Kile ambacho ni usiku kwa viumbe vyote, ndani yake mwenye kujidhibiti anaamka; ambapo viumbe vyote vinaamka, huo ndio usiku kwa mwenye kuona muni.

2.69. Kile ambacho ni usiku kwa viumbe vyote, ndani ya hicho mtu anayedhibiti nafsi yake amejagua; kile ambacho viumbe vyote vimejagua, ni usiku kwa mwenye kuona Muni. Ufafanuzi: 'Kile ambacho ni usiku kwa viumbe vyote' – Wale ambao hisia na akili zao haziko chini ya udhibiti, ambao wameambatana na anasa, wote wamelala kuhusu Kweli Kuu. Mungu ni nani? Ujuzi wa Nafsini ni nini? Kwa nini tunateseka? Kwa nini kuna huzuni na uchungu? Tunafanya nini? Matokeo yake yatakuwa nini? – Kutotazama hili kabisa ndio usiku wao, giza lao kabisa. Hapa, kusudi la kusema 'kwa viumbe vyote' ni kwamba kama vile wanyama na ndege n.k. wanajishughulisha na kula na kunywa mchana kutwa, vivyo hivyo, wanadamu ambao wanajishughulisha mchana na usiku kwa kula na kunywa, kwa raha na starehe, kwa anasa na kukusanya, kwa kupata mali tu, hao wanadamu pia wanahesabiwa miongoni mwa wanyama na ndege n.k. Sababu ni kwamba katika kukinukia Kweli Kuu, hakuna tofauti kati ya wanyama, ndege n.k. na wanadamu. Wote wamelala kuhusu Kweli Kuu. Hata hivyo, ikiwa kuna tofauti yoyote, ni hii tu: katika wanyama na ndege n.k., nguvu ya kutofautisha haijaamshwa, kwa hivyo wanajishughulisha tu na kula na kunywa n.k.; na katika wanadamu, kwa neema ya Mungu, hiyo nguvu ya kutofautisha imeamshwa, ambayo kwayo wanaweza kutimiza ustawi wao wenyewe, kuwatumikia viumbe vyote, na kumfikia Mungu. Lakini kwa kuitumia vibaya hiyo nguvu ya kutofautisha, wanadamu hujishughulisha na kukusanya vitu na kuvifurahia, na kwa hivyo wanakuwa wenye kusababisha huzuni zaidi kwa ulimwengu kuliko wanyama. Kwa sababu wanyama, masikitiko yao, hula kiasi kinachokidhi tumbo lao tu, hawakusanyi; lakini mwanadamu, vyovyote vitu n.k. anavyopata popote, iwe vinamfaa au la, hakika anavikusanya na kuwazuilia wengine kuvitumia. 'Ndani ya hicho mtu anayedhibiti nafsi yake amejagua' – Katika hicho ambacho ni usiku kwa wanadamu, yaani, ukinukaji wa Mungu, wa ustawi wa mtu mwenyewe, ndani ya hicho mtu anayedhibiti nafsi yake amejagua. Yule ambaye amewadhibiti hisia na akili yake, ambaye haambatani na anasa na makusanyo, ambaye lengo lake pekee ni Mungu, yeye ndiye mtu anayedhibiti nafsi yake. Kujua Kweli Kuu, asili yake ya kweli, na ulimwengu katika umbo lake la kweli – hicho tu ndicho kuwa amejagua katika usiku. 'Kile ambacho viumbe vyote vimejagua' – Wale ambao waangalifu sana katika anasa na makusanyo, ambao huhesabu kila senti moja, ambao wanazingatia kila inchi ya ardhi; pesa yoyote inayowajia, iwe kwa haki au kwa dhulma, wanafurahi sana nayo, wakifikiri, "Tumepata hata hivi vya uwekezaji, tumepata hata faida hii" – kwa njia hii, wanajishughulisha tu na kukusanya anasa hizi za kidunia, za muda mfupi, na katika kupata heshima, sifa, umaarufu, ukubwa n.k., waangalifu sana katika haya – hii tu ndio kuwa wamejagua kwao. 'Ni usiku kwa mwenye kuona Muni' – Ambacho vitu vya kidunia, kwa kuvifurahia na kuvikusanya ambavyo wanadamu hujiona wenye akili sana, werevu na wanaridhika na hayo tu, yote hayo ni kama usiku katika mtazamo wa mtu anayefikiria-fikiria, anayedhibiti nafsi yake anayejua ulimwengu na Kweli Kuu; ni giza kabisa. Kwa mfano, watoto hucheza na kupigana wao kwa wao kwa ajili ya kokoto, mawe, vipande vya kioo vyekundu na manjano. Wakiivipata, wanafurahi, wakifikiri, "Nimepata faida kubwa," na wasipovipata, wanahuzunika, wakifikiri, "Nimepata hasara kubwa." Lakini mtu mwenye hekima, ambaye akilini mwake kokoto na mawe n.k. havina umuhimu, anaelewa, "Faida gani iko katika kupata hivi kokoto na mawe, na hasara gani katika kutovipata? Hata watoto hawa wakivipata kokoto na mawe, vitaendelea nao kwa muda gani?" Vivyo hivyo, wanadamu wanaojishughulisha na anasa na makusanyo hujishughulisha na migogoro, mizozo, uwongo, udanganyifu, uovu n.k. kwa ajili ya anasa, na wanapozipata, wanafurahi, wanashangilia kwa furaha, wakifikiri, "Tumepata faida kubwa." Lakini mtu anayefikiria-fikiria, anayedhibiti nafsi yake anayejua ulimwengu na Kweli Kuu anaona waziwazi: "Anasa zilipatikana, heshima na sifa zilipokelewa, starehe na raha zilipatikana, tulikula na kunywa, tulijipamba vyema – basi kilipatikana nini? Wanadamu walipata nini kutokana na hili? Nini kitaenda nao kutoka kwa hivi? Vitaendelea na anasa hizi kwa muda gani? Kwa siku ngapi hamu inayotokana na anasa hizi itadumu?" Hivyo, katika mtazamo wake, kuwa amejagua kwa viumbe ni kama usiku. Yule mtu anayefikiria-fikiria, anayedhibiti nafsi yake hakika anamjua Mungu, asili yake ya kweli, na mwisho wa ulimwengu; pia anavijua vitu vyema kabisa – kitu gani kinaweza kutumiwa kwa faida ya nani, wengine watapata faida kiasi gani kutokana na hiki. Anafanya matumizi sahihi, yanayofaa ya vitu katika nafasi zao husika. Anavitumia katika utumishi wa wengine. Kama vile inapokuwa na kasoro machoni na tunapotazama angani, basi vitu kama utando wa buibui huonekana ndani yake, na hata kufunga macho, vile vitu kama utando wa buibui vinaonekana kama manyoya ya tausi; lakini licha ya kuonekana kwao, katika akili yetu bado kuna imani thabiti kwamba hakuna utando wa buibui angani. Vivyo hivyo, ijapokuwa ulimwengu unaonekana kupitia hisia na chombo cha ndani, katika akili ya mtu anayefikiria-fikiria, anayedhibiti nafsi yake bado kuna imani thabiti kwamba kwa kweli, ulimwengu haupo, ni muonekano tu. Uhusiano: Ulimwengu unaonekana kama usiku kwa mtu anayefikiria-fikiria, anayedhibiti nafsi yake. Juu ya hili, swali hili linatokea: Je, haingii mawasiliano na vitu vya kidunia kabisa? Kama hanaingii, basi maisha yake yanaendelezwaje? Na kama anaingii, basi hali yake inakuwaje? Kufikiria juu ya mambo haya, aya inayofuata inasemwa.