BG 1.5 — ਅਰਜੁਨ ਵਿਸ਼ਾਦ ਯੋਗ
BG 1.5📚 Go to Chapter 1
धृष्टकेतुश्चेकितानःकाशिराजश्चवीर्यवान्|पुरुजित्कुन्तिभोजश्चशैब्यश्चनरपुंगवः||१-५||
ਧ੍ਰੁਸ਼਼੍ਟਕੇਤੁਸ਼੍ਚੇਕਿਤਾਨਃ ਕਾਸ਼ਿਰਾਜਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ | ਪੁਰੁਜਿਤ੍ਕੁਨ੍ਤਿਭੋਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੈਬ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਰਪੁੰਗਵਃ ||1-5||
धृष्टकेतुश्चेकितानः: Dhrishtaketu | काशिराजश्च: king of Kasi | वीर्यवान्: valiant | पुरुजित्कुन्तिभोजश्च: Purujit | शैब्यश्च: son of Sibi | नरपुंगवः: the best of men
GitaCentral ਪੰਜਾਬੀ
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ, ਚੇਕਿਤਾਨ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ, ਪੁਰੁਜਿਤ, ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੈਬਯ.
🙋 ਪੰਜਾਬੀ Commentary
1.5. ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ, ਚੇਕਿਤਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ, ਪੁਰੁਜਿਤ, ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੈਬਯ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ: ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ, ਚੇਕਿਤਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚੇਕਿਤਾਨ, ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਚ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਤੇ, ਵੀਰਯਵਾਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਲਵਾਨ, ਪੁਰੁਜਿਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੁਰੁਜਿਤ, ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕੁੰਤੀਭੋਜ, ਚ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਤੇ, ਸ਼ੈਬਯ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ੈਬਯ, ਚ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਤੇ, ਨਰਪੁੰਗਵ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
English
Swami Gambirananda
Swami Adidevananda
Hindi
Swami Ramsukhdas
Sanskrit
Sri Ramanuja
Sri Madhavacharya
Sri Anandgiri
Sri Jayatirtha
Sri Abhinav Gupta
Sri Madhusudan Saraswati
Sri Sridhara Swami
Sri Dhanpati
Vedantadeshikacharya Venkatanatha
Sri Purushottamji
Sri Neelkanth
Sri Vallabhacharya
Detailed Commentary
ਇੱਥੇ (ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ) ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਧਨੁੱਧਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁਯੁਧਾਨ (ਸਾਤ੍ਯਕੀ), ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦ੍ਰੁਪਦ ਹਨ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਅਤੇ ਚੇਕਿਤਾਨ, ਅਤੇ ਵੀਰ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਪੁਰੁਜਿਤ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀਭੋਜ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ — ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੈਬ੍ਯ ਵੀ ਉੱਪਸਥਿਤ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੁਧਾਮਨ੍ਯੂ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉੱਤਮੌਜਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਭਿਮਨ੍ਯੂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉੱਪਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹਨ। **ਟੀਕਾ:** *"ਇੱਥੇ ਵੀਰ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਧਨੁੱਧਾਰੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਮਾਨ"* — ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਣ ਛੱਡੇ ਅਤੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਇੱਛਵਾਸ' (ਧਨੁੱਖ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਇੱਛਵਾਸਾਂ (ਧਨੁੱਖਾਂ) ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹੀ 'ਮਹੇਸ਼ਵਾਸ' (ਮਹਾਨ ਧਨੁੱਧਾਰੀ) ਹਨ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਧਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿੱਚਾ (ਗੁੱਲੀ) ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਛੱਡੀ ਗਈ ਬਾਣ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧਾ ਅਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵੀਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਧਾਰਣ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਭਾਵ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। *'ਯੁਯੁਧਾਨ'* — ਯੁਯੁਧਾਨ (ਸਾਤ੍ਯਕੀ) ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣੀ ਸੈਨਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਗਣ ਰਹਿ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ। ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵੈਰ ਭਾਵਨਾ ਬੀਜਣ ਲਈ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਯੁਯੁਧਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ: "ਦੇਖੋ ਇਸ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ! ਇਸਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯਤਨ ਕਰੋਗੇ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਧਨੁੱਧਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਰਜੁਨ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਸਨੇਹ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਕ੍ਰਿਤਘਣ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਇਸਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।" [ਯੁਯੁਧਾਨ ਮਹਾਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।] *'ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ'* — "ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਵੀਰ ਸੁਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਮੋਹਨ-ਅਸਤਰ ਦੇ ਜਾਦੂ ਵਿੱਚ ਫਸਣਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਸਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਯੁੱਧ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ — ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਵੈਰ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਪਰੰਤੂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਯੁਯੁਧਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦਾ ਨਾਮ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉਸਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭੜਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵੈਰ ਭਾਵਨਾ ਬੀਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦ੍ਰੁਪਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਉਸਦੀ ਚਾਲ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲੜੇ। [ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤਰ, ਸ਼ਵੇਤ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।] *'ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਦ੍ਰੁਪਦ'* — "ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋ; ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?' ਅਤੇ, ਵੈਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦ੍ਰੁਪਦ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।" [ਰਾਜਾ ਦ੍ਰੁਪਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।] *'ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ'* — "ਇਹ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਕਿੰਨਾ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਉਸੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਸੀ!" [ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।] *'ਚੇਕਿਤਾਨ'* — "ਸਾਰੀ ਯਾਦਵ ਸੈਨਾ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਯਾਦਵ ਚੇਕਿਤਾਨ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।" ਚੇਕਿਤਾਨ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ! *'ਅਤੇ ਵੀਰ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ'* — "ਇਹ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਥੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।" [ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਮਹਾਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।] *'ਪੁਰੁਜਿਤ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀਭੋਜ'* — "ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੁਰੁਜਿਤ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀਭੋਜ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਭਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪੱਖਪਾਤਤਾ ਕਾਰਨ, ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।" [ਪੁਰੁਜਿਤ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਦੋਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।] *'ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੈਬ੍ਯ'* — "ਇਹ ਸ਼ੈਬ੍ਯ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਕੁਲ-ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।" *'ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੁਧਾਮਨ੍ਯੂ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉੱਤਮੌਜਾ'* — "ਪੰਚਾਲ ਦੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵੀਰ ਯੋਧਾ, ਯੁਧਾਮਨ੍ਯੂ ਅਤੇ ਉੱਤਮੌਜਾ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" [ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।] *'ਸੌਭਦ੍ਰ'* — "ਇਹ ਅਭਿਮਨ੍ਯੂ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੱਕਰ-ਵਿਊਹ ਭੰਨਣ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਚੱਕਰ-ਵਿਊਹ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" [ਅਭਿਮਨ੍ਯੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਨੁਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।] *'ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ'* — "ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ, ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ, ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਪ੍ਰਤਿਵਿੰਧ, ਸੁਤਸੋਮ, ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮ, ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਸੇਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਇਹ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" [ਇਹ ਪੰਜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।] *'ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹਨ'* — "ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੀਰ ਪੁਰਖ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਧਨੁੱਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਥ ਚਲਾ ਸਕੇ, ਉਸਨੂੰ 'ਮਹਾਰਥੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।" **ਸੰਬੰਧ:** ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਵੈਰ ਭਾਵਨਾ ਬੀਜਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ?" ਇਹ ਖਿਆਲ ਆਉਣ ਦੇ ਸਾਥ ਹੀ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।