ธฤษฏเกตุ เชกิตาน และกษัตริย์แห่งกาสีผู้กล้าหาญ ปุรุชิต กุนติโภช และไศพย ผู้เป็นยอดมนุษย์

1.5. ธฤษฏเกตุ, เจกิตาน, กาศีราชผู้กล้าหาญ, ปุรุชิต, กุนติโภช และไศพยะผู้เป็นเลิศในหมู่มนุษย์ ความหมายของคำ: ธฤษฏเกตุ คือ ธฤษฏเกตุ, เจกิตาน คือ เจกิตาน, กาศีราช คือ ราชาแห่งกาศี, จะ คือ และ, วีรยวัน คือ ผู้กล้าหาญ, ปุรุชิต คือ ปุรุชิต, กุนติโภช คือ กุนติโภช, จะ คือ และ, ไศพยะ คือ ไศพยะ, จะ คือ และ, นรปุงควะ คือ ผู้เป็นเลิศในหมู่มนุษย์

ใน (กองทัพปาณฑพ) มีเหล่านักรบผู้กล้า ผู้ทรงไว้ซึ่งธนูอันมหิมา ผู้ซึ่งเทียบเท่าภีมะและอรชุนในการยุทธ ท่ามกลางพวกเขามียุยุธาน (สัตยักษี) พระเจ้าวิราฏ และสารถีผู้ยิ่งใหญ่ทุรโยธน์ ธฤษฏเกตุและเจกิตน และกษัตริย์แห่งกาศีผู้ห้าวหาญก็อยู่ที่นั่นด้วย ปุรุจิตและกุนติโภช — สองพี่น้องคู่นี้ — และไศพย ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ก็ปรากฏกายอยู่ ยุธมัญยุผู้ทรงพลังและอุตตเมาชผู้เกรียงไกรก็อยู่ ณ ที่นั้น อภิมันยุบุตรแห่งสุภัทรา และโอรสทั้งห้าของเทราปตีก็ประจักษ์อยู่ ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นสารถีผู้ยิ่งใหญ่ คำอธิบาย: "ในที่นี้มีเหล่านักรบผู้กล้า ผู้ทรงไว้ซึ่งธนูอันมหิมา ผู้ซึ่งเทียบเท่าภีมะและอรชุนในการยุทธ" – สิ่งซึ่งใช้ยิงและเหวี่ยงลูกศรออกไป เรียกกันว่า 'อิษวาสะ' อันหมายถึงธนู ผู้ที่ทรงไว้ซึ่งอิษวาสะ (ธนู) อันใหญ่โตและมหึมาดังกล่าว ล้วนเป็น 'มหาอิษวาสะ' (นักธนูผู้เกรียงไกร) ข้อความนี้สื่อว่า การขึ้นธนูใหญ่และกงเล็งสายธนูนั้น ต้องการพละกำลังอันมหาศาล ลูกศรที่ปล่อยออกไปด้วยแรงดึงที่ทรงพลังย่อมก่อให้เกิดความเสียหายอย่างใหญ่หลวง เพราะพวกเขาทรงไว้ซึ่งธนูใหญ่โตเช่นนี้ นักรบทั้งหมดเหล่านี้จึงทรงพลังและกล้าหาญอย่างยิ่ง พวกเขาไม่ใช่ผู้ต่อสู้ธรรมดาทั่วไป ในการยุทธ พวกเขาเทียบเท่าภีมะและอรชุน หมายถึงในด้านพละกำลังนั้นเปรียบดังภีมะ และในด้านความเชี่ยวชาญทางการใช้อาวุธนั้นเปรียบดังอรชุน 'ยุยุธาน' – ยุยุธาน (สัตยักษี) เรียนคัมภีร์อาวุธวิทยาจากอรชุน ดังนั้น แม้เมื่อพระเจ้าศรีกฤษณะประทานกองทัพนารายณีแก่ทุรโยธน์ เขาก็ยังคงสำนึกในบุญคุณและอยู่ฝ่ายอรชุน ไม่เข้าร่วมกับทุรโยธน์ เพื่อปลูกความรู้สึกเป็นศัตรูต่ออรชุนลงในจิตใจของทรุณาจารย์ ทุรโยธน์จึงเอ่ยนามศิษย์ของอรชุน คือ ยุยุธาน เป็นคนแรกในบรรดานักรบผู้ยิ่งใหญ่ เจตนาคือ: "จงดูอรชุนคนนี้เถิด! เขาเรียนการใช้อาวุธจากท่าน และท่านยังประทานพรให้เขาว่าท่านจะพยายามทำให้ไม่มีนักธนูผู้เทียบเท่าเขาอีกในโลก ท่านได้แสดงความรักใคร่ต่อศิษย์คืออรชุนถึงเพียงนี้ แต่เขาอันที่อกตัญญูกลับมายืนต่อสู้กับท่าน ในขณะที่ศิษย์ของอรชุนเองกลับยืนอยู่ฝ่ายเขา" [ยุยุธานไม่ได้เสียชีวิตในสงครามมหาภารตะ แต่ถูกฆ่าในสงครามยัธพินาศ] 'และพระเจ้าวิราฏ' – "พระเจ้าวิราฏองค์นั้น ผู้ซึ่งเป็นเหตุให้วีรบุรุษของเราคือสุศรรมะต้องถูกประจาน ท่านต้องถูกสะกดด้วยศรสมโมหะ และเราก็ต้องหนีจากการยุทธ์ทิ้งฝูงวัวของเขาไป — พระเจ้าวิราฏองค์นั้นยืนอยู่ต่อต้านท่าน" พระเจ้าวิราฏมิได้มีความเป็นศัตรูหรือมุ่งร้ายส่วนตัวต่อทรุณาจารย์ แต่ทุรโยธน์คิดว่า หากเขากล่าวถึงทุรโยธน์หลังยุยุธาน ทรุณาจารย์อาจรู้สึกว่าทุรโยธน์กำลังยุยงท่านต่อต้านปาณฑพ และจงใจยั่วยุท่านให้เข้าสู่การรบ กำลังปลูกความรู้สึกเป็นศัตรูต่อปาณฑพลงในจิตใจท่าน ดังนั้น ทุรโยธน์จึงเอ่ยนามพระเจ้าวิราฏก่อนทุรโยธน์ เพื่อทรุณาจารย์จะได้ไม่เข้าใจเล่ห์กลของเขา และจะได้ต่อสู้ด้วยความกระตือรือร้นเป็นพิเศษ [พระเจ้าวิราฏ พร้อมด้วยโอรสทั้งสามคือ อุตตระ ศเวต และ ศังขะ ถูกสังหารในสงครามมหาภารตะ] 'และทุรโยธน์ สารถีผู้ยิ่งใหญ่' – "ท่านได้ย้ำเตือนทุรโยธน์ถึงมิตรภาพเก่า แต่เขากลับประจานท่านในสภาด้วยคำพูดว่า 'ข้าพเจ้าเป็นกษัตริย์ ท่านเป็นนักบวช จะมีมิตรภาพระหว่างเราสองได้อย่างไร?' และ ด้วยความเป็นศัตรู เขายังให้กำเนิดบุตรชายเพื่อมาฆ่าท่าน สารถีผู้ยิ่งใหญ่ทุรโยธน์คนเดียวกันนั้นยืนอยู่ต่อต้านเพื่อสู้กับท่าน" [พระเจ้าทุรโยธน์ถูกสังหารโดยมือของทรุณาจารย์ในสงคราม] 'ธฤษฏเกตุ' – "ธฤษฏเกตุคนนี้ช่างโง่เขลาเพียงใด ที่มายืนต่อสู้อยู่ฝ่ายพระกฤษณะ ผู้ซึ่งฆ่าบิดาของเขาคือศิศุปาละด้วยจักรในท่ามกลางสภาอันบริบูรณ์!" [ธฤษฏเกตุถูกสังหารโดยมือของทรุณาจารย์] 'เจกิตน' – "กองทัพยัธพทั้งหมดพร้อมจะสู้ในฝ่ายเรา แต่ยัธพคนนี้คือเจกิตนกลับมายืนอยู่ในกองทัพปาณฑพ" เจกิตนถูกสังหารโดยมือของทุรโยธน์! 'และกษัตริย์แห่งกาศีผู้ห้าวหาญ' – "กษัตริย์แห่งกาศีองค์นี้เป็นวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่และสารถีผู้เกรียงไกร เขาก็ยืนอยู่ในกองทัพปาณฑพเช่นกัน ดังนั้น ท่านต้องรบอย่างระมัดระวัง เพราะเขามีพลังอำนาจยิ่ง" [กษัตริย์แห่งกาศีถูกสังหารในสงครามมหาภารตะ] 'ปุรุจิตและกุนติโภช' – "แม้ว่าปุรุจิตและกุนติโภช — สองพี่น้องคู่นี้ ซึ่งเป็นพี่น้องของนางกุนตี เป็นลุง (น้าชาย) ของเราและปาณฑพ แต่ทว่า ด้วยความลำเอียงในจิตใจ พวกเขากลับมายืนต่อสู้กับเรา" [ทั้งปุรุจิตและกุนติโภชถูกสังหารโดยมือของทรุณาจารย์ในสงคราม] 'และไศพย ผู้ประเสริฐดุจโคอุสุภะในหมู่มนุษย์' – "ไศพยคนนี้เป็นพ่อตาของยุธิษฐิระ เขาเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์และทรงพลังมาก โดยสายสัมพันธ์ทางครอบครัว เขาก็เป็นญาติของเราเช่นกัน แต่เขากลับยืนอยู่ฝ่ายปาณฑพ" 'และยุธมัญยุผู้ทรงพลังกับอุตตเมาชผู้เกรียงไกร' – "นักรบผู้ทรงพลังและกล้าหาญจากแคว้นปัญจาลทั้งสองนี้ คือยุธมัญยุและอุตตเมาช ได้รับแต่งตั้งให้คุ้มครองล้อรถศึกของอรชุนผู้เป็นศัตรูของข้าพเจ้า ท่านต้องจับตาดูพวกเขาด้วย" [ทั้งคู่ถูกสังหารโดยอัศวัตถามะขณะนอนหลับในเวลากลางคืน] 'เศาบทร' – "นี่คืออภิมันยุ บุตรชายของสุภัทราพี่น้องของพระกฤษณะ เขาเป็นวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ เขาเรียนรู้ศิลปะการทำลายจักรพยุห์ขณะยังอยู่ในครรภ์มารดา ดังนั้น ในเวลาที่จัดตั้งจักรพยุห์ ท่านต้องระมัดระวังเขา" [อภิมันยุถูกสังหารในสงคราม เมื่อบุตรของทุหศาสันฟันเขาที่ศีรษะด้วยกระบองอย่างไม่เป็นธรรม] 'และโอรสของเทราปตี' – "จากครรภ์ของเทราปตี โดยยุธิษฐิระ ภีมะ อรชุน นกุล และสหเทพ ตามลำดับ ได้บังเกิดประติวิทธยะ สุตโสม ศรุตกรรม ศาตานิกะ และศรุตเสน ท่านต้องจดจำโอรสทั้งห้านี้ไว้ เทราปตีได้เยาะเย้ยข้าพเจ้าในท่ามกลางสภาอันบริบูรณ์ และเผาใจข้าพเจ้า โดยการสังหารโอรสทั้งห้าของนางในการยุทธ ท่านต้องล้างแค้นให้ข้าพเจ้า" [โอรสทั้งห้านี้ถูกสังหารโดยอัศวัตถามะขณะนอนหลับในเวลากลางคืน] 'ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นสารถีผู้ยิ่งใหญ่' – "ทั้งหมดเหล่านี้ล้วนเป็นสารถีผู้ยิ่งใหญ่ บุคคลผู้กล้าหาญ ผู้เชี่ยวชาญทั้งในคัมภีร์และในศาสตร์แห่งอาวุธ และผู้ซึ่งสามารถขับรถศึกเข้าต่อสู้กับนักธนูนับหมื่นได้แต่เพียงผู้เดียว เรียกกันว่า 'มหารถี' มหารถีเช่นนี้มีอยู่มากมายยืนอยู่ในกองทัพปาณฑพ" **ความเชื่อมโยง:** เพื่อปลูกความรู้สึกเป็นศัตรูต่อปาณฑพลงในจิตใจของทรุณาจารย์ และเพื่อบันดาลใจท่านให้เข้าสู่การรบ ทุรโยธน์ได้บรรยายคุณสมบัติพิเศษของกองทัพปาณฑพ ความคิดหนึ่งเกิดขึ้นในจิตของทุรโยธน์ว่า ทรุณาจารย์นั้นลำเอียงไปทางปาณฑพอยู่แล้ว ดังนั้น เมื่อได้ฟังถึงความเกรียงไกรของกองทัพปาณฑพ ท่านอาจพูดกับข้าพเจ้าว่า "เมื่อกองทัพปาณฑพมีคุณสมบัติพิเศษเช่นนี้ ทำไมเจ้าไม่ทำความสงบกับพวกเขาเล่า?" ทันทีที่ความคิดนี้เกิดขึ้น ทุรโยธน์ในอีกสามโศลกถัดไป จึงบรรยายถึงคุณสมบัติพิเศษของกองทัพฝ่ายตน