ಹೇ ಧನಂಜಯ, ಬುದ್ಧಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ (ಸಕಾಮ) ಕರ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ನಿಕೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣು ಹೋಗು; ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ದೀನರು.

**೨.೪೯. ಕರ್ಮ ಫಲಾಶೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು ಜ್ಞಾನಯೋಗಕ್ಕಿಂತ (ಸಮತ್ವಕ್ಕಿಂತ) ಬಹಳ ಹೀನವಾದುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಧನಂಜಯ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ (ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ) ಶರಣು ಹೋಗು; ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರೇರಿತರಾಗುವವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭಾಗ್ಯಹೀನರು.** **ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:** "ಕರ್ಮವು ಜ್ಞಾನಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೀನ" – ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕರ್ಮಮಾಡುವುದು ಜ್ಞಾನಯೋಗ ಅಂದರೆ ಸಮತ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೀನವಾದುದು. ಕಾರಣ, ಕರ್ಮಗಳು ಸ್ವತಃ ಉತ್ಪತ್ತಿ-ನಾಶಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವು, ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳು ಸಂಯೋಗ-ವಿಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವು. ಆದರೆ ಯೋಗ (ಸಮತ್ವ) ನಿತ್ಯವಾದುದು; ಅದರಿಂದ ಎಂದೂ ವಿಯೋಗವಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಕಾರವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಕರ್ಮವು ಸಮತ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೀನ. ಸಮತ್ವವೇ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಸಮತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೇವಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟು-ಸಾವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ದುಃಖಪಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕಾರಣ, ಸಮತ್ವವಿಲ್ಲದ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಮತ್ವವೇ ಕುಶಲತೆ. ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತ್ವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ-ಮಮಕಾರವಿರುವುದು ಪಶುಬುದ್ಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಶುಕದೇವಜಿಯು ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: "ಹೇ ರಾಜನೇ, 'ನಾನು ಸಾಯುವೆನು' ಎಂಬ ಈ ಪಶುಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಿಡು." "ಬಹಳ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಲಾರದಂತೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಜ್ಞಾನಯೋಗ ಮತ್ತು ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಕರ್ಮ ಎಂದಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಲಾರದು. ಅವೆರಡರ ನಡುವೆ ದಿನ-ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಕಾರಣ, ಜ್ಞಾನಯೋಗವು ಪರಮಾತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಕರ್ಮವು ಜನನ-ಮರಣಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. "ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶರಣು ಹೋಗು" – ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ (ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ) ಶರಣು ಹೋಗು. ಸದಾ ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗುವುದು. ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವೆ. "ಫಲಪ್ರೇರಿತರು ಭಾಗ್ಯಹೀನರು" – ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರೇರಿತರಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಭಾಗ್ಯಹೀನತೆ. ಕರ್ಮ, ಕರ್ಮಫಲ, ಕರ್ಮಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹದಂಥ ಕರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಂಬಂಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಫಲಪ್ರೇರಿತನಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾಲ್ವತ್ತೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ, "ಕರ್ಮಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಬೇಡ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭಗವಂತನು ಫಲಪ್ರೇರಿತನಾಗುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವರ್ಗಗಳು, ಮತ್ತು ಆ ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ನಿತ್ಯ ತತ್ತ್ವವು ಬೇರೆ ವರ್ಗ. ಆ ನಿತ್ಯ ತತ್ತ್ವವು ಅನಿತ್ಯವಾದ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುರದೃಷ್ಟವು ಇನ್ನೇನು ಇರಬಹುದು? **ಸಂದರ್ಭ:** ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕವು ಆ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಹೇಳಿತು; ಈಗ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಅದೇ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯಾದ ಫಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ.