ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਅਜਿਹੇ ਅਵਿਵੇਕੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵਾਣੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੜ-ਜਨਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਟੀਕਾ: 'ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ'—ਉਹ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਆਪ ਹੀ ਕਾਮਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਜੜ੍ਹ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ-ਰਹਿਤ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਲੋਕ 'ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ' ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵਧਦਾ-ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਦਕਿ ਕਾਮਨਾ ਆਉਂਦੀ-ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਧਦੀ-ਘਟਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ (ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ) ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ, ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
'ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ'—ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਿਵਯ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋੱਚ ਟੀਚਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ, 'ਜੋ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ' ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸੁਰਗ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
'ਹੇ ਪਾਰਥ! ਜੋ ਵੇਦ-ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ"'—ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਤਾਤਪਰ੍ਯ ਸਿਰਫ਼ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸੁਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਵੇਦ-ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ' ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਯਾਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਨਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਨਾ ਸਤਯ-ਜਾਨ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਭਗਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਖ-ਭੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਕਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
'ਇਹ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵਾਣੀ ਅਵਿਵੇਕੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ'—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ, ਨਾਸ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਾਸਵਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਜਿਹੇ ਅਵਿਵੇਕੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ, ਇਸਨੂੰ 'ਫੁੱਲਦਾਰ' ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਾਣੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਫਲ ਨਹੀਂ। ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਫਲ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਾਣੀ ਸਥਾਈ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਵਾਣੀ ਦਾ ਫਲ—ਸੁਰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਭੋਗ—ਕੇਵਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
'ਜੋ ਮੁੜ-ਜਨਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ'—ਉਹ ਫੁੱਲਦਾਰ ਵਾਣੀ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਰੂਪੀ ਮੁੜ-ਜਨਮ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਾਰਿਕ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ (ਗੀਤਾ 13.21)।
'ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ'—ਉਹ ਫੁੱਲਦਾਰ, ਯਾਨੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਲੀ, ਵਾਣੀ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਾਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਪਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਯਾਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ, ਕਰਨ ਯੋਗ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ, ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਮਗਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰੀਰਕ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ (ਗੀਤਾ 18.24)।
★🔗
