ರಾಜನೇ! ಮಹಾಧನುರ್ಧರನಾದ ಕಾಶೀರಾಜನೂ, ಮಹಾವೀರ ಶಿಖಂಡಿಯೂ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನೂ, ವಿರಾಟರಾಜನೂ, ಅಜೇಯ ಸಾತ್ಯಕಿಯೂ, ದ್ರುಪದರಾಜನೂ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಐದು ಮಕ್ಕಳೂ, ದೀರ್ಘಬಾಹುವಾದ ಸುಭದ್ರಾಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯುವೂ – ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಂಖಗಳನ್ನು ನಾನಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಊದಿದರು.
**ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:** ಮಹಾವೀರ ಶಿಖಂಡಿಯು ಬಹಳ ಶೂರನಾಗಿದ್ದನು. ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿದ್ದನು (ಕಾಶೀರಾಜನ ಮಗಳು ಅಂಬಾ) ಮತ್ತು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ದ್ರುಪದರಾಜನಿಗೆ ಕನ್ಯಾರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಲಭಿಸಿದನು. ನಂತರ, ಈ ಶಿಖಂಡಿಯೇ ಸ್ಥೂಣಕರ್ಣನೆಂಬ ಯಕ್ಷನಿಂದ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು ಪುರುಷನಾದನು. ಭೀಷ್ಮರು ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಿಳಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಬಾಣ ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಭೀಷ್ಮರ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ರಥದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.
ಅರ್ಜುನನ ಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯುವು ಬಹಳ ಶೂರನಾಗಿದ್ದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಅನೇಕ ವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕೌರವ ಸೇನೆಯ ಆರು ಮಹಾವೀರರು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಪ್ರಹರಿಸಿದರು. ದುಶ್ಯಾಸನನ ಪುತ್ರನ ಗದಾಪ್ರಹಾರವು ಅವನ ತಲೆಗೆ ಬಿದ್ದು, ಅವನ ಮರಣವಾಯಿತು.
ಶಂಖಧ್ವನಿಯ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಜಯನು ಕೌರವ ಸೇನೆಯ ಶೂರ ವೀರರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಭೀಷ್ಮರ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ ಶೂರ ವೀರರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ಅರ್ಜುನ, ಭೀಮ ಮೊದಲಾದ ಹದಿನೆಂಟು ಮಂದಿ ವೀರರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಜಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದ ಪಕ್ಷದ (ಕೌರವ ಸೇನೆಯ) ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಧರ್ಮದ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ, ಧರ್ಮದ ಪಕ್ಷದ (ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ) ಬಗ್ಗೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವವಿದೆ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು ಉಚಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಮಾತ್ರ ವರ್ಣಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆನಂದ ಪಡುತ್ತಾನೆ.
**ಸಂದರ್ಭ:** ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ ಶಂಖಧ್ವನಿಯಿಂದ ಕೌರವ ಸೇನೆಗೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
★🔗
