**ఓ రాజా! మహాధనుర్ధరుడైన కాశీరాజు, మహావీరుడైన శిఖండీ, ధృష్టద్యుమ్నుడు, విరాటరాజు, అజేయుడైన సాత్యకి, ద్రుపదరాజు, ద్రౌపదీ పుత్రులు ఐదుగురు, సుభద్రాపుత్రుడైన దీర్ఘబాహువు అభిమన్యుడు – ఇవరు అందరూ తమ తమ శంఖాలను నాలుగు దిక్కుల నుండి ఊదిరి.**
**వ్యాఖ్య:** మహావీరుడైన శిఖండీ చాలా శూరుడు. పూర్వజన్మలో ఆయన స్త్రీ (కాశీరాజు అంబ యొక్క కుమార్తె) అయి, ఈ జన్మలో కూడా ద్రుపదరాజుకు కుమార్తె రూపంలో లభించారు. తర్వాత, ఈ శిఖండీ స్థూణాకర్ణుడనే యక్షుని వలన పురుషత్వాన్ని పొంది పురుషుడయ్యారు. ఈ విషయమంతా భీష్ముడికి తెలుసు. అందువల్ల ఆయన శిఖండీని స్త్రీగానే భావించి, అతనిపై బాణాలు వేయడానికి నిరాకరించేవారు. యుద్ధ సమయంలో, అర్జునుడు శిఖండీని ముందుంచి, భీష్ముడిపై బాణాలు వేసి, అతనిని రథం నుండి కింద పడేసారు.
అర్జునుని పుత్రుడైన అభిమన్యుడు చాలా శూరుడు. యుద్ధ సమయంలో, ద్రోణాచార్యులు ఏర్పరచిన చక్రవ్యూహంలో ప్రవేశించి, తన పరాక్రమంతో అనేక వీరులను సంహరించాడు. చివరికి, కౌరవ సేనలోని ఆరుగురు మహారథులు అన్యాయంగా అతనిని చుట్టుముట్టి ఆయుధాలతో దాడి చేశారు. దుశ్శాసనుని పుత్రుడు అతని తలపై గదాఘాతం చేయడంతో అభిమన్యుడు మరణించాడు.
శంఖ ధ్వని వివరణలో, సంజయుడు కౌరవ సేనలోని శూరులలో భీష్ముని పేరు మాత్రమే చెప్పాడు. పాండవ సేనలోని శూరులలో శ్రీకృష్ణుడు, అర్జునుడు, భీముడు మొదలైన పద్దెనిమిది మంది వీరుల పేర్లు చెప్పాడు. దీనిని బట్టి, సంజయుని మనస్సులో అధర్మపక్షం (కౌరవ సేన) పట్ల గౌరవం లేదని తెలుస్తుంది. అందువల్ల, అధర్మపక్షాన్ని విపులంగా వర్ణించడం తగదని ఆయన భావించారు. అయితే, ధర్మపక్షం (పాండవ సేన) పట్ల మనస్సులో గౌరవం, శ్రీకృష్ణుడు మరియు పాండవుల పట్ల భక్తి ఉండటంతో, వారి పక్షాన్ని విపులంగా వర్ణించడం తగినదని మరియు వారి పక్షాన్ని మాత్రమే వర్ణించడంలో ఆనందం పొందారు.
**సందర్భం:** పాండవ సేన శంఖధ్వని కౌరవ సేనపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపిందో తరువాతి శ్లోకంలో చెప్పబడింది.
★🔗
