2.54. Ἀρjοῦνᾱς εἶπεν: Ὦ Κέσᾰβᾰ! Ποῖοί εἰσιν οἱ χαρακτῆρες τοῦ ἀνδρὸς τῆς σταθεράς σοφίας, τοῦ ἐν τῷ Ἀνώτᾰτῳ Ἀτμᾰν ἱδρυμένου; Πῶς λαλεῖ ἐκεῖνος ὁ ἀνὴρ τῆς σταθεράς σοφίας, πῶς κάθηται, καὶ πῶς περιπατεῖ;
Ἑρμηνεία: 2.54. Ἐξήγησις — Αἱ ἐρωτήσεις ἃς ὁ Ἀρjοῦνᾱς ἐνταῦθα ἠρώτησε περὶ τοῦ ἀνδρὸς τῆς σταθεράς σοφίας ἀνέτειλαν ἐκ ἀπορίας ἥτις πρῶτον ἐφάνη ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ περὶ δράσεως καὶ σοφίας (στίχοι 2.47-50). Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ Κύριος ἐν τοῖς στίχοις 52-53 ἀπέρρηξεν ὅτι ὅταν ὁ νοῦς αὐτοῦ ὑπερβῇ τὸν βόρβορον τῆς πλάνης καὶ τὴν σύγχυσιν τὴν γινομένην ἐκ τῶν ἀντιφωνούντων τῶν γραφικῶν ἐντολῶν, τότε αὐτὸς ἀποκτήσει τὴν Yογᾱ, ὁ Ἀρjοῦνᾱς διελογίσατο: «Ὅταν ἐγὼ ἀποκτήσω τὴν Yογᾱ καὶ γένωμαι ἀνὴρ σταθεράς σοφίας, ποῖοι ἔσονταί μου οἱ χαρακτῆρες;» Διὰ τοῦτο, ὁ Ἀρjοῦνᾱς πρῶτον ἠρώτησε ταύτην τὴν ἰδίαν ἀπορίαν αὐτοῦ. Τὴν ἄλλην ἀπορίαν περὶ δράσεως καὶ σοφίας, τουτέστι περὶ τῆς ἀρχῆς, ἠρώτησεν ὕστερον μετὰ τὴν περιγραφὴν τῶν χαρακτήρων τοῦ ἀνδρὸς τῆς σταθεράς σοφίας (ἐν στίχῳ 3.12). Εἰ ὁ Ἀρjοῦνᾱς ἠρώτησε τὴν ἐρώτησιν περὶ τῆς ἀρχῆς ἐν αὐτῷ τῷ στίχῳ 54, ἡ εὐκαιρία τοῦ ἐρωτήσαι περὶ τοῦ ἀνδρὸς τῆς σταθεράς σοφίας ἂν ἐμακρύνθη πολύ.
«Τοῦ ἐν σᾰμᾱδῐ́ ἱδρυμένου» — Ὁ ὅρος «σᾰμᾱδῐ́σῠᾱ» ἐνταῦθα ἀναφέρεται εἰς τὸν τὸν ἀποκτησάμενον τὸν Ἄνωτᾰτον Ἀτμᾰν.
«Τῆς σταθεράς σοφίας» — Οὗτος ὁ ὅρος δηλοῖ καὶ τὸν ἀσκητήν (σᾰδ῾ᾰκᾱ) καὶ τὸν τετελειωμένον (σῐδ῾δ῾ᾱ). Ἀσκητής οὗ ἡ πρόθεσις ἐστὶ βεβαία, ὁ μηδέποτε σαλευόμενος ἀπὸ τῆς ἀσκήσεως, εἶναι καὶ αὐτὸς ἀνὴρ σταθεράς σοφίας. Καὶ τετελειωμένος, οὗ ὁ νοῦς ἐγένετο σταθερὸς διὰ τῆς ἄμεσης ἐμπειρίας τῆς Ἀνωτάτης Ἀληθείας, εἶναι καὶ αὐτὸς ἀνὴρ σταθεράς σοφίας. Διὰ τοῦτο, ἐνταῦθα ὁ ὅρος «ἀνὴρ σταθεράς σοφίας» περιλαμβάνει καὶ τὸν ἀσκητὴν καὶ τὸν τετελειωμένον. Προηγουμένως, ἀπὸ τῶν στίχων 41 ἕως 45 καὶ ἀπὸ 47 ἕως 53, ἡ περιγραφὴ ἀνέφερε εἰς ἀσκητάς· τοίνυν, ἐν τοῖς ἑπομένοις στίχοις, ἐνῷ περιγράφει τοὺς χαρακτῆρας τοῦ τετελειωμένου, περιγράφεται καὶ ὁ ἀσκητής.
Ἀπορία τάχα ἀνατέλλει ἐνταῦθα: Ὁ Ἀρjοῦνᾱς ἠρώτησε ἐξειδικευμένως περὶ τοῦ τετελειωμένου ἀνδρὸς τῆς σταθεράς σοφίας χρησιμοποιῶν τὸν ὅρον «σᾰμᾱδῐ́σῠᾱ», λοιπὸν διατί ὁ Κύριος συμπεριέλαβε πράγματα ἀνήκοντα εἰς ἀσκητὰς ἐνῷ περιέγραφε τοὺς χαρακτῆρας τοῦ ἀνδρὸς τῆς σταθεράς σοφίας; Ἡ λύσις αὕτη ἐστίν: Διὰ Ἰνᾱ́νᾱ Yογῐ́ (ἀσκητοῦ ἐν τῇ ὁδῷ τῆς γνώσεως), ἡ ἀποξένωσις ἀπὸ τῶν δράσεων γενικῶς συμβαίνει καὶ ἐν τῇ καταστάσει τῆς ἀσκήσεως (σᾰδ῾ᾰνᾱ-ᾰᾰστᾱ́). Ἐν τῇ τετελειωμένῃ καταστάσει (σῐδ῾δ῾ᾱ-ᾰᾰστᾱ́), γίνεται ἰδιαιτέρως ἀποσυρμένος ἀπὸ τῶν δράσεων.
Διὰ Μπ῾ᾰκτῐ́ Yογῐ́ (ἀσκητοῦ ἐν τῇ ὁδῷ τῆς εὐσεβείας), καὶ ἐν τῇ καταστάσει τῆς ἀσκήσεως, ὑπάρχει ῥοπὴ καὶ ἀφθονία δράσεων σχετικῶν πρὸς τὸν Κύριον, ὡς τὸ jᾰπᾰ, τὸ δ῾ῡᾱ́νᾱ, ἡ σᾰτσᾰ́ν̇γ, καὶ ἡ σῠᾱδ῾ῡᾱ́ῡᾱ. Ἐν τῇ τετελειωμένῃ καταστάσει, αἱ δράσεις σχετικαὶ πρὸς τὸν Κύριον πράττονται μετὰ ἰδιαιτέρας ἐντάσεως. Οὕτως, διὰ τοῦ τε Ἰνᾱ́νᾱ Yογῐ́ καὶ τοῦ Μπ῾ᾰκτῐ́ Yογῐ́, διαφορὰ ἀναδύεται μεταξὺ τῆς καταστάσεως τῆς ἀσκήσεως καὶ τῆς τετελειωμένης καταστάσεως. Ἀλλὰ διὰ Κᾰρμᾱ́ Yογῐ́ (ἀσκητοῦ ἐν τῇ ὁδῷ τῆς ἀνιδιοτελοῦς δράσεως), οὐδὲμία τοιαύτη διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῆς καταστάσεως τῆς ἀσκήσεως καὶ τῆς τετελειωμένης καταστάσεως. Ἡ ῥοὴ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δράσεων διαμένει ἀμετάβλητος ἐν ἀμφοτέραις ταῖς καταστάσεσιν. Αἰτία δέ, ὅτι ἐν τῇ καταστάσει τῆς ἀσκήσεως, ἡ ῥοὴ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δράσεων ὑπῆρχεν, καὶ ἐν τῷ καθιδρύσθαι αὐτὸν ἐν τῇ Yογᾱ́, αἱ δράσεις αὐταὶ ἦσαν ἡ πρωταρχικὴ αἰτία. Διὰ τοῦτο, ἐνῷ περιγράφει τοὺς χαρακτῆρας τοῦ τετελειωμένου, ὁ Κύριος ἀπέρρηξε καὶ τὰς ἀσκήσεις δι’ ὧν ἀσκητὴς δύναται νὰ τελειωθῇ, ὡς καὶ τοὺς χαρακτῆρας τῶν τετελειωμένων.
«Ποῖον λόγον» — Ποίοις λόγοις περιγράφεται ἀνὴρ σταθεράς σοφίας, ὁ ἐν τῷ Ἀνώτᾰτῳ Ἀτμᾰν ἱδρυμένος; τουτέστι, ποῖοί εἰσιν οἱ χαρακτῆρες αὐτοῦ; (Ὁ Κύριος ἀποκρίνεται τοῦτο ἐν τῷ ἑπομένῳ στίχῳ.)
«Πῶς λαλεῖ» — Πῶς λαλεῖ ἐκεῖνος ὁ ἀνὴρ τῆς σταθεράς σοφίας; (Ὁ Κύριος ἀποκρίνεται τοῦτο ἐν τοῖς στίχοις 56-69.)
«Πῶς κάθηται» — Πῶς κάθηται; τουτέστι, πῶς ἀποσύρεται ἀπὸ τοῦ κόσμου; (Ὁ Κύριος ἀποκρίνεται τοῦτο ἀπὸ στίχου 58 ἕως στίχου 63.)
«Πῶς περιπατεῖ» — Πῶς περιπατεῖ; τουτέστι, πῶς ἀναστρέφεται; (Ὁ Κύριος ἀποκρίνεται τοῦτο ἀπὸ στίχου 64 ἕως στίχου 71.)
Σύνδεσις — Νῦν, ἐν τῷ ἑπομένῳ στίχῳ, ὁ Κύριος ἀποκρίνεται τὴν πρώτην ἐρώτησιν τοῦ Ἀρjοῦνᾱ.
★🔗