तुझे शत्रु तुझ्या सामर्थ्याची निंदा करीत अनेक अवाच्य वचने बोलतील; त्यापेक्षा अधिक दुःख आणि काय?

शब्दार्थ: अवाच्यवादान - न बोलण्यासारखे शब्द, च - आणि, बहून् - अनेक, वदिष्यन्ति - बोलतील, तव - तुझे, अहिताः - शत्रू, निन्दन्तः - निंदा करत, तव - तुझे, सामर्थ्यम् - सामर्थ्य, ततः - यापेक्षा, दुःखतरम् - अधिक दुःखद, नु - खरोखर, किम् - काय. स्वामी शिवानंदांचे भाष्य: अशा प्रकारे होणाऱ्या निंदेपेक्षा अधिक असह्य आणि वेदनादायी दुसरे काहीही नाही.

२.३६. तुझे शत्रू तुझ्या योग्यतेवर आक्षेप घेऊन अनेक निंद्य शब्द बोलतील. यापेक्षा दुःखदायक आणि काय असेल? टीका: "निंद्य शब्द..." 'अहित' या शब्दाचा अर्थ इच्छा करणारा, हानी करू इच्छणारा शत्रू असा आहे. दुर्योधन, दुःशासन, कर्ण यांसारखे तुझे शत्रू - ज्यांच्यावर तू शत्रुत्व ठेवत नसतानासुद्धा - ते स्वतः तुझ्यावर शत्रुत्व ठेवतात आणि तुझा नाश करू इच्छितात. ते तुझी योग्यता जाणतात - की तू एक पराक्रमी योद्धा आहेस. तरीही हे जाणूनही ते तुझ्या पराक्रमावर आक्षेप घेतील आणि म्हणतील, "हा तर नपुंसक आहे. पहा! युद्धाच्या क्षणीच माघार घेतली! आमच्यासमोर तो टिकू शकेल का? आमच्याशी लढू शकेल का?" अशा प्रकारे तुला दुःख देण्यासाठी आणि तुझ्यामध्ये आवेग पेटवण्यासाठी, ते असंख्य निंद्य शब्द उच्चारतील. त्यांचे हे बोलणे तू कसे सहन करशील? "यापेक्षा दुःखदायक आणि काय असेल?" — यापेक्षा अधिक भयंकर दुःख कोणते असेल? कारण असे पाहण्यात आले आहे की जेव्हा एखाद्या माणसाचा नीच लोकांकडून अपमान होतो, तेव्हा तो ती निंदा सहन करू शकत नाही आणि स्वतःच्या क्षमतेने आणि शौर्याने प्रेरित होऊन, अत्यंत प्रयत्न करतो आणि नाश पावतो. त्याचप्रमाणे, जेव्हा तुझा तुझ्या शत्रूंकडून पूर्णपणे आणि अन्यायाने अपमान होईल, तेव्हा तू ते सहन करू शकणार नाहीस आणि रागाने भडकून युद्धात उडी मारशील. आतापर्यंत तू युद्धापासून दूर राहिला आहेस, पण जेव्हा तू त्या क्षणी आवेगात युद्धात उडी मारशील, तेव्हा त्यानंतर येणारा प्रचंड दोषारोप तू कसा सहन करशील? संदर्भ: याआधीच्या चार श्लोकांमध्ये न लढण्यामुळे होणारा नाश स्पष्ट केल्यानंतर, भगवंत आता पुढील दोन श्लोकांमध्ये लढण्यामुळे होणारा लाभ सांगत आहेत.