با این سخن درهم‌آمیخته، گویی فهم مرا مشوش می‌سازی؛ پس آن یک راه را با قطعیت بیان کن تا من به رستگاری برسم.

【معانی کلمات】 व्यामिश्रेण (Vyāmiśreṇa) - گیج‌کننده، इव (iva) - گویی، वाक्येन (vākyena) - با کلمات، बुद्धिम् (buddhim) - عقل، मोहयसि (mohayasi) - تو مشوش می‌کنی، इव (iva) - گویی، मे (me) - عقل من، तत् (tat) - آن، एकम् (ekam) - یکی، वद (vada) - به من بگو، निश्चित्य (niścitya) - با قطعیت، येन (yena) - که توسط آن، श्रेयः (śreyaः) - سعادت (خیر برتر)، अहम् (aham) - من، आप्नुयाम् (āpnuyām) - بتوانم دست یابم. 【تفسیر】 آرجونا به لرد کریشنا می‌گوید: «یکی از دو راه، دانش یا عمل را به من بیاموز که توسط آن بتوانم به خیر برتر، سعادت یا موکشا دست یابم.»

**متن اصلی به فارسی:** آرجونا گفت: ای جاناردانا! اگر تو بودّی (دانش) را بر کارما برتر می‌دانی، پس ای کِشَوا، چرا مرا به عمل هولناک وامی‌داری؟ با سخنان به ظاهر متناقض خویش، عقل مرا سرگشته می‌سازی. پس، لطفاً تصمیم بگیر و یک چیز را به طور قطع به من بگو، که به وسیله‌ی آن به خیر اعلی نایل آیم. **شرح:** لفظ «جاناردانا» بیانگر احساس آرجونا است، گویی می‌گوید: «ای شری کریشنا! تو برآورنده‌ی آرزوی همه‌ای؛ پس حتماً آرزوی مرا نیز برآورده خواهی کرد.» «اگر دانش را بر عمل برتر می‌دانی... پس چرا ای کِشَوا مرا به عمل وامی‌داری؟» – در قلب انسان ضعفی هست که وقتی کسی سؤالی می‌پرسد، میل دارد پاسخ گوینده مؤید دیدگاه یا عقیده خودش باشد. این را ضعف می‌نامند، زیرا عزم کردن بر پیروی از دستور گوینده، خواه مطابق میل باشد یا کاملاً برخلاف ذهن، شجاعت حقیقی است؛ و هر چیز دیگر تنها ضعف یا بزدلی است. به سبب این ضعف، شخص تحمل مصیبت برایش دشوار می‌شود. وقتی نمی‌تواند مصیبت را تحمل کند، ردای نیکی بر تن می‌کند، یعنی شرارت در لباس نیکی می‌آید. آن شری که در پوشش نیکی بیاید، ترکش بسی دشوار است. اینجا در آرجونا، شرارت ترک وظیفه در پوشش نیکیِ ترک خشونت آمده است. از این رو، او دانش را بر عمل واجب برتر می‌شمارد. به همین دلیل اینجا می‌پرسد: اگر تو دانش را بر کارما برتر می‌دانی، پس چرا مرا به عمل هولناک جنگ وامی‌داری؟ در بند سی‌ونهم از فصل دوم، پروردگار لفظ «بودّیر یوگه» را به کار برد تا تنها از تساوی‌دلی (سَمَتَا) سخن بگوید؛ اما آرجونا آن را به معنای دانش فهمید. از این رو به پروردگار می‌گوید: ای جاناردانا! تو پیشتر گفتی: «این بودّی را در سانکْهیا گفتم؛ اکنون در زمینه‌ی یوگا بشنو. مجهز به این بودّی، بندهای کارما را خواهی گسست.» اما بندهای کارما تنها زمانی گسسته می‌شود که دانش باشد. تو همچنین گفتی که «بودّی‌یوگ» (یوگای عقل) یعنی دانش بسی برتر از عمل است (۲.۴۹). اگر به نظر تو، دانش برتر و بهتر از کارماست، پس تو نباید مرا حتی به اعمال میمون مقرر در شاسترها مانند قربانی، صدقه و ریاضت وامی‌داشتی، بلکه تنها باید مرا به دانش وامی‌داشتی. برعکس، چرا مرا به عملی به غایت بی‌رحم چون جنگ وامی‌داری، که در آن آدمی باید تمام روز مردمان را بکشد؟ پیشتر، ذهن آرجونا از شور نبرد آکنده بود، و در آن حرارت به پروردگار گفت: «ای اَچیوتا! ارابه مرا میان دو سپاه بگذار تا ببینم چه کسانی اینجا هستند تا با من بجنگند.» اما وقتی پروردگار ارابه را میان دو سپاه، در برابر بِهیشم و درونا و شاهان قرار داد و گفت: «این کوروها را بنگر»، آنگاه دلبستگی خانوادگی آرجونا برانگیخته شد. با برانگیخته شدن دلبستگی، میل او از جنگ، از عمل، برگشت و به سوی دانش گرایید؛ زیرا در دانش، آدمی مجبور به انجام اعمال هولناکی چون جنگ نیست. از این رو آرجونا می‌گوید: چرا مرا به عمل هولناک وامی‌داری؟ اینجا لفظ «بودّی» به معنای «دانش» گرفته شده است. اگر لفظ «بودّی» در اینجا به معنای «تساوی‌دلی» (سَمَتَا) گرفته شود، آنگاه اتهام گفتارهای متناقض برجا نمی‌ایستد. دلیلش این است که در بند چهل‌وهشتم از فصل دوم، پروردگار به آرجونا دستور داد که عمل را در حالی انجام دهد که در یوگا (تساوی‌دلی) استوار است. اتهام گفتارهای متناقض تنها زمانی معتبر می‌بود که در فهم آرجونا دو چیز متفاوت وجود می‌داشت، و تنها در آن صورت این پرسش پیش می‌آمد که: اگر به نظر تو دانش بر کارما برتر است، پس چرا مرا به عمل هولناک وامی‌داری؟ دوم، در پاسخ پروردگار به پرسش آرجونا در آینده، او از دو راه سخن می‌گوید – راه دانش برای خردمندان و راه عمل برای یوگی‌ها. این نیز منطقاً همخوان است که معنای لفظ «بودّی» در پرسش‌های آرجونا را «دانش» بگیریم. هر جوینده‌ای تنها با پرسش همراه با احترام می‌تواند پاسخ درست پرسش خود را به دست آورد. با اعتراض کردن به شیوه‌ای شک‌آمیز، به دست آوردن پاسخ درست ممکن نیست. آرجونا ایمان کامل به پروردگار دارد؛ از این رو احساس بیان شده در پرسش فوق این است که اگر پروردگار چنین بگوید، آرجونا می‌تواند حتی برای خیر خود به عملی هولناک چون جنگ نیز بپردازد. «با سخنان به ظاهر متناقض خویش، عقل مرا سرگشته می‌سازی» – احساس درون این سخنان آرجونا این است که گاهی می‌گویی: «عمل کن» («کورو کارمایی» ۲.۴۸)، و گاهی می‌گویی: «به بودّی پناه ببر» («بودّاو شرَنَم آنویچْچا» ۲.۴۹). با این سخنان به ظاهر آمیخته‌ی تو، عقل من سرگشته می‌شود، یعنی نمی‌توانم به وضوح بفهمم که آیا باید عمل کنم یا به دانش پناه ببرم. اینجا، کاربرد دو باره‌ی کلمه‌ی «ایوا» (گویی) نشان‌دهنده‌ی ایمان آرجونا به پروردگار است. به سبب این ایمان، آرجونا سخنان پروردگار را درست می‌پذیرد و همچنین درمی‌یابد که پروردگار عقل او را سرگشته نمی‌سازد. اما چون سخنان پروردگار را دقیق درنمی‌یابد، گفته‌های پروردگار به نظرش متناقض می‌آید، و برایش چنین می‌نماید که گویی پروردگار عقل او را سرگشته می‌سازد. اگر پروردگار عقل آرجونا را سرگشته می‌ساخت، آنگاه چه کسی اوهام آرجونا را می‌زدود؟ «پس، لطفاً تصمیم بگیر و یک چیز را به طور قطع به من بگو، که به وسیله‌ی آن به خیر اعلی نایل آیم» – لطفاً بین این که خیر من از انجام عمل حاصل می‌شود یا از دانش، تصمیم بگیر و به خاطر من یک چیز را بگو، که به وسیله‌ی آن خیر من تحقق یابد. من پیشتر نیز گفته بودم: «آنچه را که خیر یقینی من است به من بگو» («یَچ‌چْهِریه سیان نیشچیتَم بروهی تَن مه» ۲.۷)، و اکنون نیز همان را می‌گویم. **پیوند:** در سه بند بعدی (سوم، چهارم و پنجم)، پروردگار به سخنان آرجونا درباره‌ی «گفتارهای به ظاهر متناقض» پاسخ می‌گوید.