**ਅਨੁਵਾਦ:**
**2.3.** ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਰਜੁਨ! ਇਸ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਵੱਲ ਨਾ ਝੁਕ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਘਾਤ! ਇਸ ਤੁੱਛ-ਮਨਾਈ (ਹੌਂਸਲੇ-ਹੀਣਤਾ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾ।
**ਟੀਕਾ:** 'ਪਾਰਥ' – ਪ੍ਰਿਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਸਨੂੰ 'ਪਾਰਥ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਵੀਰਤਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਇਰਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਵੱਗਣਾ ਨਾ ਕਰ।
'ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਵੱਲ ਨਾ ਝੁਕ' – ਅਰਜੁਨ, ਕਾਇਰਤਾ ਵਸ, ਲੜਨ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਨਾ ਲੜਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਲੜਨਾ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਨਪੁੰਸਕਤਾ (ਹੀਣਤਾ) ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਇਸ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।
'ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ' – ਇਹ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਉਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕੁੰਤੀ ਵਰਗੀ ਵੀਰ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਹੈਂ। ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ।
'ਸ਼ਤ੍ਰੂਘਾਤ' – ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ 'ਸ਼ਤ੍ਰੂਘਾਤ' ਹੈਂ, ਭਾਵ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਤਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਹੁਣ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ?
'ਇਸ ਤੁੱਛ-ਮਨਾਈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾ' – ਇੱਥੇ 'ਤੁੱਛ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹਨ: (1) ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਮਨਾਈ (ਹੌਂਸਲੇ-ਹੀਣਤਾ) ਤੁੱਛਪਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਮੁਕਤੀ, ਸੁਰਗ ਜਾਂ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਤੁੱਛਪਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਤੁੱਛ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ; ਅਤੇ (2) ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਮਨਾਈ ਇੱਕ ਤੁੱਛ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਲਈ, ਇਸ ਤੁੱਛ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
ਤੂੰ ਜੋ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ, 'ਮੈਂ ਧਾਰਮਿਕ ਹਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ', ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਮਨਾਈ, ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾ, ਭਾਵ, ਆਪਣਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਤੱਵ (ਫਰਜ਼) ਨਿਭਾ।
ਇੱਥੇ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਕਰਤੱਵ-ਕਰਮ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਉੱਠ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਰੂਪੀ ਕਰਤੱਵ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ।' ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਬਾਰੇ ਜ਼ਰਾ-ਸਾ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਲੜਨਾ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਕਰਤੱਵ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਤਰਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਲੜਾਈ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾ।
**ਸੰਬੰਧ:** ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਨਾ ਲੜਨ ਦੇ ਕਈ ਤਰਕ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਕਾਇਰਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ 'ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਝਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਤਰਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਾ ਪਾ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਦਵਿਗਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲ ਪਿਆ—
★🔗
