**2.54.** Arjuna rzekł: O Keszawa! Jakimi cechami odznacza się człowiek o ugruntowanej mądrości, utwierdzony w Najwyższym Ja? Jak mówi człowiek o ugruntowanej mądrości, jak siedzi i jak się porusza?
**Komentarz: 2.54. Objaśnienie** — Pytania, które Ardżuna tutaj zadał dotyczące człowieka o ugruntowanej mądrości, wynikają z wątpliwości, jaka najpierw pojawiła się w jego umyśle w związku z działaniem i mądrością (wersety 2.47-50). Jednakże, gdy Pan stwierdził w wersetach 52-53, że gdy jego intelekt przekroczy bagno złudzenia i zamęt wynikający ze sprzecznych nakazów pism, osiągnie on Jogę, Ardżuna zastanowił się: „Gdy osiągnę Jogę i stanę się człowiekiem o ugruntowanej mądrości, jakie będą moje cechy?” Dlatego Ardżuna najpierw zadał to swoje osobiste pytanie. Drugą wątpliwość dotyczącą działania i mądrości, czyli dotyczącą zasady, zadał później, po opisie cech człowieka o ugruntowanej mądrości (w wersecie 3.12). Gdyby Ardżuna zadał pytanie o zasadę już tutaj, w wersecie 54, okazja do zapytania o człowieka o ugruntowanej mądrości zostałaby odsunięta daleko w czasie.
*„Utrwierdzony w samadhi”* — Termin „samadhishtha” odnosi się tu do tego, kto osiągnął Najwyższe Ja.
*„O ugruntowanej mądrości”* — Termin ten oznacza zarówno praktykującego (sadhaka), jak i doskonałego (siddha). Praktykujący, którego postanowienie jest mocne i który nigdy nie zachwia się w praktyce, również jest człowiekiem o ugruntowanej mądrości. I doskonały, którego intelekt stał się niewzruszony dzięki bezpośredniemu doświadczeniu Najwyższej Rzeczywistości, również jest człowiekiem o ugruntowanej mądrości. Dlatego termin „człowiek o ugruntowanej mądrości” obejmuje tu zarówno praktykującego, jak i doskonałego. Wcześniej, od wersetów 41 do 45 oraz od 47 do 53, opis dotyczył praktykujących; stąd w kolejnych wersetach, opisując cechy doskonałego, opisany jest również praktykujący.
Może tu powstać wątpliwość: Ardżuna zapytał konkretnie o doskonałego człowieka o ugruntowanej mądrości, używając terminu „samadhishtha”, dlaczego więc Pan, opisując cechy takiego człowieka, uwzględnił także kwestie dotyczące praktykujących? Rozwiązanie jest następujące: Dla jogina dżniany (praktykującego ścieżkę poznania), wyrzeczenie się owoców działań zazwyczaj następuje już na etapie praktyki (sadhana-avastha). Na etapie doskonałości (siddha-avastha) staje się on szczególnie wycofany z działań.
Dla jogina bhakti (praktykującego ścieżkę oddania), nawet na etapie praktyki, istnieje skłonność i obfitość działań związanych z Panem, takich jak śpiewanie, medytacja, święte towarzystwo i studiowanie pism. Na etapie doskonałości działania związane z Panem są wykonywane ze szczególną intensywnością. Tak więc zarówno dla jogina dżniany, jak i jogina bhakti, istnieje rozróżnienie między etapem praktyki a etapem doskonałości. Jednakże dla jogina karmy (praktykującego ścieżkę bezinteresownego działania) nie ma takiego rozróżnienia między etapem praktyki a etapem doskonałości. Strumień wykonywania działań płynie niezmiennie w obu stanach. Powodem jest to, że na etapie praktyki jego strumień działań istniał, a w jego utwierdzeniu się w Jodze działania same w sobie były główną przyczyną. Dlatego, opisując cechy doskonałego, Pan wskazał również praktyki, dzięki którym praktykujący może stać się doskonały, jak również cechy tych, którzy już się stali doskonali.
*„Jakimi cechami”* — Jakimi słowami opisuje się człowieka o ugruntowanej mądrości, utwierdzonego w Najwyższym Ja? To znaczy, jakie są jego cechy? (Pan odpowiada na to w następnym wersecie.)
*„Jak mówi”* — Jak mówi ten człowiek o ugruntowanej mądrości? (Pan odpowiada na to w wersetach 56-69.)
*„Jak siedzi”* — Jak siedzi? To znaczy, jak jest wycofany ze świata? (Pan odpowiada na to od wersetu 58 do wersetu 63.)
*„Jak się porusza”* — Jak się porusza? To znaczy, jak postępuje? (Pan odpowiada na to od wersetu 64 do wersetu 71.)
**Związek** — Teraz, w następnym wersecie, Pan odpowiada na pierwsze pytanie Ardżuny.
★🔗
