ಈ ಆತ್ಮವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲಾರವು, ಬೆಂಕಿ ಇದನ್ನು ಸುಡಲಾರದು; ನೀರು ಇದನ್ನು ನೆನೆಸಲಾರದು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಇದನ್ನು ಒಣಗಿಸಲಾರದು.

ಪದಗಳ ಅರ್ಥ: ನ - ಇಲ್ಲ, ಏನಮ್ - ಈ ಆತ್ಮವನ್ನು, ಛಿಂದಂತಿ - ಕತ್ತರಿಸಲು, ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ - ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ನ - ಇಲ್ಲ, ಏನಮ್ - ಇದನ್ನು, ದಹತಿ - ಸುಡಲು, ಪಾವಕಃ - ಬೆಂಕಿ, ನ - ಇಲ್ಲ, ಚ - ಮತ್ತು, ಏನಮ್ - ಇದನ್ನು, ಕ್ಲೇದಯಂತಿ - ನೆನೆಸಲು, ಆಪಃ - ನೀರು, ನ - ಇಲ್ಲ, ಶೋಷಯತಿ - ಒಣಗಿಸಲು, ಮಾರುತಃ - ಗಾಳಿ. ಭಾಷ್ಯ: ಆತ್ಮವು ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಭಾಗಗಳಿಲ್ಲ. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಅನಂತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾರವು, ಬೆಂಕಿ ಅದನ್ನು ಸುಡಲಾರದು, ನೀರು ಅದನ್ನು ನೆನೆಸಲಾರದು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಅದನ್ನು ಒಣಗಿಸಲಾರದು.

**೨.೨೩** ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗದು, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಡಲಾಗದು, ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆಸಲಾಗದು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಒಣಗಿಸಲಾಗದು. **ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:** "ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗದು" – ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಭೌತಿಕ ಆಯುಧಗಳು ಅದನ್ನು ತಲುಪಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳು ಪೃಥ್ವೀ ತತ್ವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪೃಥ್ವೀ ತತ್ವವು ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ವಿಕಾರವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಲಾರದು. ಅದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪೃಥ್ವೀ ತತ್ವವು ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ವಿಕಾರ ಮಾಡುವುದು ದೂರದ ಮಾತು. "ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಡಲಾಗದು" – ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು ಸುಡಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯು ಅದನ್ನು ತಲುಪಲಾರದು. ತಲುಪಲೇ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗ, ಅದರಿಂದ ದಹನವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಅರ್ಥ: ಅಗ್ನಿ ತತ್ವವು ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ವಿಕಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. "ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆಸಲಾಗದು" – ನೀರಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ನೆನೆಸಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ನೀರು ಅದನ್ನು ತಲುಪಲಾರದು. ಅರ್ಥ: ಜಲ ತತ್ವವು ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ವಿಕಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಾರದು. "ವಾಯುವಿನಿಂದ ಒಣಗಿಸಲಾಗದು" – ವಾಯುವಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ಒಣಗಿಸಲಾಗದು, ಅಂದರೆ ವಾಯುವಿಗೆ ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ವಾಯು ಅದನ್ನು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಥ: ವಾಯು ತತ್ವವು ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ವಿಕಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಾರದು. ಪೃಥ್ವಿ, ಅಪ್, ತೇಜಸ್, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ – ಇವುಗಳನ್ನು ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಭು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಪೃಥ್ವಿ, ಅಪ್, ತೇಜಸ್ ಮತ್ತು ವಾಯುಗಳು ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ವಿಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾರವು ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಐದನೆಯ ಮಹಾಭೂತವಾದ ಆಕಾಶದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಇದರ ಕಾರಣ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ (ವಿಕರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ) ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಆಕಾಶವು ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಕೇವಲ ಆಧಾರವಾಗಿ (ಸ್ಥಳವಾಗಿ) ಇರುತ್ತದೆ. ಪೃಥ್ವಿ, ಅಪ್, ತೇಜಸ್ ಮತ್ತು ವಾಯು – ಈ ನಾಲ್ಕು ತತ್ವಗಳು ಆಕಾಶದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದರೂ, ತಮ್ಮ ಕಾರಣಭೂತವಾದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ವಿಕಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಾರವು. ಅಂದರೆ, ಪೃಥ್ವಿಯು ಆಕಾಶವನ್ನು ಭೇದಿಸಲಾರದು, ನೀರು ಅದನ್ನು ನೆನೆಸಲಾರದು, ಅಗ್ನಿ ಅದನ್ನು ಸುಡಲಾರದು, ವಾಯು ಅದನ್ನು ಒಣಗಿಸಲಾರದು. ಈ ನಾಲ್ಕು ತತ್ವಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರಣಭೂತವಾದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ, ಆಕಾಶದ ಕಾರಣಭೂತವಾದ ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ (ವಿಶ್ವಬುದ್ಧಿ), ಅಥವಾ ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವದ ಕಾರಣಭೂತವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ (ಮೂಲಸ್ವರೂಪ) ಯಾವ ನಷ್ಟವನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗದಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಾಟಿದ ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು ಅವು ಹೇಗೆ ತಲುಪಬಲ್ಲವು? ಆ ನಿರ್ವಿಶೇಷ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಈ ವಿಶೇಷಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೇಗೆ ತಲುಪಬಲ್ಲವು? ಅದು ಅಸಾಧ್ಯ (ಗೀತೆ ೧೩.೩೧). ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ನಿತ್ಯ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ. ಪೃಥ್ವಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಭೂತಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಅದರಿಂದಲೇ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯುವವು, ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಕಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲವು? ಈ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದೆ. ಪೃಥ್ವಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಭೂತಗಳು ವ್ಯಾಪ್ಯಗಳಾಗಿವೆ, ಅಂದರೆ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯೊಳಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವ್ಯಾಪ್ಯವಸ್ತುವು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಾನಿಮಾಡಬಲ್ಲದು? ಅದನ್ನು ಹಾನಿಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಭವು ಯುದ್ಧದ್ದಾಗಿದೆ. "ಈ ಸಮಸ್ತ ಬಂಧುಗಳು ಮರಣಹೊಂದುವರು" ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅರ್ಜುನ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಅವರು ಹೇಗೆ ಸಾಯುವರು? ಏಕೆಂದರೆ ಆಯುಧಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯು ಆ (ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯನ್ನು) ತಲುಪಲಾರದು." ಅಂದರೆ, ಶರೀರವು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗಲೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಶರೀರವು ಅಗ್ನ್ಯಾಯುಧಗಳಿಂದ ಸುಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗಲೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ಸುಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಶರೀರವು ಜಲಾಯುಧಗಳಿಂದ ವಿಲೀನಗೊಂಡಾಗಲೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಶರೀರವು ವಾಯ್ವಾಯುಧಗಳಿಂದ ಒಣಗಿದಾಗಲೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಥ: ಶರೀರವು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಸತ್ತಾಗಲೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಅದು ವಿಕಾರರಹಿತವಾಗಿ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿಸುವುದು ನಿನ್ನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಮೂರ್ಖತನವಾಗಿದೆ.