**2.22.** Jak człowiek zrzuca zużyte szaty i przywdziewa nowe, tak samo ucieleśniona dusza (dehi) porzuca zużyte ciała i wkracza w nowe.
**Komentarz:** „Vāsāṁsi jīrṇāni... saṁyāti navāni dehī” – W wersie trzynastym tego rozdziału w sposób zwięzły stwierdzono, że mędrcy nie rozpaczają z powodu przyjęcia kolejnego ciała. Teraz ta sama kwestia zostaje wyjaśniona jasno za pomocą przykładu: tak jak człowiek nie rozpacza z powodu zmiany starych szat, podobnie nie powinno się rozpaczać z powodu zmiany ciał.
To ludzie zmieniają szaty, nie zwierzęta czy ptaki; dlatego w tym przykładzie zmiany szat użyto terminu „naraḥ”. Termin ten oznacza gatunek ludzki, a w jego obrębie zawierają się wszyscy – mężczyźni i kobiety, dzieci, młodzież, starcy itd.
Tak jak człowiek porzuca stare szaty i przywdziewa nowe, tak ta ucieleśniona dusza porzuca stare ciała i przyjmuje nowe. Porzucenie starego ciała nazywa się „śmiercią”, a przyjęcie nowego ciała – „narodzinami”. Dopóki trwa więź z Prakryti (Naturą), ta ucieleśniona dusza, porzucając stare ciała, nieustannie osiąga nowe ciała zgodnie ze swoją karmą lub zgodnie z kontemplacją w chwili śmierci.
Tutaj liczba mnoga w terminie „śarīrāṇi” (ciała) implikuje, że dopóki dusza nie osiągnie prawdziwego poznania swojej rzeczywistej natury, tak długo przyjmuje ciała przez czas nieskończony. Nie sposób nawet zliczyć, ile ciał przyjęła do tej pory. Mając to na uwadze, użyto liczby mnogiej w terminie „śarīrāṇi”, a terminu „dehī” użyto tu dla wskazania wszystkich istot żywych.
W pierwszej połowie wersu wspomniano o zużytych szatach, a w drugiej – o zużytych ciałach. Jak analogia zużytych szat ma się do ciał? Powodem jest to, że umierają także ciała dzieci i młodzieży. Nie jest tak, że umierają tylko zużyte ciała starców! Odpowiedź brzmi: ciało umiera dopiero wtedy, gdy wyczerpie się jego żywot, a samo wyczerpanie żywota jest właśnie „zużytym” stanem ciała. Czy jest to ciało dziecka, młodzieńca czy starca, po wyczerpaniu żywota wszystkie one będą nazwane „zużytymi”.
W tym wersie, używając słów „yathā” (tak jak) i „tathā” (tak też), Pan mówi: tak jak człowiek porzuca stare szaty i przywdziewa nowe, tak też ta ucieleśniona dusza porzuca stare ciała i udaje się do nowych. Powstaje tu wątpliwość. Tak jak dzieciństwo, młodość i starość następują automatycznie, podobnie automatycznie następuje przyjęcie kolejnego ciała (2.13). Tutaj „yathā” i „tathā” wydają się niekongruentne. Jednakże (w tym wersie) podczas gdy w porzucaniu starych szat i przywdziewaniu nowych człowiek ma wolność, to w porzucaniu starych ciał i przyjmowaniu nowych ucieleśniona dusza nie ma takiej wolności. Jak zatem stosują się tu „yathā” i „tathā”? Rozwiązanie jest takie, że intencją Pana nie jest tu mówienie o wolności czy zależności, lecz raczej usunięcie żalu wynikającego z rozstania z ciałem. Tak jak ten, który nosi (szaty – człowiek) pozostaje ten sam nawet po porzuceniu starych szat i przywdzianiu nowych, podobnie nawet po porzuceniu starych ciał i udaniu się do nowych, ucieleśniona dusza pozostaje dokładnie tą samą, nieprzywiązaną; zatem nie ma powodu do żalu. Z tej perspektywy ta analogia jest doskonale trafna.
Powstaje druga wątpliwość: porzucenie starych szat i przywdzianie nowych sprawia przyjemność, ale porzucenie starego ciała i przyjęcie nowego przynosi ból. Jak zatem stosują się tu „yathā” i „tathā”? Rozwiązanie jest takie: ból związany ze śmiercią ciał nie występuje z powodu umierania, lecz raczej z powodu pragnienia życia. Pragnienie „Obyśm żył” pozostaje wewnątrz, a gdy trzeba umrzeć, wtedy odczuwa się ból. Znaczenie jest takie, że gdy człowiek utożsamia się z ciałem, uważa śmierć ciała za swoją własną śmierć i rozpacza. Lecz ten, kto nie utożsamia się z ciałem, nie odczuwa bólu w śmierci; przeciwnie, odczuwa błogość! Na przykład, człowiek nie utożsamia się ze swoimi szatami, więc nie odczuwa bólu przy ich zmianie. Powodem jest to, że tam jego rozróżnienie jest wyraźnie przebudzone – że szaty są oddzielne, a on jest oddzielny. Jednakże, jeśli tę samą zmianę szat przeprowadza się małemu dziecku, ono płacze nawet przy zdejmowaniu starych szat i ubieraniu nowych. Jego ból jest wyłącznie z powodu głupoty, z powodu braku zrozumienia. To właśnie po to, by usunąć tę głupotę, Pan podał tu analogię szat, używając słów „yathā” i „tathā”.
Tutaj, dla przywdziewania szat, Pan użył czasownika „gṛhṇāti” (przyjmuje/przywdziewa), ale dla przyjmowania ciał użył czasownika „saṁyāti” (udaje się). Dlaczego Pan dokonał tego rozróżnienia w czasownikach? Ze światowego punktu widzenia, z powodu niewiedzy, wydaje się, że człowiek, pozostając na swoim miejscu, przywdziewa szaty, podczas gdy w przyjmowaniu kolejnego ciała ucieleśniona dusza musi udać się do tych odpowiednich ciał. Biorąc pod uwagę ten światowy punkt widzenia, Pan dokonał rozróżnienia w czasownikach.
**Punkt szczególny:**
W Gicie, poprzez terminy takie jak „yena sarvam idaṁ tatam” (2.17), „nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuḥ” (2.24) itd., ucieleśniona dusza jest opisana jako wszechprzenikająca, wieczna, wszechobecna i o stabilnej naturze; a poprzez terminy takie jak „saṁyāti navāni dehī” (2.22), „śarīraṁ yad avāpnoti” (15.8) itd., mówi się, że ucieleśniona dusza udaje się do innych ciał. Jak zatem to, co jest wszechprzenikające, wszechobecne, może mieć przychodzenie i odchodzenie? Ponieważ odchodzenie mówi się o tym, kto nie jest w danym miejscu i tam idzie; a przychodzenie mówi się o tym, kto jest w innym miejscu i tu przybywa. Lecz w przypadku ucieleśnionej duszy żadne z tych nie ma zastosowania! Rozwiązanie jest takie: tak jak gdy czyjeś dzieciństwo zmienia się w młodość, mówi on: „Stałem się młody”. Lecz w rzeczywistości on sam nie stał się młody; raczej jego ciało stało się młode. Zatem tym, kim był w dzieciństwie, pozostaje także w młodości; w młodości też jest tym samym. Lecz z powodu utożsamienia z ciałem, przypisuje on zmianę ciała sobie samemu. Podobnie, przychodzenie i odchodzenie są właściwie atrybutami ciała, lecz z powodu utożsamienia z ciałem, uważa je on za swoje własne przychodzenie i odchodzenie. Dlatego w rzeczywistości ucieleśniona dusza nigdzie nie idzie ani nie przychodzi; tylko z powodu utożsamienia z ciałami wydaje się, że występuje przychodzenie i odchodzenie.
Teraz powstaje pytanie: jaka jest przyczyna tego cyklu narodzin i śmierci, trwającego od czasów nie mających początku? Z perspektywy karmy, narodziny i śmierć występują, by doświadczyć owoców dobrych i złych uczynków; z perspektywy poznania, narodziny i śmierć występują z powodu niewiedzy; a z perspektywy oddania (bhakti), narodziny i śmierć występują z powodu odwrócenia się od Boga. Spośród tych trzech, główną przyczyną jest to, że narodziny i śmierć dzieją się z powodu niewłaściwego użycia wolności, którą Bóg dał duszy. Jak zatem te narodziny i śmierć mogą ustać? Używając danej wolności właściwie, narodziny i śmierć ustaną. Znaczenie jest takie, że narodziny i śmierć nastąpiły z powodu wykonywania działań dla własnego, samolubnego interesu; zatem przez wyrzeczenie się samolubnego interesu i wykonywanie działań dla dobra innych, narodziny i śmierć ustaną. Narodziny i śmierć nastąpiły z powodu nieuszanowania własnej prawdziwej wiedzy; zatem przez uszanowanie własnej prawdziwej wiedzy, narodziny i śmierć ustaną. Narodziny i śmierć nastąpiły z powodu odwrócenia się od Boga; zatem przez zwrócenie się ku Bogu, narodziny i śmierć ustaną.
**Związek:** Opisawszy nieporuszoną naturę duszy za pomocą przykładu, teraz w kolejnych trzech wersach to samo zostanie opisane w inny sposób.
★🔗
