મરી જશો તો સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરશો, જીતી જશો તો પૃથ્વીનો ભોગ ભોગવશો; તેથી, હે કૌંતેય! યુદ્ધ માટે નિશ્ચય કરીને ઊભા રહો.

શબ્દાર્થ: હતઃ - માર્યા જવું, વા - અથવા, પ્રાપ્સ્યસિ - તું પ્રાપ્ત કરીશ, સ્વર્ગમ્ - સ્વર્ગ, जित्वा - જીતીને, વા - અથવા, भोक्ष्यसे - તું ભોગવીશ, महीम् - પૃથ્વી, तस्मात् - તેથી, उत्तिष्ठ - ઊભો થા, कौन्तेय - હે કુંતીપુત્ર, युद्धाय - યુદ્ધ માટે, कृतनिश्चयः - નિશ્ચય કરીને. ભાવાર્થ: બંને પરિસ્થિતિમાં તારો જ લાભ છે. તેથી, 'હું દુશ્મનને જીતીશ અથવા વીરગતિ પામીશ' એવા દ્રઢ સંકલ્પ સાથે યુદ્ધ કરવા માટે ઊભો થા.

**અનુવાદ:** **૨.૩૭.** હે કૌંતેય! જો તું યુદ્ધમાં માર્યો જશે તો સ્વર્ગને પામીશ અને જો યુદ્ધમાં વિજયી થઈશ તો પૃથ્વીના રાજ્યનો ભોગ કરીશ. તેથી, યુદ્ધ કરવા નિશ્ચય કરીને ઊભો થા. **ટીકા:** **"જો માર્યા તો સ્વર્ગ, જો જીત્યા તો પૃથ્વી"** — આ જ અધ્યાયની છઠ્ઠી શ્લોકમાં અર્જુને કહ્યું હતું કે, આપણે જીતીશું કે એ જીતશે તે તો જાણતા પણ નથી. અર્જુનના આ સંશયને આધારે લઈને, ભગવાન અહીં સ્પષ્ટ કહે છે કે જો કર્ણાદિથી યુદ્ધમાં માર્યા જશો તો સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થશે અને જો યુદ્ધમાં વિજયી થશો તો આ પૃથ્વીના રાજ્યનો ભોગ ભોગવશો. આમ, બંને બાજુએ તમારો જ લાભ છે. સારાંશ એ છે કે યુદ્ધ કરવામાં તમારે બંને હાથે લાભ જ છે અને યુદ્ધ ન કરવામાં બંને હાથે હાનિ જ છે. તેથી તમારે યુદ્ધ કરવું જ જોઈએ. **"તેથી, હે કૌંતેય! યુદ્ધ કરવા નિશ્ચય કરીને ઊભો થા"** — અહીં "કૌંતેય" સંબોધનનો હેતુ એ છે કે જ્યારે હું કૌરવો પાસે સંધિનો પ્રસ્તાવ લઈને ગયો હતો, ત્યારે તમારી માતા કુંતીએ તમારા માટે આ જ સંદેશ મોકલ્યો હતો કે તમારે યુદ્ધ તો કરવું જ જોઈએ. તેથી, તમારે યુદ્ધમાંથી પાછા ન હઠવું જોઈએ, ઊલટું યુદ્ધ કરવાનો નિશ્ચય કરીને ઊભા થવું જોઈએ. અર્જુન તો યુદ્ધ ન કરવાના નિશ્ચયમાં હતા અને ભગવાને તો આ અધ્યાયની ત્રીજી શ્લોકમાં જ યુદ્ધ કરવાની આજ્ઞા આપી દીધી હતી. એથી અર્જુનના મનમાં એ સંશય ઊઠ્યો હતો કે યુદ્ધ કરવું યોગ્ય છે કે નહીં? તેથી, અહીં ભગવાન એ સંશયનું નિવારણ કરીને કહે છે કે યુદ્ધ કરવાનો એક દૃઢ નિશ્ચય કરી લો, એમાં કોઈ સંશય રાખશો નહીં. અહીં ભગવાનનો ભાવાર્થ એવો જણાય છે કે મનુષ્યે કોઈ પણ સંજોગોમાં પોતાના ધર્મનો ત્યાગ ન કરવો જોઈએ, બલકે ઉત્સાહ અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પોતાના ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ. ધર્મના પાલનમાં જ મનુષ્યની મનુષ્યતા રહેલી છે.