**2.14** Ὦ υἱὲ Κουντῆς, αἱ αἰσθητὰ πράγματα, ἅτινα ὑλικὰ εἰσί, διὰ τοῦ ψύχους (εὐνοϊκοῦ) καὶ τοῦ θάλπους (δυσνοϊκοῦ) ἡδονὴν καὶ ἀλγηδόνα παρέχουσιν. Ἐφήμερα εἰσί, ἐρχόμενα καὶ ἀπέρχόμενα. Ὦ ἐκγόνῳ Βαρᾶτα, Ἀρτζούνα, ὑπόμενε αὐτά.
**Ἑρμηνεία:** [Ἀπορία ἂν ἐγείρηται: πρὸ τούτων τῶν τεσσαρεσκαιδεκάτου καὶ πεντεκαιδεκάτου στίχων (ἀπὸ τοῦ 11 ἕως τοῦ 13) καὶ μετ’ αὐτούς (ἀπὸ τοῦ 16 ἕως τοῦ 30), τὸ ὑπόθεμα περὶ ψυχῆς καὶ σώματος τρέχει. Πῶς οὖν οὗτοι οἱ δύο στίχοι περὶ «τῆς ἐπαφῆς τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων» ἐν μέσῳ ἐφάνησαν (ὡς χωριζόμενοι ἀπὸ τοῦ κύριου λόγου); Ἡ λύσις αὕτη ἐστίν: καθάπερ ἐν τῷ δωδεκάτῳ στίχῳ, ἵνα τὴν αἰώνιον φύσιν πάντων τῶν ὄντων ἐξηγήσῃ, εἶπεν ὁ Κύριος, «Οὐδέποτε ἦν χρόνος ὅτε ἐγὼ οὐκ ἤμην...» οὕτω ἑαυτὸν ἐν τῇ αὐτῶν κατηγορίᾳ τιθείς, ὁμοίως, ἵνα δείξῃ ὅτι τὸ σῶμα καὶ τὰ λοιπὰ ὑλικὰ πράγματα μόνον οὐκ ἔστιν αἰώνια, φθαρτὰ καὶ τρεπτά, ἐνταῦθα ὁ Κύριος περὶ «τῆς ἐπαφῆς τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων» λαλεῖ.
Ὁ σύνδεσμος «δὲ» (tu) ἐνταῦθα χρῆται πρὸς διάκρισιν τῶν μὴ αἰωνίων πραγμάτων, ὡς τὸ σῶμα, ἀπὸ τῆς αἰωνίου ἀρχῆς.
«Ματρᾶσπαρσάḥ» – Ἐκεῖνο δι’ οὗ μέτρησις ἢ αἴσθησις γίνεται, τουτέστιν δι’ οὗ γνῶσις κτᾶται, ἐκεῖνα τὰ ὄργανα τῆς γνώσεως — αἱ αἰσθήσεις καὶ ὁ νοῦς — καλοῦνται «ματρᾶ» (τὰ μετροῦντα). Ἐκεῖνο ὃ ἔρχεται εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῆς ματρᾶ, τουτέστιν μετὰ τῶν αἰσθήσεων καὶ τοῦ νοός, καλεῖται «σπαρσά» (ἐπαφή). Διότι, ἐκεῖνα τὰ ψιλὰ πράγματα τῆς κτίσεως ἅτινα γινώσκονται διὰ τῶν αἰσθήσεων καὶ τοῦ νοός εἰσιν οἱ «ματρᾶσπαρσάḥ».
Ἐνταῦθα, διὰ τί μόνον τὰ πράγματα ὑπὸ τοῦ ὅρου «ματρᾶσπαρσάḥ» νοηθῆναι ὀφείλουσιν, καὶ οὐχὶ ἡ σχέσις αὐτῶν; Εἰ λάβωμεν τὸν ὅρον «ματρᾶσπαρσάḥ» ὡς σημαίνοντα μόνον τὴν σχέσιν πρὸς τὰ πράγματα, τότε ἡ σχέσις ἐκείνη οὐκ ἂν δυνηθῇ καλεῖσθαι «ἀγαμάπαγιναḥ» (ἐρχόμενοι καὶ ἀπέρχόμενοι)· διότι ἡ ἀποδοχὴ σχέσεως οὐκ ἐν τῷ νῷ μόνον, ἀλλ’ ἐν τῷ ἑαυτῷ (τῷ «ἐγώ») γίνεται. Ὁ ἑαυτὸς αἰώνιος ἐστίν· διότι, πᾶσα ἀποδοχὴ ἐν αὐτῷ γινομένη καὶ αὐτὴ φαινομενικῶς αἰώνιος γίνεται. Ἕως οὗ ὁ ἑαυτὸς ἐκείνην τὴν ἀποδοχὴν μὴ ἀποβάλῃ, μένει κατὰ τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς. Τοῦτ’ ἔστιν, καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἀπὸ τῶν πραγμάτων, καὶ ὅταν τὰ πράγματα παύσωνται ὑπάρχοντα, ἡ σχέσις πρὸς ἐκεῖνα τὰ πράγματα διαμένει (Σημείωσις σελ. 52). Οἷον, γυνὴ χήρα γίνεται, τουτέστιν ἀποχωρίζεται διὰ παντὸς ἀπὸ τοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ καὶ μετὰ πεντήκοντα ἔτη ἐάν τις εἴπῃ, «Αὕτη ἐστὶν ἡ γυνὴ τοῦ δεῖνος,» τὰ ὦτα αὐτῆς ἐπαίρουσι! Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι καὶ ὅταν ὁ συγγενὴς (ὁ ἀνήρ) μηκέτι ὑπάρχῃ, ἡ ὑποτεθεῖσα σχέσις πρὸς αὐτὸν διὰ παντὸς μένει. Ἀπὸ ταύτης τῆς ὄψεως, οὐκ ἔστι λογικὸν ἐκείνην τὴν σχέσιν «ἐρχομένην καὶ ἀπέρχομένην» καλεῖν· διότι, ἐνταῦθα ὁ ὅρος «ματρᾶσπαρσάḥ» πρὸς τὰ ψιλὰ πράγματα ἀναφέρεται, οὐχὶ πρὸς τὴν σχέσιν αὐτῶν.
«Σίτοσνασουχαδουκχαδάḥ» – Ἐνταῦθα, τὰ ῥήματα «ψῦχος» καὶ «θάλπος» εὐνοϊκότητα καὶ δυσνοϊκότητα σημαίνουσιν. Εἰ τὸ νόημα αὐτῶν ὡς χειμὼν καὶ θέρος ληφθῇ, τότε μόνον πρὸς τὴν ἁφικὴν αἴσθησιν (δέρμα) ἀνήκουσιν, ὅπερ ἐστὶ περιορισμένον. Διότι, δοκεῖ ὀρθὸν εἶναι τὸ «σΐτα» ὡς σημαῖνον εὐνοϊκόν καὶ τὸ «ουσνα» ὡς σημαῖνον δυσνοϊκὸν λαμβάνειν.
Τὰ ψιλὰ πράγματα διὰ εὐνοϊκότητος καὶ δυσνοϊκότητος ἡδονὴν καὶ ἀλγηδόνα παρέχουσιν. Τοῦτ’ ἔστιν, εὐδαιμονία ἐκ τῆς κτήσεως εὐνοϊκοῦ πράγματος, προσώπου, καταστάσεως, συμβάντος, τόπου, χρόνου, κτλ., οὗ ἐπιθυμοῦμεν, ἐγείρεται, καὶ λύπη ἐκ τῆς συναντήσεως δυσνοϊκοῦ πράγματος, προσώπου, καταστάσεως, κτλ., οὗ οὐκ ἐπιθυμοῦμεν. Ἐνταῦθα, ἡ εὐνοϊκότης καὶ ἡ δυσνοϊκότης αἴτιον εἰσί, καὶ ἡ ἡδονὴ καὶ ἡ ἀλγηδὼν τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ταῦτα τὰ πράγματα οὐκ ἔχουσι τὴν δύναμιν ἡδονῆς καὶ ἀλγηδόνος δοτῆρας εἶναι. Ὁ ἄνθρωπος, σχέσιν πρὸς αὐτὰ συναφῶν, εὐνοϊκότητα ἢ δυσνοϊκότητα αὐτοῖς ἀπονέμει, ὅπερ ποιεῖ ταῦτα τὰ πράγματα ἡδονὴν καὶ ἀλγηδόνα δοτῆρας φαίνεσθαι. Διότι, ὁ Κύριος εἶπεν «σουχαδουκχαδάḥ» (δοτῆρες ἡδονῆς καὶ ἀλγηδόνος).
«Ἀγαμάπαγιναḥ» – Τὰ ψιλὰ πράγματα ἀρχὴν καὶ τέλος ἔχουσιν, γενέσεως καὶ φθορᾶς ὑπόκεινται, καὶ ἐρχόμενα καὶ ἀπέρχομενα εἰσί. Διὰ παντὸς οὐκ εἰσί· διότι πρὸ τῆς γενέσεως αὐτῶν οὐκ ἦσαν καὶ μετὰ τὴν φθορὰν αὐτῶν οὐκ ἔσονται. Διότι, εἰσὶν «ἀγαμάπαγι» (ἐφήμερα).
«Ἀνιτγιάḥ» – Ἐάν τις εἴπῃ, «Ἴσως πρὸ τῆς γενέσεως καὶ μετὰ τὴν φθορὰν οὐκ ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ ἐν τῷ μέσῳ σαφῶς ὑπάρχουσιν;» Τότε ὁ Κύριος λέγει ὅτι ὄντα μὴ αἰώνια, οὐδὲ ἐν τῷ μέσῳ μένουσιν. Κατὰ πᾶν ῥοπήν τρέπονται. Τρέπονται οὕτως ταχέως ὥστε οὐδεὶς δύναται αὐτὰ πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ μορφῇ ἰδεῖν· διότι ἐν τῇ ἐπομένῃ ῥοπῇ οὐκ εἰσὶν ὡς ἦσαν ἐν τῇ προτέρᾳ ῥοπῇ. Διότι, ὁ Κύριος αὐτά «ἀνιτγιάḥ» (μὴ αἰώνια) ἐκάλεσεν.
Οὐ μόνον ἐκεῖνα τὰ πράγματα οὐκ ἔστιν αἰώνια καὶ τρεπτά, ἀλλὰ καὶ αἱ αἰσθήσεις καὶ ὁ νοῦς, δι’ ὧν ἐκεῖνα τὰ πράγματα γινώσκονται, καὶ αὐτοὶ τρεπτοί εἰσιν. Πῶς νοῆσαι τὴν τρεπτότητα αὐτῶν; Οἷον, ἐργαζόμενοι καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν, ἅμα ἑσπέρᾳ κόπος ἐν ταῖς αἰσθήσεσι κτλ. ἐγγίνεται, καὶ ἡ ἀφθονία ἥτις μετὰ ἱκανοποιητικὸν ὕπνον τὸ πρωῒ ἦλθεν οὐ μένει ἕως ἑσπέρας. Διότι, ὕπνος πάλιν ληπτέος ἐστίν, ὅστις τὸν κόπον τῶν αἰσθήσεων ἀφαιρεῖ καὶ ἐμπειρίαν ἀφθονίας φέρει. Καθάπερ ὁ κόπος κατὰ πᾶσαν ῥοπὴν ἐν τῇ ἐγρηγόρσει ἔρχεται, ὁμοίως, ἡ ἀφθονία κατὰ πᾶσαν ῥοπὴν ἐν τῷ ὕπνῳ ἔρχεται. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἐν ταῖς αἰσθήσεσι κτλ., τροπὴ κατὰ πᾶσαν ῥοπὴν γίνεται.
Ἐνταῦθα, τὰ ψιλὰ πράγματα ἐν τῇ παχυμερεῖ αὐτῶν ὄψει ὡς «ἀγαμάπαγιναḥ» καὶ ἐν τῇ λεπτομερεῖ αὐτῶν ὄψει ὡς «ἀνιτγιάḥ» περιγράφονται. Ἵνα περιγραφῶσιν ὡς καὶ λεπτότερα τῶν μὴ αἰωνίων, καλεσθήσονται «ἀσατ» (μὴ ὄντα) ἐν τῷ ἑκκαιδεκάτῳ στίχῳ· καὶ ἐκείνη ἡ αἰώνιος ἀρχὴ ἡ προειρημένη καλεσθήσεται «σατ» (ὄντα).]
«Σταμστιτικσασβα» – Ὅταν πάντα ταῦτα τὰ «ματρᾶσπαρσα», τουτέστιν τὰ αἰσθητὰ πράγματα, φαίνωνται, τὸ ἔχειν τὴν γνῶσιν ὅτι τοῦτο εὐνοϊκόν ἐστι κἀκεῖνο δυσνοϊκὸν οὐκ ἔστιν ἁμάρτημα. Μᾶλλον, τὸ ἁμάρτημα κεῖται ἐν τῷ ἐπιτρέπειν προσκόλλησιν, ἀποστροφήν, χαρὰν, λύπην, κτλ., ἐν τῷ νῷ δι’ αὐτὰ ἐγείρεσθαι. Διότι, καὶ ὅταν γνῶσις εὐνοϊκότητος καὶ δυσνοϊκότητος ὑπάρχῃ, τὸ μὴ ἐπιτρέπειν τὴν ἔγερσιν προσκολλήσεως, ἀποστροφῆς, κτλ. — τουτέστιν, τὸ μένειν ἀτάραχον ἐν μέσῳ τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων — αὐτὸ ἐστὶ τὸ ὑπομένειν αὐτά. Αὕτη ἡ ὑπομονὴ ἐστιν ἣν ὁ Κύριος «τιτικσασβα» ἐκάλεσεν.
Ἄλλο νόημα τοῦτο ἐστίν: Αἱ ἐνέργειαι καὶ καταστάσεις τοῦ σώματος, τῶν αἰσθήσεων, τοῦ νοός, κτλ., ἀρχὴν καὶ τέλος ἔχουσιν· ὑπάρχουσιν καὶ παύονται ὑπάρχουσαι. Ἐκεῖναι αἱ ἐνέργειαι καὶ καταστάσεις οὐκ εἰσὶν ἐν σοί· διότι σὺ εἶ ὁ γινώσκων αὐτὰς, χωριστὸς ἀπ’ αὐτῶν. Σὺ αὐτὸς μένεις ὡς εἶ. Διότι, μένε ἀτάραχος ἐν ἐκείναις ταῖς ἐνεργείαις καὶ καταστάσεσιν. Τὸ μένειν ἀτάραχον ἐν τούτοις ἐστὶν ἡ τιτικσά (ὑπομονή).
**Σύνδεσμος:** Ὁ προηγούμενος στίχος περὶ ὑπομονῆς πρὸς τὰ αἰσθητὰ πράγματα ἐλάλησεν. Νῦν, τί ἀποτέλεσμα ἐκ τοιαύτης ὑπομονῆς γενήσεται ἐν τῷ ἑπομένῳ στίχῳ ἐξηγεῖται.
★🔗
