നിന്റെ ശത്രുക്കൾ നിന്റെ ശക്തിയെ നിന്ദിച്ചുകൊണ്ട് അനേകം അവാച്യവാക്കുകൾ പറയും; അതിനേക്കാൾ വേദനാജനകമായത് വേറെ എന്താണ്?

പദാർത്ഥങ്ങൾ: അവാച്യവാദാൻ - പറയാൻ പാടില്ലാത്ത വാക്കുകൾ, ച - കൂടാതെ, ബഹൂൻ - പല, വദിഷ്യന്തി - പറയും, തവ - നിന്റെ, അഹിതാഃ - ശത്രുക്കൾ, നിന്ദന്തഃ - നിന്ദിച്ചുകൊണ്ട്, തവ - നിന്റെ, സാമർത്ഥ്യം - കഴിവ്, തതഃ - ഇതിനേക്കാൾ, ദുഃഖതരം - കൂടുതൽ വേദനാജനകം, നു - തീർച്ചയായും, കിം - എന്ത്. സ്വാമി ശിവാനന്ദന്റെ വ്യാഖ്യാനം: ഇത്തരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന അപവാദത്തേക്കാൾ അസഹനീയവും വേദനാജനകവുമായ മറ്റൊന്നുമില്ല.

**2.36.** നിന്റെ ശത്രുക്കൾ അവചനങ്ങൾ പലതും പറയും, നിന്റെ ശക്തിയെ നിന്ദിക്കും. അതിലും വലുതായ വേദന എന്തുണ്ടാകും? **വ്യാഖ്യാനം:** "അവചനങ്ങൾ..." 'അഹിതൻ' എന്ന പദം ദ്രോഹബുദ്ധിയുള്ള ശത്രുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദുര്യോധനൻ, ദുഃശാസനൻ, കർണ്ണൻ തുടങ്ങിയ നിന്റെ ശത്രുക്കൾ, നീ അവരോട് ദ്വേഷമില്ലാതിരുന്നാലും, തങ്ങൾ തന്നെ ദ്രോഹബുദ്ധി പുലർത്തി നിനക്ക് ഹാനി ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരാണ്. നീ ഒരു മഹാവീരനാണെന്ന് അവർക്ക് നിന്റെ ശക്തി അറിയാം. എന്നിട്ടും, അത് അറിഞ്ഞുകൊണ്ടുതന്നെ, "അവൻ ഒരു നപുംസകൻ മാത്രമാണ്. നോക്കൂ! യുദ്ധത്തിന്റെ തിരിച്ചടിയിൽ അവൻ പിൻവാങ്ങി! അവന് നമ്മുടെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ കഴിയുമോ? നമ്മോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പോലും കഴിയുമോ?" എന്നിങ്ങനെ പറഞ്ഞ് നിന്റെ പരാക്രമത്തെ അപവദിക്കും. ഇങ്ങനെ, നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കാനും നിന്നിൽ ക്ഷോഭം ജ്വലിപ്പിക്കാനും വേണ്ടി അവർ അസംഖ്യം അവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കും. അവരുടെ വാക്കുകൾ നീ എങ്ങനെ സഹിക്കും? "അതിലും വലുതായ വേദന എന്തുണ്ടാകും?" — അതിലും വലുതായ, ഭയങ്കരമായ ദുഃഖം എന്താണ്? കീഴ്മക്കളാൽ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടാൽ, ഒരു മനുഷ്യന് അപമാനം സഹിക്കാനാവാതെ, തന്റെ സാമർത്ഥ്യവും വീര്യവും മൂലം അതിമോഹത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ച് നശിക്കുന്നു എന്ന് കാണപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, നിന്റെ ശത്രുക്കളാൽ അനീതിയായി പൂർണ്ണമായും നിന്ദിക്കപ്പെട്ടാൽ, നിനക്കത് സഹിക്കാനാവാതെ, രാഗത്താൽ ജ്വലിച്ച് യുദ്ധത്തിലേക്ക് ചാടിവീഴും. ഇതുവരെ നീ യുദ്ധം ചെയ്യാതെ നിന്നിരുന്നു, എന്നാൽ ആ നിമിഷം ആവേശത്തോടെ യുദ്ധത്തിലേക്ക് ചാടിവീഴുമ്പോൾ, പിന്നീട് വരുന്ന ഭീമമായ നിന്ദ നീ എങ്ങനെ സഹിക്കും? **സന്ധി:** മുമ്പത്തെ നാല് ശ്ലോകങ്ങളിൽ യുദ്ധം ചെയ്യാത്തതിന്റെ നഷ്ടം വിവരിച്ച ശേഷം, ഇനി അടുത്ത രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ലാഭം വിശദീകരിക്കുന്നു.