తన అవయవాలను అన్ని వైపుల నుండి లాక్కునే తాబేలు వలె, ఈ యోగి తన ఇంద్రియాలను అన్ని వైపుల నుండి ఇంద్రియ విషయాల నుండి వెనక్కి లాక్కున్నప్పుడు, అతని ప్రజ్ఞ స్థిరంగా నిలుస్తుంది.

**2.58.** ఆమె కూర్మము తన అవయవములను చుట్టుప్రక్కలనుండి లోనికి లాక్కొనునట్లు, ఈ కర్మయోగి ఇంద్రియములను వాని విషయములనుండి పూర్తిగా లాక్కొన్నప్పుడు, అతని ప్రజ్ఞ స్థిరపడి నిలుచును. **వ్యాఖ్య:** ఇక్కడ కూర్మమును ఉదాహరణగా చెప్పడము యొక్క ఉద్దేశ్యము ఏమనగా, కూర్మము సంచరించునప్పుడు దాని ఆరు అవయవములు — నాలుగు కాళ్ళు, ఒక తోక, ఒక తల — కనిపించును. కాని అది తన అవయవములను లోనికి లాక్కొన్నప్పుడు దాని వెన్ను మాత్రమే కనిపించును. అదే విధముగా, స్థితప్రజ్ఞుడు ఈ ఆరింటినీ — ఐదు జ్ఞానేంద్రియములను మనస్సును — వాటి వాటి విషయములనుండి లాక్కొనును. ఇంద్రియములతోను, వాని విషయములతోను అతనికి అల్పమైన మానసిక సంబంధము కూడా మిగిలియుండినచో, అతడు స్థితప్రజ్ఞుడు కాడు. ఇక్కడ 'లాక్కొనును' అను క్రియా పదముతో భావించవలసినదేమనగా, స్థితప్రజ్ఞుడు ఇంద్రియములను వాని విషయములనుండి పూర్తిగా వెనక్కి తీసికొనును; అనగా, అతడు ఆ విషయములను మనస్సుతో ధ్యానించడము కూడా చేయడు. ఈ శ్లోకములో 'ఎప్పుడు' అను పదము ఇవ్వబడినది గాని, 'అప్పుడు' అను పదము ఇవ్వబడలేదు. 'యదా తదా నిత్యసంబంధః' అను సూత్రము ప్రకారము 'యదా' (ఎప్పుడు) ఎక్కడ కలదో అక్కడ 'తదా' (అప్పుడు) అర్థములో ఉన్నదే అని గ్రహింపవలెను. అయినను, ఇక్కడ 'అప్పుడు' అను పదము ప్రయోగింపబడకపోవడమునకు గాఢమైన అర్థము కలదు: ఇంద్రియములను విషయములనుండి పూర్తిగా లాక్కొన్నప్పుడు కలిగే స్వప్రకాశమానమైన సత్యానుభవము కాలమునకు లోబడినది కాదు, కాలపరిమితులతో బద్ధమైనది కాదు. ఎందుకనగా ఈ అనుభవము ఏ కర్మ లేక త్యాగముయొక్క ఫలితము కాదు. ఇది ఉత్పన్నమైనది కాదు. కాబట్టి ఇక్కడ కాలసూచకమైన 'అప్పుడు' అను పదమునకు అవసరము లేదు. ఒకటి మరొకదానిపై ఆధారపడి ఉండునెడల మాత్రమే ఆ అవసరము కలుగును. ఉదాహరణకు, సూర్యుడు ఆకాశములో ఉన్నను, కన్నులు మూసికొనినచో సూర్యుడు కనిపించడు, కన్నులు తెరచిన వెంటనే సూర్యుడు కనిపించును. ఇక్కడ, సూర్యునికి, కళ్ళకు కార్యకారణ భావము లేదు; అనగా కళ్ళు తెరచుటవలన సూర్యుడు ఉత్పన్నుడు కాడు. సూర్యుడు మునుపు ఎలా ఉండెనో అలాగే ఉండును. కళ్ళు మూయక మునుపు కూడా అదే, కళ్ళు మూసిన పిమ్మట కూడా అదే. కేవలము, మనము కళ్ళు మూసుకొనుటవలన దానిని అనుభవించలేదు. అదే విధముగా ఇక్కడ, ఇంద్రియములను విషయములనుండి లాక్కొన్నప్పుడు కలిగే స్వప్రకాశ పరమార్థ సత్యానుభవము మనస్సుతో సహా ఇంద్రియముల విషయము కాదు. భావము ఏమనగా, ఈ స్వప్రకాశ సత్యము భోగములతో (విషయములతో) సహవాసము చేయుచున్నప్పుడు కూడా, వాటిని అనుభవించుచున్నప్పుడు కూడా, సర్వథా అట్లాగే ఉండును. అయితే, భోగములతో కలిసి ఉండుట అను ఆవరణము వలన అది అనుభవింపబడదు, ఈ ఆవరణము తొలగిన వెంటనే అది అనుభవింపబడును. **సంధానము:** ఇంద్రియములను విషయములనుండి లాక్కొనుట మాత్రమే స్థితప్రజ్ఞుని లక్షణము కాదు; ఇది తరువాతి శ్లోకములలో వివరింపబడును.