**୨.୨୩** ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀକୁ ଶସ୍ତ୍ର କାଟି ପାରିବ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଦହନ କରି ପାରିବ ନାହିଁ, ଜଳ ଆର୍ଦ୍ର କରି ପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ବାୟୁ ଶୁଖାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।
**ଟୀକା:**
"ଶସ୍ତ୍ର ଏହାକୁ କାଟି ପାରିବ ନାହିଁ" – ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀକୁ ଶସ୍ତ୍ର କାଟି ପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଭୌତିକ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବିକାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ତାହା ନୁହେଁ, ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, ବିକାର କରିବା ତ ଦୂରର କଥା।
"ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ଦହନ କରିପାରିବ ନାହିଁ" – ଅଗ୍ନି ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀକୁ ଦହନ କରିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦହନ କିପରି ସମ୍ଭବ? ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀରେ କଦାପି କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
"ଜଳ ଏହାକୁ ଆର୍ଦ୍ର କରିପାରିବ ନାହିଁ" – ଜଳ ଏହାକୁ ଆର୍ଦ୍ର କରିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଜଳ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବିକାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
"ବାୟୁ ଏହାକୁ ଶୁଖାଇ ପାରିବ ନାହିଁ" – ବାୟୁ ଏହାକୁ ଶୁଖାଇ ପାରିବ ନାହିଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ବାୟୁର ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀକୁ ଶୁଖାଇବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ବାୟୁ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ – ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଭୁ ଏହି ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଚାରିଟିର ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚମ ମହାଭୂତ ଆକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେ ଆଲୋଚନା କରି ନାହାଁନ୍ତି। ଏହାର କାରଣ ହେଲା ଯେ, ଆକାଶର କୌଣସି କ୍ରିୟା କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରିୟା କରିବାର ଶକ୍ତି (ବିକାର ସାଧନ କରିବାର ଶକ୍ତି) କେବଳ ଏହି ଚାରିଗୋଟି ମହାଭୂତରେ ଅଛି। ଆକାଶ କେବଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ଥାନ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ – ଏହି ଚାରି ଭୂତ ଆକାଶରୁ ହିଁ ଜାତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେ ନିଜ କାରଣ ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ପୃଥିବୀ ଆକାଶକୁ ଭେଦ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଜଳ ଆର୍ଦ୍ର କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଦହନ କରିପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ବାୟୁ ଶୁଖାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଚାରି ଭୂତ ନିଜ କାରଣ ଆକାଶର, ଆକାଶର କାରଣ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱର (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ବୁଦ୍ଧିର) ଏବଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱର କାରଣ ପ୍ରକୃତିର (ମୂଳ ପ୍ରକୃତିର) କ୍ଷତି ସାଧନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଯେ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରକୃତିର ପରେ, ସେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏମାନେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବେ? ଏହି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସେହି ନିର୍ଗୁଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ? ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ (ଗୀତା ୧୩.୩୧)।
ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଶ୍ୱତ ତତ୍ତ୍ୱ। ପୃଥିବୀ ଆଦି ଚାରି ଭୂତ ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ନିଜର ସ୍ଥିତି ଓ ଚେତନା ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କଠାରୁ ସ୍ଥିତି ଓ ଚେତନା ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବିକାର ସାଧନ କରିପାରିବେ କିପରି? ଏହି ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଆଦି ଚାରି ଭୂତ ବ୍ୟାପ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ବ୍ୟାପ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସର୍ବବ୍ୟାପୀକୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବ କିପରି? ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଏଠାରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧର। ଅର୍ଜୁନ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି, ଭାବୁଛନ୍ତି "ଏସବୁ ନିଜଜନ ମରିଯିବେ।" ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ କହୁଛନ୍ତି, "ସେମାନେ କିପରି ମରିବେ? କାରଣ ଶସ୍ତ୍ରର କ୍ରିୟା ସେହି (ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।" ଅର୍ଥାତ୍ ଶରୀର ଶସ୍ତ୍ରରେ କଟାଗଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ କଟାଯାନ୍ତି ନାହିଁ; ଶରୀର ଅଗ୍ନିଶସ୍ତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଶରୀର ଜଳଶସ୍ତ୍ରରେ ବିଲୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ଶରୀର ବାୟୁଶସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଶୁଷ୍କ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ଶରୀର ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ମୃତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ବରଂ ସେ ଯଥାର୍ଥରେ ବିକାରହୀନ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଥିପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ତୁମର ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ଖତା।
★🔗
