**1.13.** Ondan sonra, borular, büyük davullar, panavalar, mridangalar ve trompetler hep birlikte gürledi. Bu ses son derece gürültülü oldu.
**Yorum:** Açıklama—'tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānaka-gomukhāḥ'—Bhishma, savaşın başlangıcını ilan etmek için değil, Duryodhana'yı memnun etmek için borusunu çalmış olsa da, Kaurava ordusu Bhishma'nın boru çalmasını tam da savaş ilanı olarak anladı. Bu nedenle, Bhishma borusunu çalar çalmaz, Kaurava ordusunun boruları gibi tüm çalgıları aynı anda yankılandı.
'Śaṅkha' (deniz kabuğu boru) okyanustan çıkar. Efendinin hizmeti ve ibadeti için saklanır ve āratī sunma gibi törenlerde kullanılır. Hayırlı işlerde ve savaşın başlangıcında ağızla üflenir. 'Bherī', büyük davulların adıdır (en büyük davullara naubat denir). Bu davullar demirden yapılır ve manda derisiyle kaplanır, tahta sopalarla çalınır. Tapınaklarda ve kralların kalelerinde bulundurulur. Özellikle bayramlarda ve hayırlı vesilelerle çalınır. Kralların saraylarında her gün ses verilir.
'Paṇava', bir tür davulun adıdır. Bunlar demir veya tahtadan yapılır ve keçi derisiyle kaplanır, elle veya tahta bir sopayla çalınır. Şekil olarak ḍholakī'ye benzer, ama ondan daha büyüktür. Herhangi bir işe başlarken panava çalmak, Efendi Gaṇeśa'ya ibadet etmek kadar hayırlı kabul edilir.
'Ānaka', mṛdaṅga'nın adıdır. Bunlara pakhāvaja da denir. Şekil olarak tahta bir ḍholakī gibidir. Kilden yapılır ve deriyle kaplanır, elle çalınır.
'Gomukha', bir trompetin adıdır. Yılan gibi kıvrımlıdır ve ağzı bir inek ağzına benzer. Ağızla üflenir.
'Sahasaivābhyahanyanta'—(Önceki ayet için not) Kaurava ordusunda büyük bir coşku vardı. Bu nedenle, Büyükbaba Bhishma'nın borusu ses verir vermez, Kaurava ordusunun tüm çalgıları kendiliğinden hep birlikte gürledi. Ses vermelerinde gecikme olmadı, onları çalmak için herhangi bir çaba gerekmedi.
'Sa śabdastumulo'bhavat'—Ayrı tümen ve taburlarda konuşlanmış olan Kaurava ordusunun borularının ve diğer çalgılarının sesi son derece korkunç oldu, yani gürültüleri büyük bir güçle yankılandı.
**Bağlantı:** Bu bölümün en başında, Dhritarashtra, Sanjaya'ya "Oğullarım ve Pandu'nun oğulları savaş alanında ne yaptı?" diye sordu. Bu nedenle, ikinci ayetten bu on üçüncü ayete kadar, Sanjaya 'Dhritarashtra'nın oğullarının ne yaptığı' sorusuna cevap verdi. Şimdi, bir sonraki ayetten itibaren, Sanjaya 'Pandu'nun oğullarının ne yaptığı' sorusunun cevabını verecektir.
★🔗
