Εκείνος που είναι παντού χωρίς προσκόλληση, συναντώντας κάτι καλό ή κακό, ούτε χαίρεται ούτε μισεί, η σοφία του είναι εδραιωμένη.

2.57: Ὁ οὗ ὁ νοῦς μένει ἑδραῖος, ὁ πανταχοῦ ἀπροσπάθειας, μήτε χαίρων μήτε μισῶν ἐπὶ τῷ λαβεῖν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, εἴτε ἡδὺ εἴτε ἀηδές. Ἑρμηνεία: Ἐν τῷ προτέρῳ στίχῳ, ὁ Κύριος περιέγραψε τὸ μένειν ἰσόρροπον ἐν τῷ ποιεῖν τὸ καθῆκον. Νῦν δὲ ἐν τούτῳ τῷ στίχῳ, ἐξηγεῖται τὸ μένειν ἴσον καὶ ἀτάραχον ἐν μέσῳ εὐμενῶν καὶ δυσμενῶν περιστάσεων, αἵτινες ἀναφαίνονται κατὰ τὸ ἑκάστου κάρμα. «Ὁ πανταχοῦ ἀναίσχυντος προσπαθείας» – Ὁ μὴ ἔχων στοργὴν (σνεχᾶ) πανταχοῦ, τουτέστιν ὁ μὴ ἔχων προσκόλλησιν ἢ ἐξάρτησιν πρὸς ὁτιδήποτε νομιζόμενον ὡς ἴδιον – εἴτε τὸ σῶμα, αἰσθητήρια, νοῦς, διάνοια, εἴτε γυνή, τέκνα, οἶκος, πλοῦτος, κτλ. Τὸ αἴσθημα τῆς ἑνότητος μετὰ τῶν ἀντικειμένων, κτλ., οἷον «ἐγὼ ὑπάρχω διότι ταῦτα τὰ ἀντικείμενα ὑπάρχουσι, καὶ ἀπώλομαι ἐὰν ἐκεῖνα ἀπόλωνται· ἐμεγαλύνθην ὅτε ὁ πλοῦτος ἦλθε καὶ ἀπωλόμην ὅτε ὁ πλοῦτος ἀπῆλθε» – αὕτη ἡ στοργὴ (σνεχᾶ) ἡ ταυτίζουσα τὸ ἑαυτοῦ μετὰ τῶν ἀντικειμένων καλεῖται «ἀβχισνεχᾶ» (ἐντονὴ προσκόλλησις). Τῷ ἑδραίῳ σοφῷ (στχιτα-πρατζνια) καὶ τῷ καρμα-γιόγκῃ, αὕτη ἡ ἀβχισνεχᾶ πρὸς ὁτιοῦν ἀντικείμενον, κτλ., ἐστὶν παντελῶς ἀπόν. Καίτοι ἐξωτερικῶς συνδεδεμένος μετὰ ἀντικειμένων, ἀνθρώπων καὶ πραγμάτων, ἐνδομύχως μένει παντελῶς ἀπολελυμένος. «Ταῦτα λαβὼν, καλὰ ἢ κακὰ, οὔτε ἀγαλλιᾶται οὔτε μισεῖ» – Ὅταν, διὰ τῆς εἰμαρμένης (πραραμπχᾶ), ἡδεῖαι-ἀηδεῖς, εὐάρεστοι-δυσάρεστοι, καλαί-κακαί, εὐμενεῖς-δυσμενεῖς περιστάσεις ἔλθωσιν ἐπὶ τοιοῦτον ἄνθρωπον, οὔτε χαίρει ἐπὶ τῇ εὐμενεῖ περιστάσει οὔτε μισεῖ τὴν δυσμενῆ. Ἡ χαρὰ ἡ ἀνατέλλουσα ἐν τῇ διανοίᾳ ἐπὶ τῷ λαβεῖν εὐμενῆ περίστασιν, ἡ ἐκφραζομένη εὐφροσύνη διὰ τοῦ λόγου καὶ ἡ ἐξωτερικῶς ἑορταζομένη – τοῦτό ἐστιν ἡ ἀγαλλίασις (ἀβχιναντανᾶ) ἐπὶ ἐκείνῃ τῇ περιστάσει. Ὁμοίως, ἡ λύπη, ἡ ἀθυμία καὶ οἱ ἐν τῇ διανοίᾳ λογισμοὶ ἐπὶ δυσμενεῖ περιστάσει – «Πῶς καὶ διὰ τί τοῦτο συνέβη; Ἄμεινον ἦν εἰ μὴ συνέβη. Ταχέως ἀπολειπέτω» – τοῦτό ἐστιν τὸ μῖσος (τβεσᾶ) πρὸς ἐκείνην τὴν περίστασιν. Ὁ πανταχοῦ ἀναίσχυντος στοργῆς, ὁ ἀπολελυμένος, οὔτε ἀγαλλιᾶται ἐπὶ τῇ εὐνοίᾳ οὔτε μισεῖ τὴν δυσμένειαν. Τὸ νόημα ἐστὶν ὅτι αἱ εὐμενεῖς-δυσμενεῖς, καλαί-κακαί εὐκαιρίαι διαρκῶς ἔρχονται πρὸς αὐτόν, ἀλλ’ ἐνδομύχως, ἡ ἀπαράθεσις ἀεὶ μένει. Ἡ ἐπανάληψις τοῦ «ταῦτα, ταῦτα» σημαίνει ὅτι πρὸς πάντα ἐκεῖνα τὰ εὐμενῆ καὶ δυσμενῆ ἀντικείμενα, πρόσωπα, γεγονότα, περιστάσεις, κτλ., ὅπου ὑπάρχει δυνατότης ταραχῆς καὶ ὅπου οἱ κοινῶς ἄνθρωποι ταράσσονται – ἐπὶ τῷ λαβεῖν ὁτιδήποτε ἐκ τῶν εὐμενῶν-δυσμενῶν ἀντικειμένων, κτλ., ὁπουοῦν, ὁποτεοῦν, καὶ ὁπωσοῦν – οὔτε ἀγαλλίασιν οὔτε μῖσος πάσχει. «Τοῦτου ἡ διάνοια ἑδραία ἐστίν» – Ὁ νοῦς αὐτοῦ ἐστιν ἑδραῖος, ἑδρασμένος, ἑνὸς γεύματος καὶ ἑνὸς εἴδους. Ἡ διακριτικὴ διάνοια (βγιαβασαγιατμικά μπουττι) ἣν εἶχεν ἐν τῷ στάδιῳ τῆς ἀσκήσεως, νῦν γέγονεν ἀμετακίνητος καὶ ἀσαλεύτους ἐν τῷ ὑπέρτατῳ Ἀτμάν. Ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ, αὕτη ἡ διάκρισις πληρέστατα ἐξηγέρθη: «Ἀληθείᾳ, ἐγὼ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχω πρὸς τὰ καλὰ καὶ κακὰ ἐν τῷ κόσμῳ. Διότι αὗται αἱ καλαί-κακαί περιστάσεις ὑπόκεινται τῇ μεταβολῇ, ἀλλ’ ἡ ἐμὴ οὐσιώδης φύσις ἐστὶν ἀμετάβλητος· τοίνυν πῶς δύναται τὸ ἀμετάβλητον σχετίζεσθαι πρὸς τὸ μεταβαλλόμενον;» Πραγματικῶς, ἐὰν ἴδῃ τις, ἡ μεταβολὴ οὐδὲ ἐν τῇ οὐσιώδει φύσει οὐδὲ ἐν τῷ σώματι, τοῖς αἰσθητηρίοις, τῇ διανοίᾳ ἢ τῷ νῷ συμβαίνει. Διότι ἡ ἑνὸς οὐσιώδης φύσις οὐδέποτε ὑφίσταται καὶ τὴν ἐλαχίστην μεταβολήν· καὶ ἡ φύσις (πρακρτι) καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς αἴτια, ὡς τὸ σῶμα, κτλ., φυσικῶς διαρκῶς μεταβάλλουσιν. Οὕτως, ποῦ συμβαίνει ἡ μεταβολή; Διὰ τὴν ταύτισιν μετὰ τοῦ σώματος, ἡ μεταβολὴ συμβαίνει ἐν τῷ νῷ. Ὅταν αὕτη ἡ ταύτισις παύσηται, ἡ μεταβολὴ ἡ συμβᾶσα ἐν τῷ νῷ παύεται, καὶ ὁ νοῦς γίνεται ἑδραῖος (πρατιστχιτά). Ἄλλη σημασία ἐστὶν αὕτη: Ὅσον ὀξὺς ἂν ᾖ ὁ νοῦς τινος, καὶ ὅσον ἂν θεωρῇ τὸν Θεὸν μετὰ τοῦ νοῦ αὐτοῦ, οὐ δύναται ἐνάγειν τὸν Θεὸν εἰς τοὺς ὅρους τοῦ νοῦ αὐτοῦ. Διότι ὁ νοῦς ἐστι πεπερασμένος, ὁ δὲ Θεὸς ἄπειρος-ἀόριστος. Ἀλλ’ ὅταν ἐκεῖνος ὁ νοῦς συγχυθῇ εἰς ἐκεῖνον τὸν ἄπειρον Θεόν, τότε οὐδὲν ἄλλο πλὴν Θεοῦ μένει ἐν ἐκείνῳ τῷ πεπερασμένῳ νῷ – τοῦτό ἐστιν ὁ νοῦς ἑδραζόμενος ἐν τῷ Θεῷ. Ὁ καρμα-γιόγκης ἐστὶν ἐνεργός. Διὰ τοῦτο, ἐν τῷ πεντηκοστῷ ἕκτῳ στίχῳ, ὁ Κύριος ἐλάλησε περὶ τοῦ εἶναι ἐλεύθερον ἀπὸ ἐπιθυμίας καὶ ταραχῆς περὶ εὐπραγίας ἢ ἀπραγίας ἐν τῇ πράξει. Καὶ ἐν τούτῳ τῷ στίχῳ, λαλεῖ περὶ τοῦ εἶναι ἐλεύθερον ἀπὸ ἀγαλλιάσεως καὶ μίσους ὅταν εὐμενεῖς-δυσμενεῖς περιστάσεις λαμβάνονται αὐτομάτως κατὰ τὴν ἑνὸς εἰμαρμένην. Σύνδεσμος: Ἀπὸ τοῦ ἑπομένου στίχου, ὁ Κύριος ἄρχεται ἀποκρινόμενος πρὸς τὴν τρίτην ἐρώτησιν: «Πῶς κάθηται ὁ ἑδραῖος σοφός;»