អរជុនបានពោលថា — ឱកេសវៈ! តើលក្ខណៈរបស់បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាមាំមួន និងស្ថិតនៅក្នុងសមាធិគឺអ្វី? បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាមាំមួននិយាយយ៉ាងដូចម្តេច អង្គុយយ៉ាងដូចម្តេច ដើរយ៉ាងដូចម្តេច?

អត្ថន័យពាក្យ៖ स्थितप्रज्ञस्य - នៃអ្នកដែលមានប្រាជ្ញាស្ថិរភាព, का - អ្វី, भाषा - លក្ខណៈ, समाधिस्थस्य - នៃអ្នកដែលស្ថិតក្នុងសមាធិ, केशव - ឱកេសវៈ, स्थितधीः - អ្នកដែលមានប្រាជ្ញាស្ថិរភាព, किम् - យ៉ាងដូចម្តេច, प्रभाषेत - និយាយ, किम् - យ៉ាងដូចម្តេច, आसीत - អង្គុយ, व्रजेत - ដើរ។ អរជុនចង់ដឹងពីព្រះគ្រឹស្នាអំពីលក្ខណៈរបស់បុគ្គលដែលស្ថិតក្នុងអាត្ម័ន និងលិចលង់ក្នុងសមាធិ។ តើគាត់និយាយយ៉ាងដូចម្តេច អង្គុយយ៉ាងដូចម្តេច និងដើរយ៉ាងដូចម្តេច? លក្ខណៈរបស់ឥសីដែលមានប្រាជ្ញាស្ថិរភាព និងមធ្យោបាយដើម្បីសម្រេចបាននូវចំណេះដឹងអំពីអាត្ម័ន ត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងខទី ៥៥ ដល់ ៧២ នៃជំពូកនេះ។ ប្រាជ្ញាស្ថិរភាព គឺជាចំណេះដឹងដ៏រឹងមាំអំពីភាពជាឯកភាពគ្នារបស់ខ្លួនជាមួយព្រះព្រហ្ម ដែលសម្រេចបានតាមរយៈការយល់ដឹងដោយផ្ទាល់។

**២.៥៤** អរជុនបានសួរថា ឱកេសវៈ! បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរ បានតាំងនៅក្នុងខ្លួនបរមត្ថ (ព្រះអាទិទេព) មានលក្ខណៈដូចម្តេច? បុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរនោះ និយាយយ៉ាងដូចម្តេច អង្គុយយ៉ាងដូចម្តេច និងដើរយ៉ាងដូចម្តេច? **ពន្យល់:** សំណួរដែលអរជុនបានសួរនៅទីនេះ អំពីបុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរ កើតចេញពីសេចក្តីសង្ស័យដែលកើតឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុងចិត្តរបស់គាត់ អំពីកិច្ចការ និងប្រាជ្ញា (ខ ២.៤៧-៥០)។ ប៉ុន្តែ ក្រោយពីព្រះអាទិទេពបានត្រាស់នៅក្នុងខ ៥២-៥៣ ថា នៅពេលដែលបញ្ញារបស់គាត់ឆ្លងផុតពីភក់កោងក្នុងភាពវង្វេង និងភាពច្របូកច្របល់ដែលកើតចេញពីបទបញ្ជាផ្សេងៗគ្នានៃគម្ពីរ គាត់នឹងបានសម្រេចយោគៈ អរជុនក៏កើតសេចក្តីឆ្ងល់ថា៖ "នៅពេលដែលខ្ញុំបានសម្រេចយោគៈ ហើយក្លាយជាបុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរ តើលក្ខណៈរបស់ខ្ញុំនឹងមានដូចម្តេច?" ហេតុនេះ អរជុនបានសួរសេចក្តីសង្ស័យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់នេះជាមុនសិន។ ចំណែកសេចក្តីសង្ស័យផ្សេងទៀតអំពីកិច្ចការ និងប្រាជ្ញា គឺអំពីគោលការណ៍ គាត់បានសួរនៅពេលក្រោយ បន្ទាប់ពីការពណ៌នាអំពីលក្ខណៈរបស់បុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរ (ក្នុងខ ៣.១២)។ ប្រសិនបើអរជុនបានសួរសំណួរអំពីគោលការណ៍នៅក្នុងខ ៥៤ នេះផ្ទាល់ ឱកាសក្នុងការសួរអំពីបុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរនឹងត្រូវពន្យារចេញទៅឆ្ងាយ។ **'អ្នកដែលបានតាំងនៅក្នុងសមាធិ'** — ពាក្យ **'សមាធិស្ថ'** នៅទីនេះ សំដៅលើអ្នកដែលបានសម្រេចខ្លួនបរមត្ថ (ព្រះអាទិទេព)។ **'មានប្រាជ្ញាឋិតថេរ'** — ពាក្យនេះសំដៅទាំងអ្នកបដិបត្តិ (សាធកៈ) និងអ្នកដែលបានសម្រេច (សិទ្ធិ)។ អ្នកបដិបត្តិដែលមានសទ្ធារឹងមាំ មិនដែលរញ្ជួយរំពើងចេញពីការបដិបត្តិ ក៏ជាបុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរដែរ។ ហើយអ្នកដែលបានសម្រេច ដែលបញ្ញារបស់គាត់បានក្លាយជាឋិតថេរដោយសារបទពិសោធផ្ទាល់នូវអរិយសច្ចៈ ក៏ជាបុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរដែរ។ ហេតុនេះ ពាក្យ **'បុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរ'** នៅទីនេះ គ្របដណ្តប់ទាំងអ្នកបដិបត្តិ និងអ្នកដែលបានសម្រេច។ ពីមុននេះ ចាប់ពីខ ៤១ ដល់ ៤៥ និងពីខ ៤៧ ដល់ ៥៣ ការពណ៌នាគឺទាក់ទងនឹងអ្នកបដិបត្តិ។ ហេតុនេះ នៅក្នុងខបន្ទាប់ៗ ខណៈពេលដែលព្រះអាទិទេពកំពុងពណ៌នាអំពីលក្ខណៈរបស់អ្នកដែលបានសម្រេច អ្នកបដិបត្តិក៏ត្រូវបានពណ៌នាផងដែរ។ សេចក្តីសង្ស័យអាចកើតឡើងនៅទីនេះ៖ អរជុនបានសួរជាក់លាក់អំពីបុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរដែលបានសម្រេច ដោយប្រើពាក្យ **'សមាធិស្ថ'** តើហេតុអ្វីបានជាព្រះអាទិទេពបញ្ចូលរឿងដែលទាក់ទងនឹងអ្នកបដិបត្តិ ខណៈកំពុងពណ៌នាអំពីលក្ខណៈរបស់បុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរ? ដំណោះស្រាយមានដូចតទៅ៖ ចំពោះយោគីដែលបដិបត្តិតាមផ្លូវញាណ (ជ្ញានយោគី) ការបោះបង់ចោលចេញពីកិច្ចការជាទូទៅកើតឡើងសូម្បីតែនៅក្នុងដំណាក់កាលបដិបត្តិ (សាធនាវស្ថា)។ នៅក្នុងដំណាក់កាលដែលបានសម្រេច (សិទ្ធាវស្ថា) គាត់ក្លាយជាអ្នកដកខ្លួនចេញពីកិច្ចការជាពិសេស។ ចំពោះយោគីដែលបដិបត្តិតាមផ្លូវភក្តិ (ភក្តិយោគី) សូម្បីតែនៅក្នុងដំណាក់កាលបដិបត្តិ ក៏មានទំនោរ និងភាពច្រើនលើសលប់នៃកិច្ចការដែលទាក់ទងនឹងព្រះអាទិទេព ដូចជាការសូត្រមន្ត ការធ្វើធុរៈនៃព្រះនាម ការសម្លឹងរំពឹង ការសេពសាធុមិត្ត និងការស្វែងយល់ខ្លួនឯង។ នៅក្នុងដំណាក់កាលដែលបានសម្រេច កិច្ចការដែលទាក់ទងនឹងព្រះអាទិទេពត្រូវបានអនុវត្តដោយអាំងតង់ស៊ីតេពិសេស។ ដូច្នេះ ចំពោះយោគីញាណ និងយោគីភក្តិទាំងពីរ ភាពខុសគ្នាកើតឡើងរវាងដំណាក់កាលបដិបត្តិ និងដំណាក់កាលដែលបានសម្រេច។ ប៉ុន្តែ ចំពោះយោគីដែលបដិបត្តិតាមផ្លូវកម្ម (កម្មយោគី) គ្មានភាពខុសគ្នាបែបនេះទេរវាងដំណាក់កាលបដិបត្តិ និងដំណាក់កាលដែលបានសម្រេច។ ស្ទីរូវនៃការអនុវត្តកិច្ចការបន្តដដែលៗនៅក្នុងស្ថានភាពទាំងពីរ។ ហេតុផលគឺថា នៅក្នុងដំណាក់កាលបដិបត្តិ ស្ទីរូវនៃការអនុវត្តកិច្ចការរបស់គាត់មានរួចហើយ ហើយនៅក្នុងការក្លាយជាឋិតថេរក្នុងយោគៈ កិច្ចការផ្ទាល់ជាបុព្វហេតុចម្បង។ ហេតុនេះ ខណៈពេលដែលព្រះអាទិទេពកំពុងពណ៌នាអំពីលក្ខណៈរបស់អ្នកដែលបានសម្រេច ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់អំពីការបដិបត្តិដែលអ្នកបដិបត្តិអាចក្លាយជាអ្នកដែលបានសម្រេច ព្រមទាំងលក្ខណៈរបស់អ្នកដែលបានសម្រេចនោះផងដែរ។ **'មានលក្ខណៈដូចម្តេច'** — តើបុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរ ដែលបានតាំងនៅក្នុងខ្លួនបរមត្ថ ត្រូវបានពណ៌នាដោយពាក្យសំដីអ្វីខ្លះ? គឺតើលក្ខណៈរបស់គាត់មានអ្វីខ្លះ? (ព្រះអាទិទេពនឹងឆ្លើយសំណួរនេះនៅក្នុងខបន្ទាប់)។ **'និយាយយ៉ាងដូចម្តេច'** — បុគ្គលមានប្រាជ្ញាឋិតថេរនោះ និយាយយ៉ាងដូចម្តេច? (ព្រះអាទិទេពនឹងឆ្លើយសំណួរនេះនៅក្នុងខ ៥៦-៦៩)។ **'អង្គុយយ៉ាងដូចម្តេច'** — តើគាត់អង្គុយយ៉ាងដូចម្តេច? គឺតើគាត់ដកខ្លួនចេញពីលោកយ៉ាងដូចម្តេច? (ព្រះអាទិទេពនឹងឆ្លើយសំណួរនេះចាប់ពីខ ៥៨ ដល់ខ ៦៣)។ **'ដើរយ៉ាងដូចម្តេច'** — តើគាត់ដើរយ៉ាងដូចម្តេច? គឺតើគាត់ប្រព្រឹត្តខ្លួនយ៉ាងដូចម្តេច? (ព្រះអាទិទេពនឹងឆ្លើយសំណួរនេះចាប់ពីខ ៦៤ ដល់ខ ៧១)។ **សេចក្តីភ្ជាប់:** ឥឡូវនេះ នៅក្នុងខបន្ទាប់ ព្រះអាទិទេពនឹងឆ្លើយសំណួរទីមួយរបស់អរជុន។