರೌಪದಿಯು ಸಭಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟಳು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಈ ಐದು ಪುತ್ರರನ್ನು ಕೊಂದು, ನೀನು ಅದರ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು."
[ಈ ಐದು ಜನರೂ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.]
'ಎಲ್ಲರೂ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು' — "ಈ ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು. ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ವಿದ್ಯೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪಾರಂಗತನಾಗಿದ್ದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಧನುರ್ಧರರ ವಿರುದ್ಧ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಕಾದಾಡಬಲ್ಲ ವೀರ ಪುರುಷನನ್ನು 'ಮಹಾರಥಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ."
**ಸಂಬಂಧ:** ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ವೈರಭಾವವನ್ನು ನೆಟ್ಟಿಡಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು, ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವನೆ ಹುಟ್ಟಿತು: ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಈಗಾಗಲೇ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಅವನು ನನಗೆ "ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಗೆ ಇಂತಹ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳು ಇದ್ದಾಗ, ನೀನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಏಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ?" ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಭಾವನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸೇನೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
★🔗
