ಇಲ್ಲಿ (ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ) ಮಹಾವೀರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರಿಗೆ ಸಮಾನರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಯುಯುಧಾನ (ಸಾತ್ಯಕಿ), ರಾಜ ವಿರಾಟ ಮತ್ತು ಮಹಾರಥಿ ದ್ರುಪದರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಧೃಷ್ಟಕೇತು ಮತ್ತು ಚೇಕಿತಾನರೂ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಕಾಶಿರಾಜನೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ — ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು — ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೈಬ್ಯನೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಬಲಶಾಲಿ ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಉತ್ತಮೌಜಸರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಸುಭದ್ರೆಯ ಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಐದು ಪುತ್ರರೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು.
**ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:** 'ಇಲ್ಲಿ ವೀರರು, ಮಹಾಧನುರ್ಧರರು, ಭೀಮ-ಅರ್ಜುನರಿಗೆ ಸಮಾನರು' — ಬಾಣವನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಎಸೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು 'ಇಷ್ವಾಸ' (ಬಿಲ್ಲು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೆಲ್ಲರೂ 'ಮಹೇಷ್ವಾಸರು' (ಮಹಾ ಧನುರ್ಧರರು). ಸೂಚನೆಯೇನೆಂದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿ ಎಳೆಯಲು ಬಹಳ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ಬಲವಂತದಿಂದ ಹೊಡೆದ ಬಾಣವು ಗಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಯೋಧರೆಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ವೀರರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಯೋಧರಲ್ಲ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭೀಮ-ಅರ್ಜುನರಿಗೆ ಸಮಾನರು; ಅಂದರೆ, ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನಂತೆಯೂ, ಆಯುಧಗಳ ಕೌಶಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಂತೆಯೂ ಇದ್ದಾರೆ.
'ಯುಯುಧಾನ' — ಯುಯುಧಾನ (ಸಾತ್ಯಕಿ) ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಆಯುಧವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತವನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ನಾರಾಯಣೀ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗಲೂ, ಅವನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು ಅರ್ಜುನನ ಪಕ್ಷವನ್ನೇ ಹಿಡಿದು, ದುರ್ಯೋಧನನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲ. ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನೆಟ್ಟಿಡಲು, ದುರ್ಯೋಧನನು ಮೊದಲು ಈ ಮಹಾವೀರರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಯುಯುಧಾನನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸೂಚನೆಯೇನೆಂದರೆ: "ಈ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನೋಡು! ಅವನು ನಿನ್ನಿಂದ ಆಯುಧವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತನು, ಮತ್ತು ನೀನು ಅವನಿಗೆ 'ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧನುರ್ಧರನೂ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಲಾರ' ಎಂಬ ವರವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟೆ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದೀಯಾ, ಆದರೆ ಅವನು ಕೃತಘ್ನನಾಗಿ ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ಅರ್ಜುನನ ಶಿಷ್ಯನೇ ನಿನ್ನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ." ಯುಯುಧಾನನು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಯಲಿಲ್ಲ; ಯಾದವರ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
'ಮತ್ತು ವಿರಾಟ' — "ನಮ್ಮ ವೀರ ಸುಶರ್ಮನಿಗೆ ಅವಮಾನ ತಂದ ರಾಜ ವಿರಾಟ, ನೀನು ಸಮ್ಮೋಹನಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮೋಹಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಾವೂ ಅವನ ಹಸುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು — ಆ ರಾಜ ವಿರಾಟನೇ ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ." ರಾಜ ವಿರಾಟನಿಗೆ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ಹಗೆತನವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ದುರ್ಯೋಧನನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ, "ಯುಯುಧಾನನ ನಂತರ ದ್ರುಪದನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು 'ದುರ್ಯೋಧನನು ನನ್ನನ್ನು ಪಾಂಡವರ ವಿರುದ್ಧ ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು." ಆದ್ದರಿಂದ, ದುರ್ಯೋಧನನು ದ್ರುಪದನ ಮೊದಲು ವಿರಾಟನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ತನ್ನ ಚಾತುರ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿ. ರಾಜ ವಿರಾಟನು, ತನ್ನ ಮೂವರು ಪುತ್ರರು ಉತ್ತರ, ಶ್ವೇತ ಮತ್ತು ಶಂಖರೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
'ಮತ್ತು ಮಹಾರಥಿ ದ್ರುಪದ' — "ನೀನು ದ್ರುಪದನಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಅವನು 'ನಾನು ರಾಜ, ನೀನು ಭಿಕ್ಷುಕ; ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?' ಎಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿದನು. ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮಗನನ್ನೂ ಪಡೆದನು. ಅದೇ ಮಹಾರಥಿ ದ್ರುಪದನು ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ." ರಾಜ ದ್ರುಪದನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
'ಧೃಷ್ಟಕೇತು' — "ಈ ಧೃಷ್ಟಕೇತು ಹೀಗೆ ಮೂರ್ಖನು! ಕೃಷ್ಣನು ಸಭಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರದಿಂದ ಅವನ ತಂದೆ ಶಿಶುಪಾಲನನ್ನು ಕೊಂದನು, ಆದರೂ ಅವನು ಕೃಷ್ಣನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ!" ಧೃಷ್ಟಕೇತುವು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
'ಚೇಕಿತಾನ' — "ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಾದವ ಸೇನೆಯು ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ಯಾದವ ಚೇಕಿತಾನನು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ!" ಚೇಕಿತಾನನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
'ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಕಾಶಿರಾಜ' — "ಈ ಕಾಶಿರಾಜನು ಬಹಳ ಮಹಾವೀರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಥಿ. ಅವನೂ ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ." ಕಾಶಿರಾಜನು ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
'ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ' — "ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ — ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಕುಂತಿಯ ಸಹೋದರರಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಮಾತುಲರಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ನಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ." ಪುರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಕುಂತಿಭೋಜ ಇಬ್ಬರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.
'ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೈಬ್ಯ' — "ಈ ಶೈಬ್ಯನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಮಾವ. ಅವನು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅವನೂ ನಮ್ಮ ಬಂಧುವೇ. ಆದರೆ ಅವನು ಪಾಂಡವರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ."
'ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿ ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಉತ್ತಮೌಜಸ್' — "ಪಾಂಚಾಲದ ಈ ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ವೀರ ಯೋಧರಾದ ಯುಧಾಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮೌಜಸ್ರನ್ನು ನನ್ನ ಶತ್ರು ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಚಕ್ರಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಯಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀನು ಅವರ ಮೇಲೂ ಕಣ್ಣಿಡಬೇಕು." ಇವರಿಬ್ಬರೂ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.
'ಸೌಭದ್ರ' — "ಇವನು ಕೃಷ್ಣನ ಸಹೋದರಿ ಸುಭದ್ರೆಯ ಪುತ್ರ ಅಭಿಮನ್ಯು. ಅವನು ಮಹಾವೀರ. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಭೇದಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯಾದಾಗ ನೀನು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು." ಅಭಿಮನ್ಯುವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದುಶ್ಯಾಸನನ ಪುತ್ರನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗದೆಯಿಂದ ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆದಾಗ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
'ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಪುತ್ರರು' — "ದ್ರೌಪದಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಭೀಮ, ಅರ್ಜುನ, ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿವಿಂಧ್ಯ, ಸುತಸೋಮ, ಶ್ರುತಕರ್ಮ, ಶತಾನೀಕ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಸೇನರು ಜನಿಸಿದರು. ಈ ಐದು ಜನರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನೀನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ದ್ರೌಪದಿಯು ಸಭಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿ ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟಳು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಈ ಐದು ಪುತ್ರರನ್ನು ಕೊಂದು, ಆ ಅವಮಾನದ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು." ಈ ಐದು ಜನರೂ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.
'ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು' — "ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು. ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಧನುರ್ಧರರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲ ವೀರ ಪುರುಷನನ್ನು 'ಮಹಾರಥಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ."
**ಸಂಬಂಧ:** ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ನೆಟ್ಟಿಡಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು, ದುರ್ಯೋಧನನು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಂತೆ ಹುಟ್ಟಿತು: "ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು ಈಗಾಗಲೇ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವರು ನನಗೆ 'ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಗೆ ಇಷ್ಟು ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಏಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ?' ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು." ಈ ಚಿಂತೆ ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸೇನೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
★🔗
