**2.58.** යම්සේ කැස්බෙක් සියලු දිශාවලින් අත්පා හිස්වල් ඇදගනීද, එමෙන්ම මෙම කර්මයෝගියා ඉන්ද්රියයන් ඒවායේ විෂයයන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන් ඇදගන්නා විට, ඔහුගේ ප්රඥාව දෘඪව පිහිටයි.
**විවරණය:** මෙහි කැස්බාගේ උපමාව යොදන ලද්දේ, කැස්බෙක් ගමන් කරන විට එහි හයාවයව දක්නට ලැබෙන බැවිනි — අත් පා සතර, වලිගය, හිස. නමුත් එය අවයව ඇදගන්නා විට පිටුපස පමණක් දක්නට ලැබේ. එසේම, ස්ථිතප්රඥයා ද යන මේ හය — පංච ඉන්ද්රියයන් හා මනස — ඒවායේ සබැඳි විෂයයන්ගෙන් ඇදගනී. ඉන්ද්රියයන් හා විෂයයන් සමඟ මනසේ සම්බන්ධතාවය ඉතා සුළු පමණක් වුවද ඉතිරිව පවතී නම්, ඔහු ස්ථිතප්රඥයෙක් නොවේ.
මෙහි 'ඇදගනී' යන ක්රියාපදය යෙදීමෙන් අදහස් කරන්නේ, ස්ථිතප්රඥයා ඉන්ද්රියයන් විෂයයන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන් ආපසු හරවා ගනී යන්නයි; එනම්, ඔහු මනසින් වුවද විෂයයන් ගැන චින්තනය නොකරයි.
මෙම ශ්ලෝකයේ 'යම් විට' යන පදය දී ඇතත්, 'එවිට' යන පදය දී නැත. 'යම් විට' හා 'එවිට' යන පද නිරන්තර සම්බන්ධතාවක් ඇතැයි යන නියමය අනුව, 'යම් විට' යනුවෙන් හමුවන සෑම තැනකම 'එවිට' යන්න අදහස් වේ යැයි ගැනේ. එසේ වුවත්, මෙහි 'එවිට' යන පදය භාවිත නොකිරීමට ගැඹුරු අර්ථයක් ඇත: ඉන්ද්රියයන් විෂයයන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන් ඇදගත් විට සිදුවන ස්වයම්ප්රකාශ පරමාර්ථයේ අත්දැකීම කාලයට යටත් නොවේ, නැතහොත් කාලයේ සීමාවන්ගෙන් බැඳුණු ද නොවේ. එයට හේතුව, මෙම අත්දැකීම කිසිදු ක්රියාවක හෝ ත්යාගයක ප්රතිඵලයක් නොවේ. එය උපදවා ගත යුතු දෙයක් නොවේ. එබැවින්, මෙහි කාලය දක්වන 'එවිට' යන පදයට අවශ්යතාවයක් නැත. එම අවශ්යතාවය ඇත්තේ යමක් තවත් යමක් මත රඳා පවතින තැන පමණි. උදාහරණයක් ලෙස, සූර්යයා අහසේ පවතින විට පවා, ඇස් වසාගත් විට සූර්යයා දක්නට නොලැබෙන අතර, ඇස් විවෘත කළ විට සූර්යයා වහාම දක්නට ලැබේ. මෙහි, සූර්යයා හා ඇස් අතර හේතු-ප්රතිඵල සම්බන්ධතාවයක් නැත; එනම්, ඇස් විවෘත කිරීමෙන් සූර්යයා උපදින්නේ නැත. සූර්යයා කලින් සිටියා සේම පවතී. ඇස් වසාගැනීමට පෙරත්, ඇස් වසාගත් පසුවත් එය එකම ය. ඇස් වසාගැනීමෙන්, අපි එය අත්විඳ නොගත්තේ පමණි. එලෙසම, මෙහිදී, ඉන්ද්රියයන් විෂයයන්ගෙන් ඇදගත් විට සිදුවන ස්වයම්ප්රකාශ පරමාත්ම අත්දැකීම මනස ඇතුළු ඉන්ද්රියයන්ගේ විෂයයක් නොවේ. අර්ථය නම්, මෙම ස්වයම්ප්රකාශ සත්යය භෝග (විෂය) සමඟ සම්බන්ධ ව සිටියද, ඒවා අත්විඳින විට පවා, හරියටම එලෙසම පවතී. නමුත්, භෝග සමඟ සම්බන්ධ වීමේ ආවරණය නිසා එය අත්විඳ නොගන්නා අතර, මෙම ආවරණය ඉවත් වූ විගස එය අත්විඳිනු ලැබේ.
**සංග්රහය:** ඉන්ද්රියයන් විෂයයන්ගෙන් ඇදගැනීම පමණක් ස්ථිතප්රඥයාගේ එකම ලක්ෂණය නොවේ; මෙය පසුව එන ශ්ලෝක මගින් විස්තර කෙරේ.
★🔗
