२.८. "यदि मैले पृथ्वीमा अद्वितीय र समृद्ध राज्य प्राप्त गरें भने पनि, वा स्वर्गमा देवताहरूको सम्राट् भए पनि, यो शोक जसले मेरा इन्द्रियहरू सुकाइरहेको छ त्यो हट्नेछ भनेर म देख्दिनँ।"
टिप्पणी: [अर्जुनले सोच्छ कि श्रीकृष्णले यो सोच्न सक्छन् कि युद्ध गरेमा अर्जुन विजयी हुनेछ, र विजयपछि उसले राज्य प्राप्त गर्नेछ, जसले उसको चिन्ता र शोक हटाएर सन्तुष्टि दिनेछ। तर शोकले गर्दा मेरो अवस्था यस्तो भएको छ कि विजय भए पनि पनि मेरो शोक हट्नेछ भनेर म देख्दिनँ।]
'यदि मैले पृथ्वीमा अद्वितीय र समृद्ध राज्य प्राप्त गरें भने पनि'— यदि मैले धन-धान्यले समृद्ध र काँटारहित (शत्रुविहीन) राज्य प्राप्त गरें भने पनि, अर्थात् यस्तो राज्य जहाँ प्रजा धेरै सुखी छन्, प्रचुर धन-धान्य छ, कुनै कमी छैन, र कुनै शत्रु छैन— यस्तो राज्य प्राप्त भए पनि, मेरो शोक हट्न सक्दैन। 'वा स्वर्गमा देवताहरूको सम्राट् भए पनि'— पृथ्वीको क्षुद्र राज्यको भोगको त कुरै नगरौं, यदि मैले देवराज इन्द्रको दिव्य राज्य र स्वर्गीय भोग प्राप्त गरें भने पनि, मेरो शोक, व्यथा र चिन्ता हट्न सक्दैन।
पहिलो अध्यायमा, अर्जुनले भनेका थिए कि उसलाई न विजय चाहियो, न राज्य चाहियो, न सुख पनि चाहियो; किनभने त्यस्तो राज्यले के प्राप्त हुनेछ? त्यस्ता भोगहरूले के प्राप्त हुनेछ? र जीवित रहेंले के प्राप्त हुनेछ? जसको निम्ति हामीले राज्य, भोग र सुख चाहेका थियौं, ती हाम्रै अगाडि वध हुन खडा छन् (१.३२-३३)। यहाँ, अर्जुनले भन्छ कि यदि उसले धन-धान्यले समृद्ध र काँटारहित पृथ्वीको राज्य पाए पनि, र देवताहरूको सम्राट् भए पनि, उसको शोक हट्न सक्दैन, उसले त्यसबाट सुखी हुन सक्दैन। त्यहाँ (१.३२-३३ मा), अर्जुनको युद्धबाट विमुखता कौटुम्बिक मोहको भावनाको प्रबलताको कारण थियो। तर यहाँ, जो विमुखता देखापरिरहेको छ, त्यो आफ्नै आध्यात्मिक कल्याणको भावना उत्पन्न भएको कारण हुदैछ। त्यसैले त्यहाँको विमुखता र यहाँको विमुखतामा ठूलो भिन्नता छ।
'यो शोक जसले मेरा इन्द्रियहरू सुकाइरहेको छ त्यो हट्नेछ भनेर म देख्दिनँ'— मेरा स्वजनहरूको मृत्युको मात्र सम्भावनाले मलाई यस्तो शोक दिइरहेको छ भने, तिनको वास्तविक मृत्युले मलाई कति ठूलो शोक दिनेछ! यदि मेरो शोक केवल राज्यको लागि मात्र भएको भए, राज्य प्राप्त भएपछि त्यो शोक हट्ने थियो; तर मेरो कुलको विनाशको सम्भावनाबाट उत्पन्न भएको शोक राज्य प्राप्त गरेर कसरी हट्न सक्छ? हट्नु त टाढाको कुरा, शोक बढ्नेछ; किनभने युद्धमा सबै मारिएमा, प्राप्त गरिएको राज्य कोले भोग गर्नेछ? त्यसले कसको के काम लाग्नेछ? त्यसैले, पृथ्वीको राज्य र स्वर्गको सम्राट् प्राप्त भए पनि, यो शोक जसले मेरा इन्द्रियहरू सुकाइरहेको छ त्यो हट्न सक्दैन।
सम्बन्ध— "सांसारिक वस्तु प्राप्त भए पनि मेरो शोक हट्नेछ भनेर म देख्दिनँ" भनेपछि, संजयले अर्जुनले अर्को श्लोकमा के गरे भन्ने वर्णन गर्छन्।
★🔗
