ដោយពាក្យសំដីដែលច្របូកច្របល់នេះ អ្នកហាក់ដូចជាកំពុងធ្វើឱ្យចិត្តរបស់ខ្ញុំវង្វេងវង្វាន់ ដូច្នេះសូមប្រាប់ខ្ញុំពីមធ្យោបាយតែមួយគត់ដែលច្បាស់លាស់ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំអាចទទួលបានសេចក្ដីសុខដ៏ឧត្តម។

អត្ថន័យនៃពាក្យ៖ វ្យាមិឝ្រេណ - គួរឱ្យច្របូកច្របល់, ឥវ - ដូចជា, វាក្យេន - ដោយពាក្យសម្តី, ពុទ្ធិម - ប្រាជ្ញា, មោហយសិ - ធ្វើឱ្យវង្វេង, ឥវ - ដូចជា, មេ - របស់ខ្ញុំ, តត - នោះ, ឯកម - មួយ, វទ - ប្រាប់, និឝ្ចិត្យ - ដោយប្រាកដ, យេន - ដោយសារវា, ឝ្រេយះ - សុខុមាលភាព ឬ មោក្សៈ, អហម - ខ្ញុំ, អាប្នុយាម - អាចសម្រេចបាន។ អរជុនបាននិយាយទៅកាន់ព្រះស្រីគ្រឹស្នាថា៖ 'ឱព្រះអង្គ! ដោយពាក្យសម្តីដ៏ច្របូកច្របល់នេះ ព្រះអង្គធ្វើឱ្យប្រាជ្ញារបស់ខ្ញុំវង្វេង ដូច្នេះសូមប្រាប់ខ្ញុំនូវផ្លូវតែមួយដ៏ប្រាកដ ដែលខ្ញុំអាចសម្រេចបាននូវសុខុមាលភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ឬមោក្សៈ។'

**ពាក្យពេចន៍របស់អរជូនៈ** ៖ ឱ ជនារទនៈ! ប្រសិនបើអ្នកចាត់ទុកពុទ្ធិ (ចំណេះដឹង) ប្រសោជន៍ជាងកម្ម សូមជាអ្នកណា ឱ កេឝវៈ ប្រៀបដូចជាអ្នកកំពុងបញ្ជូនខ្ញុំទៅក្នុងសកម្មភាពដ៏ឃោរឃៅនេះ? ជាមួយនឹងពាក្យសំដីដែលហាក់ដូចជាផ្ទុយគ្នារបស់អ្នក អ្នកកំពុងធ្វើឱ្យវិចារណញ្ញាណរបស់ខ្ញុំវង្វេងស្មារតី។ ហេតុនេះ សូមអ្នកសម្រេចចិត្ត និងប្រាប់ខ្ញុំមួយយ៉ាងឱ្យច្បាស់លាស់ ដោយអ្វីដែលខ្ញុំអាចទទួលបានភាពល្អប្រសើរបំផុត។ **ការបកស្រាយ** ៖ ពាក្យថា 'ជនារទនៈ' បង្ហាញពីអារម្មណ៍របស់អរជូនៈ ហាក់ដូចជាគេនិយាយថា "ឱ ព្រះគ្រីស្ណ! អ្នកជាអ្នកបំពេញបំណងរបស់មនុស្សទាំងអស់; ហេតុនេះ អ្នកពិតជានឹងបំពេញបំណងរបស់ខ្ញុំផងដែរ។" 'ប្រសិនបើអ្នកចាត់ទុកចំណេះដឹងប្រសោជន៍ជាងសកម្មភាព... ហេតុអ្វីបានជាអ្នកបញ្ជូនខ្ញុំ ឱ កេឝវៈ?' – មានភាពទន់ខ្សោយនៅក្នុងចិត្តមនុស្ស ដែលនៅពេលគេសួរសំណួរមួយ គេចង់ឱ្យចម្លើយរបស់អ្នកនិយាយគាំទ្រទស្សនៈ ឬលទ្ធិរបស់ខ្លួនឯង។ នេះត្រូវបានគេហៅថាភាពទន់ខ្សោយ ព្រោះការសម្រេចចិត្តធ្វើតាមការណែនាំរបស់អ្នកនិយាយ ទោះបីវាសមរម្យ ឬមិនសមរម្យទាំងស្រុងចំពោះចិត្ត គឺជាភាពក្លាហានពិតប្រាកដ; អ្វីៗផ្សេងទៀតគ្រាន់តែជាភាពទន់ខ្សោយ ឬការខ្លាចប៉ុណ្ណោះ។ ដោយសារភាពទន់ខ្សោយនេះ មនុស្សម្នាក់ពិបាកទប់ទល់នឹងភាពលំបាក។ នៅពេលគាត់មិនអាចទ្រាំទ្រនឹងភាពលំបាកបាន គាត់ស្លៀកពាក់សំពត់នៃភាពល្អ មានន័យថា ក្រោមរូបរាងនៃភាពល្អ ភាពអាក្រក់បានមកដល់។ ភាពអាក្រក់នោះដែលមកក្រោមរូបរាងនៃភាពល្អ ពិបាកបំផុតក្នុងការលះបង់។ នៅទីនេះ ក្នុងអរជូនៈ ភាពអាក្រក់នៃការលះបង់ករណីយកិច្ចបានមកដល់ក្រោមរូបរាងនៃភាពល្អនៃការលះបង់អំពើហិង្សា។ ហេតុនេះ គាត់កំពុងចាត់ទុកចំណេះដឹងប្រសោជន៍ជាងសកម្មភាពដែលជាករណីយកិច្ច។ ដូច្នេះហើយ គាត់សួរនៅទីនេះថា៖ ប្រសិនបើអ្នកចាត់ទុកចំណេះដឹងប្រសោជន៍ជាងកម្ម តើហេតុអ្វីបានជាអ្នកបញ្ជូនខ្ញុំទៅក្នុងសកម្មភាពដ៏ឃោរឃៅដូចជាសង្គ្រាម? នៅក្នុងខទី៣៩នៃជំពូកទី២ ព្រះអាទិត្យបានប្រើពាក្យ 'ពុទ្ធិរយោគ' ដើម្បីនិយាយអំពីសមភាព (សមតា) តែម្យ៉ាង; ប៉ុន្តែអរជូនៈបានយល់ថាជាចំណេះដឹង។ ហេតុនេះ គាត់និយាយទៅកាន់ព្រះអាទិត្យថា៖ ឱ ជនារទនៈ! អ្នកបាននិយាយមុននេះថា 'ខ្ញុំបានពន្យល់ពីពុទ្ធិនេះនៅក្នុងសាន្ខ្យៈ; ឥឡូវសូមស្តាប់វានៅក្នុងបរិបទរបស់យោគៈ។ ដោយមានពុទ្ធិនេះ អ្នកនឹងរំលាងចោលនូវចំណងនៃកម្ម។' ប៉ុន្តែចំណងនៃកម្មត្រូវបានរំលាងចោលតែនៅពេលដែលមានចំណេះដឹងប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកក៏បាននិយាយផងដែរថា 'ពុទ្ធិយោគ' (យោគៈនៃវិចារណញ្ញាណ) មានន័យថាចំណេះដឹងគឺប្រសោជន៍ជាងសកម្មភាពច្រើនណាស់ (២.៤៩)។ ប្រសិនបើ តាមទស្សនៈរបស់អ្នក ចំណេះដឹងគឺប្រសោជន៍ និងល្អជាងកម្ម នោះអ្នកមិនគួរបញ្ជូនខ្ញុំទៅក្នុងសកម្មភាពដែលមានមង្គលតាមគម្ពីរសាស្ត្រ ដូចជាយញ្ញ ទាន និងតបៈទេ ប៉ុន្តែគួរបញ្ជូនខ្ញុំតែក្នុងចំណេះដឹងប៉ុណ្ណោះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកបញ្ជូនខ្ញុំទៅក្នុងសកម្មភាពដ៏ឃោរឃៅបំផុតដូចជាសង្គ្រាម ដែលត្រូវសម្លាប់មនុស្សពេញមួយថ្ងៃ? មុននេះ ចិត្តរបស់អរជូនៈពោរពេញទៅដោយចំណង់ចំណូលចិត្តចំពោះការប្រយុទ្ធ ហើយនៅក្នុងភាពអស្ចារ្យនោះ គាត់បានប្រាប់ព្រះអាទិត្យថា 'ឱ អច្យុត! ដាក់រថរបស់ខ្ញុំចំកណ្តាលកងទ័ពទាំងពីរ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំអាចមើលឃើញថាតើនរណានៅទីនេះដើម្បីប្រយុទ្ធជាមួយខ្ញុំ។' ប៉ុន្តែនៅពេលព្រះអាទិត្យដាក់រថនៅចំកណ្តាលកងទ័ពទាំងពីរ នៅពីមុខភីស្មៈ និងទ្រណៈ ព្រមទាំងស្តេចទាំងឡាយ ហើយបានមានបន្ទូលថា 'សូមមើលឃើញកុរុទាំងនេះ' នោះ ភាពជាប់ទាក់ទិនគ្រួសាររបស់អរជូនៈត្រូវបានជំរុញឡើង។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃភាពជាប់ទាក់ទិន ទំនោរចិត្តរបស់គាត់បានងាកចេញពីសង្គ្រាម ពីសកម្មភាព ហើយងាកទៅរកចំណេះដឹង; ព្រោះនៅក្នុងចំណេះដឹង មនុស្សមិនចាំបាច់អនុវត្តសកម្មភាពដ៏ឃោរឃៅដូចជាសង្គ្រាមទេ។ ហេតុនេះ អរជូនៈនិយាយថា៖ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកបញ្ជូនខ្ញុំទៅក្នុងសកម្មភាពដ៏ឃោរឃៅ? នៅទីនេះ ពាក្យថា 'ពុទ្ធិៈ' ត្រូវបានយកដើម្បីមានន័យថា 'ចំណេះដឹង'។ ប្រសិនបើពាក្យថា 'ពុទ្ធិៈ' នៅទីនេះត្រូវបានយកដើម្បីមានន័យថា 'សមភាព' (សមតា) នោះការចោទប្រកាន់ពីពាក្យសំដីផ្ទុយគ្នានឹងមិនឈរឡើយ។ ហេតុផលគឺថា នៅក្នុងខទី៤៨នៃជំពូកទី២ ព្រះអាទិត្យបានណែនាំអរជូនៈឱ្យអនុវត្តសកម្មភាពខណៈដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងយោគៈ (សមភាព)។ ការចោទប្រកាន់ពីពាក្យសំដីផ្ទុយគ្នានឹងមានសុពលភាពតែនៅពេលដែល នៅក្នុងការយល់ដឹងរបស់អរជូនៈ មានរឿងពីរផ្សេងគ្នា ហើយតែនៅពេលនោះទេ សំណួរនេះនឹងកើតឡើង៖ ប្រសិនបើ តាមទស្សនៈរបស់អ្នក ចំណេះដឹងគឺប្រសោជន៍ជាងកម្ម តើហេតុអ្វីបានជាអ្នកបញ្ជូនខ្ញុំទៅក្នុងសកម្មភាពដ៏ឃោរឃៅ? ទីពីរ នៅក្នុងចម្លើយរបស់ទ្រង់ចំពោះសំណួររបស់អរជូនៈក្រោយមក ព្រះអាទិត្យបាននិយាយអំពីផ្លូវពីរ — ផ្លូវនៃចំណេះដឹងសម្រាប់អ្នកប្រាជ្ញ និងផ្លូវនៃសកម្មភាពសម្រាប់យោគី។ នេះក៏ធ្វើឱ្យវាសមហេតុផលក្នុងការយកន័យនៃពាក្យ 'ពុទ្ធិៈ' ក្នុងសំណួររបស់អរជូនៈថាជា 'ចំណេះដឹង' ផងដែរ។ ស្វែងរកណាមួយអាចទទួលបានចម្លើយត្រឹមត្រូវចំពោះសំណួររបស់គាត់តែតាមរយៈការសួរដោយការគោរពប៉ុណ្ណោះ។ វាមិនអាចទទួលបានចម្លើយត្រឹមត្រូវដោយការលើកឡើងនូវអំពើសង្ស័យបានទេ។ អរជូនៈមានសទ្ធាពេញលេញចំពោះព្រះអាទិត្យ; ហេតុនេះ អារម្មណ៍ដែលបង្ហាញដោយសំណួរខាងលើគឺថា ប្រសិនបើព្រះអាទិត្យមានបន្ទូលដូច្នេះ អរជូនៈអាចចូលរួមសូម្បីតែក្នុងសកម្មភាពដ៏ឃោរឃៅដូចជាសង្គ្រាមសម្រាប់សុភមង្គលរបស់ខ្លួនផងដែរ។ 'ជាមួយនឹងពាក្យសំដីដែលហាក់ដូចជាផ្ទុយគ្នារបស់អ្នក អ្នកកំពុងធ្វើឱ្យវិចារណញ្ញាណរបស់ខ្ញុំវង្វេងស្មារតី' – អារម្មណ៍នៅក្នុងពាក្យទាំងនេះរបស់អរជូនៈគឺថា ពេលខ្លះអ្នកនិយាយថា 'ចូរអនុវត្តសកម្មភាព' ('កុរុកម៌ាណិ' ២.៤៨) ហើយពេលខ្លះអ្នកនិយាយថា 'ចូរយកពុទ្ធិជាទីពឹង' ('ពុទ្ធាឝរណមន្វិច្ឆ' ២.៤៩)។ ជាមួយនឹងពាក្យសំដីដែលហាក់ដូចជាលាយឡំគ្នារបស់អ្នក វិចារណញ្ញាណរបស់ខ្ញុំកំពុងក្លាយជាវង្វេងស្មារតី មានន័យថាខ្ញុំមិនអាចយល់ច្បាស់ថាតើខ្ញុំគួរអនុវត្តសកម្មភាព ឬយកចំណេះដឹងជាទីពឹង។ នៅទីនេះ ការប្រើពាក្យ 'ឥវ' (ហាក់ដូចជា) ពីរដង បង្ហាញពីសទ្ធារបស់អរជូនៈចំពោះព្រះអាទិត្យ។ ដោយសារសទ្ធានេះ អរជូនៈទទួលយកពាក្យរបស់ព្រះអាទិត្យថាត្រឹមត្រូវ ហើយក៏យល់ផងដែរថាព្រះអាទិត្យមិនមែនកំពុងធ្វើឱ្យវិចារណញ្ញាណរបស់គាត់វង្វេងស្មារតីនោះទេ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារគាត់មិនយល់ពាក្យរបស់ព្រះអាទិត្យឱ្យបានច្បាស់លាស់ ពាក្យសំដីរបស់ព្រះអាទិត្យហាក់ដូចជាផ្ទុយគ្នាចំពោះគាត់ ហើយវាហាក់ដូចជាព្រះអាទិត្យកំពុងធ្វើឱ្យវិចារណញ្ញាណរបស់គាត់វង្វេងស្មារតី។ ប្រសិនបើព្រះអាទិត្យកំពុងធ្វើឱ្យវិចារណញ្ញាណរបស់អរជូនៈវង្វេងស្មារតី តើនរណានឹងយកភាពវង្វេងចិត្តរបស់អរជូនៈចេញ? 'ហេតុនេះ សូមអ្នកសម្រេចចិត្ត និងប្រាប់ខ្ញុំមួយយ៉ាងឱ្យច្បាស់លាស់ ដោយអ្វីដែលខ្ញុំអាចទទួលបានភាពល្អប្រសើរបំផុត' – សូមអ្នកសម្រេចចិត្តរវាងថាតើសុភមង្គលរបស់ខ្ញុំនឹងមកពីការអនុវត្តសកម្មភាព ឬពីចំណេះដឹង ហើយប្រាប់ខ្ញុំមួយយ៉ាងសម្រាប់ខ្ញុំ ដោយអ្វីដែលសុភមង្គលរបស់ខ្ញុំអាចសម្រេចបាន។ ខ្ញុំបាននិយាយមុននេះផងដែរថា 'សូមប្រាប់ខ្ញុំនូវអ្វីដែលជាសុខភាពជាក់លាក់សម្រាប់ខ្ញុំ' ('យជ្ឝ្រិយៈ ស្យាន និឝ្ចិតំ ព្រូហិ តន្មេ' ២.៧) ហើយឥឡូវនេះខ្ញុំក៏និយាយដូចគ្នាដែរ។ **ការតភ្ជាប់** ៖ នៅក្នុងខបន្ទាប់ទាំងបី (ទី៣ ទី៤ និងទី៥) ព្រះអាទិត្យនឹងឆ្លើយតបទៅនឹងពាក្យរបស់អរជូនៈអំពី 'ពាក្យសំដីដែលហាក់ដូចជាផ្ទុយគ្នា'។