**অনুবাদ:**
হে ৰাজন্! মহাধনুৰ্দ্ধৰ কাশীৰাজ, মহাবীৰ শিখণ্ডী, ধৃষ্টদ্যুম্ন আৰু ৰাজা বিৰাট, অজেয় সাত্যকি, ৰাজা দ্ৰুপদ আৰু দ্ৰৌপদীৰ পাঁচোটি পুত্ৰ, আৰু দীৰ্ঘবাহু সুভদ্ৰানন্দন অভিমন্যু—এইসকল মহাৰথীয়ে চাৰিওফালৰ পৰা নিজ নিজ শঙ্খ বজাই উঠিল।
**ব্যাখ্যা:** মহাবীৰ শিখণ্ডী অতি শূৰ আছিল। পূৰ্বজন্মত তেওঁ নাৰী আছিল (কাশীৰাজৰ কন্যা অম্বা) আৰু এই জন্মতো তেওঁ ৰাজা দ্ৰুপদৰ ঘৰত কন্যাৰূপে লাভ হৈছিল। পাছত, এই শিখণ্ডীয়েই স্থূণকৰ্ণ নামৰ যক্ষৰ পৰা পুৰুষত্ব লাভ কৰি পুৰুষ হৈছিল। ভীষ্মে এই সকলোবোৰ কথা জানিছিল আৰু শিখণ্ডীক নাৰী বুলিয়েই গণ্য কৰিছিল। সেই কাৰণে তেওঁ শিখণ্ডীলৈ শৰ নিক্ষেপ নকৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত অৰ্জুনে তেওঁক সন্মুখত ৰাখি ভীষ্মৰ ওপৰত শৰবৰ্ষণ কৰি ৰথৰ পৰা পেলাই দিছিল।
অৰ্জুনৰ পুত্ৰ অভিমন্যু অতি বীৰ আছিল। যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ দ্ৰোণৰচিত চক্ৰব্যুহত প্ৰৱেশ কৰি আৰু নিজৰ পৰাক্ৰমেৰে বহুতো বীৰৰ সংহাৰ কৰিছিল। শেষত কৌৰৱ সেনাৰ ছয়গৰাকী মহাৰথীয়ে অন্যায়ভাৱে তেওঁক চাৰিওফালে বেৰি ধৰি অস্ত্ৰৰে আক্ৰমণ কৰে। দুঃশাসনৰ পুত্ৰৰ গদাঘাতত তেওঁৰ মস্তকত আঘাত লাগি তেওঁৰ মৃত্যু হয়।
শঙ্খধ্বনিৰ বৰ্ণনা কৰোঁতে সংজয়ে কৌৰৱ সেনাৰ বীৰসকলৰ মাত্ৰ ভীষ্মৰ নাম উল্লেখ কৰিছে, আৰু পাণ্ডৱ সেনাৰ বীৰসকলৰ ভিতৰত ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ, অৰ্জুন, ভীম আদি অঠৰগৰাকী বীৰৰ নাম উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ পৰাই বুজা যায় যে, সংজয়ৰ মনত অধৰ্মৰ পক্ষ (কৌৰৱ সেনা)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নাই। সেয়ে অধৰ্মৰ পক্ষৰ বিষয়ে বিস্তাৰিত বৰ্ণনা কৰা উচিত বুলি তেওঁ বিবেচনা নকৰে। কিন্তু তেওঁৰ মনত ধৰ্মৰ পক্ষ (পাণ্ডৱ সেনা)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আছে আৰু ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু পাণ্ডৱসকলৰ প্ৰতিও ভক্তি আছে, সেয়ে তেওঁলোকৰ পক্ষৰ বিষয়ে বিস্তাৰিত বৰ্ণনা কৰা উচিত বুলি ভাবে আৰু কেৱল তেওঁলোকৰ পক্ষৰ বৰ্ণনাতেই আনন্দ পায়।
**সম্বন্ধ:** পাণ্ডৱ সেনাৰ শঙ্খধ্বনিৰ কৌৰৱ সেনাৰ ওপৰত কি প্ৰভাৱ পৰিল, তাক পৰবৰ্তী শ্লোকত কোৱা হৈছে।
★🔗
