Błogosławiony Pan powiedział: O Partha! Gdy człowiek całkowicie porzuca wszystkie pragnienia obecne w umyśle i zadowala się w Jaźni przez Jaźń, wówczas nazywa się go człowiekiem o ugruntowanej mądrości.

**Bhagawadgita, rozdział 2, werset 55** **Błogosławiony Pan rzekł:** O synu Prithy, gdy poszukujący całkowicie porzuca wszystkie pragnienia, które powstają w umyśle i pozostaje zadowolony w Samym Jaźni przez Jaźń, wówczas mówi się o nim, że jest człowiekiem o ugruntowanej mądrości. **Komentarz:** [Taki jest styl Gity: doskonałość poszukującego jest opisywana poprzez samą ścieżkę (Karma Jogę, Bhakti Jogę itd.), za pomocą której ją osiąga. Na przykład, w Bhakti Jodze, poszukujący czci poprzez wyłączną pobożność, ponieważ nie ma niczego innego poza Panem (12.6); zatem w stanie doskonałym uwalnia się od wszelkiej nienawiści do istot (12.13). W Dźńana Jodze, poszukujący postrzega siebie jako całkowicie nieprzywiązanego i oddzielonego od gun (14.19); zatem w stanie doskonałym całkowicie przekracza wszystkie guny (14.22-25). Podobnie, w Karma Jodze, wyrzeczenie się pragnienia jest podane jako główny temat; dlatego w stanie doskonałym porzuca on wszystkie pragnienia – to jest wyjaśnione w tym wersecie]. Znaczenie słów *'prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha manogatān'* jest następujące: Pragnienie nie przebywa ani w Jaźni, ani nawet w umyśle. Pragnienie jest czymś, co przychodzi i odchodzi, podczas gdy Jaźń jest wiecznie niezmienna; jak więc pragnienie mogłoby być w Jaźni? Umysł jest narzędziem i pragnienie również nie przebywa w nim stale; raczej powstaje w umyśle – *'manogatān'*. Jak więc pragnienie mogłoby być w umyśle? Jednakże, z powodu utożsamienia się z ciałem, zmysłami, umysłem i intelektem, człowiek uważa pragnienia powstające w umyśle za swoje własne. Przedrostek *'pra'* wraz z czasownikiem *'jahāti'* oznacza, że poszukujący porzuca pragnienia całkowicie; nie pozostaje nawet najmniejszy ślad jakiegokolwiek pragnienia. Nigdy nie porzuca się własnej natury, ani nie porzuca się tego, co nie ma z nami żadnego związku. Wyrzeczenie dotyczy tylko tego, co nie jest naszą własnością, ale zostało błędnie za taką uznane. Podobnie, pragnienie nie jest w Jaźni, ale zostało uznane za będące w Jaźni. Wyrzeczenie się tego błędnego przekonania jest tu wskazane słowem *'prajahāti'*. Tutaj słowo *'kāmān'* jest w liczbie mnogiej, więc słowo *'sarvān'* jest w nim zawarte. Jednakże, celem użycia słowa *'sarvān'* jest wskazanie, że nie pozostaje żadne pragnienie, i nie zostaje nawet ułamek jakiegokolwiek pragnienia. *'Ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ'* – gdy porzuca wszystkie pragnienia i pozostaje zadowolony w Samym Jaźni przez Jaźń, co oznacza, że istnieje naturalna, wrodzona zadowolenie w samej Jaźni. Zadowolenie jest dwojakiego rodzaju – jedno zadowolenie jest cechą, a drugie zadowolenie jest samą naturą. Brak jakiegokolwiek życzenia w istocie wewnętrznej jest zadowoleniem jako cechą; a całkowity brak niezadowolenia w Jaźni jest zadowoleniem jako naturą. To zadowolenie, które jest naturą Jaźni, istnieje spontanicznie i wiecznie. Do tego nie jest wymagana żadna praktyka ani myśl. W tym zadowoleniu własnej natury, mądrość (*buddhi*) sama staje się ugruntowana. *'Sthitaprajñas tadochyate'* – Nawet wtedy, gdy błędnie uważało się niekończące się, wielorakie pragnienia za będące w sobie, w rzeczywistości pragnienia nie były w Jaźni, i człowiek był istotnie człowiekiem o ugruntowanej mądrości. Ale wówczas, z powodu uznawania pragnień za swoje własne, intelekt nie był ugruntowany, więc nie nazywano go człowiekiem o ugruntowanej mądrości, co oznacza, że nie doświadczał on własnego stanu ugruntowanej mądrości. Teraz, porzuciwszy wszystkie pragnienia od siebie – to znaczy usunąwszy to błędne przekonanie – jest wówczas nazywany człowiekiem o ugruntowanej mądrości, co oznacza, że doświadcza on własnego stanu ugruntowanej mądrości. Poszukujący dąży do tego, aby intelekt był ugruntowany. Jednakże, gdy pragnienia są całkowicie porzucone, nie ma potrzeby czynienia intelektu ugruntowanym; staje się on ugruntowany spontanicznie i naturalnie. W Karma Jodze, poszukujący ma większy związek z działaniami. Dla niego działania są również środkiem do osiągnięcia Jogi – *'Dla mędrca pragnącego wznieść się do Jogi, działanie jest nazywane środkiem'* (Gita 6.3). Dlatego związek Karma Jogina z działaniami pozostaje zarówno na etapie poszukującego, jak i na etapie doskonałym. Na etapie doskonałym, Karma Jogin wykonuje działania zgodnie z boskim nakazem, które stają się ideałami dla innych (Gita 3.21). Tę właśnie kwestię Pan wyraził w czwartym rozdziale: Karma Jogin widzi bezdziałanie w działaniu i działanie w bezdziałaniu – *'Ten, kto widzi bezdziałanie w działaniu i działanie w bezdziałaniu'* (4.18). W pięćdziesiątym trzecim wersecie, Pan wskazał dwa aspekty intelektu w osiąganiu Jogi: intelekt powinien być niezachwiany w wycofaniu się ze świata i nieruchomy w utwierdzeniu się w Najwyższej Jaźni – przez *'niezachwiany'* wskazane jest wyrzeczenie się świata, a przez *'nieruchomy'* wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. Biorąc te dwa aspekty, mówi się tu słowami *'yadā'* i *'tadā'*, że gdy poszukujący staje się całkowicie wolny od pragnień i pozostaje zadowolony w samej tylko swojej naturze, wtedy mówi się o nim, że jest człowiekiem o ugruntowanej mądrości. Znaczenie jest takie, że dopóki pozostaje ślad pragnienia, nazywany jest poszukującym, a gdy pragnienia są całkowicie nieobecne, nazywany jest doskonałym. Opis tych dwóch aspektów jest dany przez Pana aż do końca tego rozdziału; na przykład – tutaj, przez słowa *'prajahāti yadā kāmān sarvān'*, wskazane jest wyrzeczenie się świata, a następnie przez słowa *'ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. W pierwszej części pięćdziesiątego szóstego wersetu (w trzech ćwiartkach), wskazane jest wyrzeczenie się świata, a przez słowa *'sthitadhīr muniḥ'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. W pięćdziesiątym siódmym i pięćdziesiątym ósmym wersecie, najpierw wskazane jest wyrzeczenie się świata, a następnie przez słowa *'tasya prajñā pratiṣṭhitā'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. W pierwszej części pięćdziesiątego dziewiątego wersetu, wskazane jest wyrzeczenie się świata, a przez słowa *'paraṁ dṛṣṭvā'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. Od sześćdziesiątego do sześćdziesiątego pierwszego wersetu, najpierw wskazane jest wyrzeczenie się świata, a następnie przez słowa *'yukta āsīta matparaḥ'* itd., wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. Od sześćdziesiątego drugiego do sześćdziesiątego piątego wersetu, najpierw wskazane jest wyrzeczenie się świata, a następnie przez słowa *'buddhiḥ paryavatiṣṭhate'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. Od sześćdziesiątego szóstego do sześćdziesiątego ósmego wersetu, najpierw wskazane jest wyrzeczenie się świata, a następnie przez słowa *'tasya prajñā pratiṣṭhitā'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. W sześćdziesiątym dziewiątym wersecie, przez słowa *'yā niśā sarvabhūtānām'* i *'yasyāṁ jāgrati bhūtāni'*, wskazane jest wyrzeczenie się świata, a przez słowa *'tasyāṁ jāgarti saṁyamī'* i *'sā niśā paśyato muneḥ'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. W siedemdziesiątym i siedemdziesiątym pierwszym wersecie, najpierw wskazane jest wyrzeczenie się świata, a następnie przez słowa *'sa śāntim adhigacchati'*, wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. W siedemdziesiątym drugim wersecie, przez słowa *'naināṁ prāpya vimuhyati'*, wskazane jest wyrzeczenie się świata, a przez słowa *'brahmanirvāṇam ṛcchati'* itd., wskazane jest utwierdzenie w Najwyższej Jaźni. **Związek:** Teraz, w następnych dwóch wersetach, zostanie udzielona odpowiedź na drugie pytanie – jak mówi człowiek o ugruntowanej mądrości.