ഹൃഷീകേശൻ പാഞ്ചജന്യവും, ധനഞ്ജയൻ ദേവദത്തവും, ഭയങ്കരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) പൗണ്ഡ്രമെന്ന മഹാശംഖവും ഊതി.

1.15. ഹൃഷീകേശൻ പാഞ്ചജന്യവും, അർജ്ജുനൻ ദേവദത്തവും, ഭയങ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഭീമൻ (ചെന്നായയുടെ വയറുള്ളവൻ) പൗണ്ഡ്രം എന്ന മഹാശഖവും മുഴക്കി. പദാർത്ഥങ്ങൾ: പാഞ്ചജന്യം - പാഞ്ചജന്യം എന്ന ശംഖ്, ഹൃഷീകേശൻ - ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ നാഥനായ കൃഷ്ണൻ, ദേവദത്തം - ദേവദത്തം എന്ന ശംഖ്, ധനഞ്ജയൻ - ധനം ജയിച്ച അർജ്ജുനൻ, പൗണ്ഡ്രം - പൗണ്ഡ്രം എന്ന ശംഖ്, ദധ്മൗ - മുഴക്കി, മഹാശങ്ഖം - വലിയ ശംഖ്, ഭീമകർമ്മൻ - ഭയങ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, വൃകോദരൻ - ചെന്നായയുടെ വയറുള്ള ഭീമൻ.

ശ്ലോകം 1.15: പഞ്ചജന്യം ഹൃഷീകേശോ ദേവദത്തം ധനഞ്ജയഃ । പൗണ്ഡ്രം ദധ്മൗ മഹാശംഖം ഭീമകർമാ വൃകോദരഃ ॥ വ്യാഖ്യാനം: 'പഞ്ചജന്യം ഹൃഷീകേശഃ' — സർവരുടെയും അന്തർഗതങ്ങൾ അറിയുന്ന അന്തര്യാമിയായി, പാണ്ഡവപക്ഷത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സാക്ഷാത് പ്രത്യക്ഷനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ 'പഞ്ചജന്യം' എന്ന പേരുള്ള ശംഖ് ഊതി. ശംഖുരൂപം ധരിച്ച പഞ്ചജനനാമക അസുരനെ ഭഗവാൻ വധിച്ച്, അതിന്റെ രൂപത്തെ തന്നെ ശംഖായി സ്വീകരിച്ചതിനാൽ ഈ ശംഖിന് 'പഞ്ചജന്യം' എന്ന പേരുണ്ടായി. 'ദേവദത്തം ധനഞ്ജയഃ' — രാജസൂയയാഗസമയത്ത് അനേകം രാജാക്കന്മാരെ വശീകരിച്ചും വിജയിച്ചും അപരിമിതമായ ധനം സമ്പാദിച്ചതിനാൽ അർജുനന് 'ധനഞ്ജയൻ' എന്ന നാമം ലഭിച്ചു (ശ്ലോകം 14-ലെ കുറിപ്പ് നോക്കുക). നിവാതകവചാദി അസുരരോട് പോരാടിയ സമയത്ത് ഇന്ദ്രൻ അർജുനന് 'ദേവദത്തം' എന്ന ശംഖ് നൽകി. ഈ ശംഖിന്റെ ധ്വനി അതിശക്തമായിരുന്നു; ശത്രുസൈന്യം ആകുലതയിലാകുമായിരുന്നു. ആ ശംഖാണ് അർജുനൻ ഊതിയത്. 'പൗണ്ഡ്രം ദധ്മൗ മഹാശംഖം ഭീമകർമാ വൃകോദരഃ' — ഹിഡിംബാസുരൻ, ബകാസുരൻ, ജടാസുരൻ തുടങ്ങിയ അസുരരെയും കീചകൻ, ജരാസന്ധൻ തുടങ്ങിയ മഹാവീരന്മാരെയും വധിച്ചതിനാൽ ഭീമസേനന് 'ഭീമകർമാ' (ഭയങ്കരകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ) എന്ന പേരുണ്ടായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദരത്തിൽ, ജഠരാഗ്നിയ്ക്കു പുറമേ, 'വൃക' എന്ന പ്രത്യേക അഗ്നിയുണ്ടായിരുന്നു; അത് അതിഭീമമായ ഭക്ഷണത്തെ ദഹിപ്പിച്ചു. ഇതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് 'വൃകോദരൻ' (വൃകാഗ്നിയുള്ള ഉദരമുള്ളവൻ) എന്ന നാമം ലഭിച്ചത്. അങ്ങനെയുള്ള ഭയങ്കരകർമങ്ങളും വൃകോദരത്വവുമുള്ള ഭീമസേനൻ 'പൗണ്ഡ്രം' എന്ന വലിയ ശംഖ് ഊതി.