Γνῶθι ὅτι ἄφθαρτόν ἐστιν ἐκεῖνο, ᾧ πᾶν τοῦτο διήκει. Οὐδεὶς δύναται φθορὰν ἐμποιῆσαι τῷ ἀφθάρτῳ τούτῳ.
Ἑρμηνεία: «Ἀλλὰ γνῶθι ἐκεῖνο ἄφθαρτον» — ἡ μὲν σύνδεσμος «δὲ» (tu) τάττεται ἐνταῦθα πρὸς ἐξήγησιν τοῦ «Σατ» (τοῦ Ὄντος), ὃ ἐν τῇ προτέρᾳ στίχῳ ἐμνήσθη περὶ Σατ καὶ Ἀσατ (τοῦ Ὄντος καὶ τοῦ μὴ ὄντος).
Λέγων «Γνῶθι ἐκεῖνην τὴν ἀφθαρτον ἀρχήν», ὁ Κύριος ἐκεῖνην τὴν ἀρχὴν ὡς «παρόκσιαν» (ὑπερκειμένην, ἐπέκεινα αἰσθητῆς ἀντιλήψεως) ὑπέδειξεν. Ἡ δὲ ἔννοια τοῦ ὡς ὑπερκειμένην αὐτὴν δηλοῦν ἐστιν ὅτι ὁ σύμπας οὗτος κόσμος, ὁ φαινόμενος ὡς «τοῦτο» (idam, τὸ προχείρως δεικνύμενον), ὑπ’ ἐκείνης μόνης τῆς ὑπερκειμένης ἀρχῆς διήκει τε καὶ πληροῦται ὅλος. Ἀληθείᾳ, μόνον τὸ πλήρες (τέλειον) «ἔστιν»· ὁ δὲ κόσμος οὗτος ὁ φαινόμενος ἡμῖν «οὐκ ἔστιν».
Ἐνταῦθα, ἡ πρόθεσις τοῦ ἀναφέρειν τὸ Σατ-ταττβα (τὴν ἀρχὴν τῆς ὑπάρξεως) ὡς «ἐκεῖνο» (tat) ὑπερκειμένως οὐχ ὅτι μακρὰν ἀπέχει δηλοῖ, ἀλλ’ ὅτι οὐκ ἔστιν αἰσθητὸν οὐδὲ νοητὸν ἀντικείμενον (ἀνταḥκαραṇa), διὸ ὡς ὑπερκείμενον λέγεται.
«ᾯ πᾶν τοῦτο διήκει» — δηλοῦται ὅτι ὁ σύμπας κόσμος ὑπὸ τῆς ἀϊδίου ἐκείνης ἀρχῆς διήκει. Καθάπερ χρυσὸς διήκει (παρὼν ὅλος) τοῖς ἐκ χρυσοῦ κοσμήμασι, σίδηρος τοῖς ἐκ σιδήρου ὅπλοις, πηλὸς τοῖς ἐκ πηλοῦ ἀγγείοις, καὶ ὕδωρ τῷ ἐξ ὕδατος κρυστάλλῳ, οὕτως ὁ κόσμος οὗτος ὑπὸ τοῦ Σατ-ταττβα διήκει. Οὐκοῦν τῇ ἀληθείᾳ, μόνον ἐκεῖνο τὸ Σατ-ταττβα ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἄξιον γνώσεως ἐστίν.
«Οὐδεὶς δύναται φθορὰν ἐμποιῆσαι τῷ ἀφθάρτῳ τούτῳ» — τοῦτο τὸ ἐναποκείμενον ὂν (τὸ Ἀτμαν) «ἀβλαβές» (avyaya) ἐστιν, τουτέστιν ἄφθαρτον. Οὐδεὶς δύναται τῷ ἀφθάρτῳ τούτῳ φθορὰν ἐμποιῆσαι. Τὸ δὲ σῶμα φθαρτόν ἐστιν — διότι συνεχῶς πρὸς φθορὰν ὥρμηκεν. Διὰ τοῦτο οὐδεὶς δύναται τῷ φθαρτῷ τούτῳ τὴν φθορὰν κωλῦσαι. Σὺ νομίζεις ὅτι εἰ μὴ μάχῃ, ἐκεῖνοι οὐ τεθνήξονται, ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ, εἴτε μαχῇ εἴτε μή, οὐδὲν διαφέρει πρὸς τὴν ἀφθαρτον καὶ φθαρτὴν ταύτην ἀρχήν — τουτέστιν, τὸ μὲν ἄφθαρτον πάντως μενεῖ, τὸ δὲ φθαρτὸν πάντως ἀπολεῖται.
Ἐνταῦθα, ἡ λέξις «τούτου» (asya) ἀναφέρεται πρὸς τὸ Σατ-ταττβα ὡς «τοῦτο» (idam). Ἡ δὲ διάνοια ἐστὶν ὅτι ἡ ὑπαρξὶς ἡ φαινομένη ἐν τοῖς σώμασι τοῖς καθ’ ἕκαστον καιρὸν ἀλλασσομένοις, ἐκείνου μόνου ἐστὶ τοῦ Σατ-ταττβα. Ὁ Κύριος τῇ λέξει «τούτου» ἐνταῦθα κέχρηται, στοχαζόμενος τῆς γνώσεως τῆς ἰδίας ὑπάρξεως ὡς «Τὸ ἐμὸν σῶμα ἔστι, κἀγὼ τοῦ σώματος κύριός εἰμι».
★🔗