۲.۴۹. کار همراه با آرزو بسی پستتر است از یوگای خرد (بیتعینی). پس ای دھاننجایا، پناه بر خرد (بیتعینی) ببر؛ بیگمان تیرهبختان کسانیاند که انگیزهشان ثمرۀ عمل است.
شرح: «کار بسی پستتر است از یوگای خرد» – انجام عمل با آرزوی دستیابی به نتایج، در مقایسه با یوگای خرد، یعنی بیتعینی، به شدت پستتر است. دلیل آن این است که خود اعمال تابع آفرینش و نابودیاند، و ثمرۀ آن اعمال تابع پیوند و جدایی است. اما یوگا (بیتعینی) ابدی است؛ هرگز از آن جدایی نیست. هیچ انحرافی در آن نیست. بنابراین، عمل همراه با آرزو در قیاس با بیتعینی به غایت پستتر است. بیتعینی برترینِ همهی اعمال است. بدون بیتعینی، موجودات تنها به انجام اعمال ادامه میدهند و در نتیجۀ آن اعمال، پیوسته زاده میشوند و میمیرند و رنج میکشند. دلیلش این است که بدون بیتعینی، اعمال فاقد قدرت رهاییبخشی هستند. بیتعینی در عمل، مهارت است. اگر در اعمال بیتعینی نباشد، آنگاه خودبینی و احساس تملک نسبت به بدن پدید خواهد آمد، و داشتن خودبینی و احساس تملک نسبت به بدن، خردی حیوانصفت است. در بهاگاواتا، شوکادواجی به شاه پاریکشیت گفت: «ای پادشاه، این خرد حیوانصفت را که میگوید "من خواهم مرد" رها کن.» مفهوم واژۀ «بسی» این است که همانگونه که نور و تاریکی هرگز برابر نمیتوانند بود، به همان گونه نیز یوگای خرد و عمل همراه با آرزو هرگز برابر نیستند. تفاوتی عظیم میان این دو است، همچون روز و شب. دلیلش آن است که یوگای خرد به دستیابی به خود برتر میانجامد، حال آنکه عمل همراه با آرزو به زایش و مرگ میکشد.
«پناه بر خرد ببر» – پناه بر خرد (بیتعینی) ببر. ماندن پیوسته در بیتعینی، پناه بردن به آن است. تنها با استقرار در بیتعینی است که حالت استوار خویش را در سرشت حقیقی خود تجربه خواهی کرد.
«تیرهبختان کسانیاند که انگیزهشان ثمره است» – انگیزه داشتن از ثمرۀ اعمال، به شدت تیرهبختانه است. خود را با اعمال، ثمرۀ اعمال، وسایل عمل و ابزاری چون بدن پیوند زدن – این است انگیزهمند شدن از ثمرۀ عمل. از این رو، در بیت چهلوهفتم، پروردگار با گفتن «انگیزهات از ثمرۀ عمل نباشد»، انگیزهمند شدن از ثمرۀ عمل را نهی فرمود.
عمل و ثمرۀ عمل مقولههایی جداگانهاند، و آن اصل ابدی که از هر دو خالی است، مقولهای جداگانه است. چه تیرهبختی میتواند بزرگتر از آن باشد که آن اصل ابدی، وابسته به ثمرۀ ناابدی عمل شود؟
پیوند: بیت پیشین از پناه بردن به آن خرد سخن گفت؛ اکنون بیتهای پسین، ثمرۀ پناه بردن به همان خرد را توصیف میکنند.
★🔗