**២.១៤** ឱកុន្តីបុត្រ វត្ថុដែលជាអារម្មណ៍នៃឥន្រ្ទិយទាំងឡាយ ដែលជារូបធម៌ ផ្តល់នូវសុខ និងទុក្ខតាមរយៈសេចក្តីត្រជាក់ (អំណរ) និងសេចក្តីក្តៅ (ទុក្ខ)។ វាមានលក្ខណៈមិនទៀងទាត់ កើតមាន ហើយក៏រលាយបាត់ទៅវិញ។ ឱអរជុន កូនចៅព្រះភារត ចូរអ្នកអត់ធ្មត់នឹងវាចុះ។
**ពន្យល់:** [សេចក្តីសង្ស័យអាចកើតមាន៖ មុនខទាំងពីរនេះ (ពីខទី១១ ដល់ទី១៣) និងក្រោយពីខទាំងពីរនេះ (ពីខទី១ំ ដល់ទី៣០) ប្រធានបទស្តីពីអត្តា និងរូបកាយ។ បើដូច្នោះ តើហេតុអ្វីបានជាខទាំងពីរនេះស្តីអំពី 'ការប៉ះពាល់នឹងអារម្មណ៍' បង្ហាញឡើងនៅចន្លោះនេះ (ហាក់ដូចជាដាច់ពីប្រធានបទចម្បង)? ដំណោះស្រាយមានដូច្នេះ៖ ដូចជាក្នុងខទី១២ ដើម្បីពន្យល់ពីសភាពអមតៈនៃសត្វលោកទាំងអស់ ព្រះអាទិទេពទ្រង់ត្រាស់ថា 'មិនដែលមានពេលណាដែលយើងមិនមានទេ...' ដោយទ្រង់បញ្ចូលព្រះអង្គទៅក្នុងចំណោមពួកគេដែរ ស្រដៀងគ្នានេះ ដើម្បីបង្ហាញថារូបកាយ និងវត្ថុរូបធម៌ផ្សេងៗទៀតគ្រាន់តែជាវត្ថុមិនទៀងទាត់ អនិច្ចំ និងប្រែប្រួលបាន ព្រះអាទិទេពទ្រង់ត្រាស់អំពី 'ការប៉ះពាល់នឹងអារម្មណ៍' នៅទីនេះ។]
ពាក្យ 'តុ' (តែ) ត្រូវបានប្រើនៅទីនេះ ដើម្បីញែកវត្ថុមិនទៀងទាត់ដូចជារូបកាយ ចេញពីគោលការណ៍អមតៈ។
'មត្រាស្បរស្សៈ' – អ្វីដែលការវាស់វែង ឬការយល់ដឹងកើតឡើង គឺអ្វីដែលចំណេះដឹងត្រូវបានទទួល ឧបករណ៍នៃចំណេះដឹងទាំងនោះ – ឥន្រ្ទិយ និងមនៈ – ត្រូវបានគេហៅថា 'មត្រា' (ភ្នាក់ងារវាស់វែង)។ អ្វីដែលមកប៉ះពាល់នឹងមត្រា គឺនឹងឥន្រ្ទិយ និងមនៈ ត្រូវបានគេហៅថា 'ស្បរស' (ការប៉ះពាល់)។ ហេតុនេះ វត្ថុនៃការកើតសត្វលោកដ៏សាមញ្ញទាំងនោះ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈឥន្រ្ទិយ និងមនៈ គឺ 'មត្រាស្បរស្សៈ'។
នៅទីនេះ ហេតុអ្វីត្រូវយល់ថាពាក្យ 'មត្រាស្បរស្សៈ' សំដៅតែលើវត្ថុ មិនមែនលើទំនាក់ទំនងជាមួយវត្ថុ? ប្រសិនបើយើងយកពាក្យ 'មត្រាស្បរស្សៈ' មកន័យថា គ្រាន់តែជាទំនាក់ទំនងជាមួយវត្ថុ ទេ នោះទំនាក់ទំនងនោះមិនអាចហៅថា 'អាគមាបាយិនៈ' (កើតមាន ហើយរលាយបាត់) បានឡើយ។ ព្រោះការទទួលយកទំនាក់ទំនងមួយ កើតឡើងមិនមែនត្រឹមតែនៅក្នុងចិត្តទេ ប៉ុន្តែនៅក្នុងអត្តា (ខ្ញុំ)។ អត្តាគឺអមតៈ ដូច្នេះការទទួលយកណាមួយដែលកើតឡើងនៅក្នុងវា ក៏ក្លាយជាអមតៈដែរ (ដូចជា)។ បើសិនជាអត្តាមិនបោះបង់ការទទួលយកនោះ វានៅតែដដែល។ គឺថា ទោះបីបានឃ្លាតឆ្ងាយពីវត្ថុ ឬទោះបីវត្ថុនោះលែងមានទៅហើយ ក៏ទំនាក់ទំនងជាមួយវត្ថុទាំងនោះនៅតែបន្តដដែល (កំណត់ចំណាំទំព័រ ៥២)។ ឧទាហរណ៍ ស្ត្រីម្នាក់ក្លាយជាស្រីមេម៉ាយ មានន័យថានាងបានឃ្លាតពីស្វាមីជាអចិន្ត្រៃយ៍ ប៉ុន្តែទោះបីជា ៥០ ឆ្នាំក្រោយមក បើគេនិយាយថា "នេះជាភរិយារបស់អ្នកនោះ" ត្រចៀករបស់នាងក៏ស្ទុះ! នេះបញ្ជាក់ថា ទោះបីជាអ្នកដែលមានទំនាក់ទំនង (ស្វាមី) លែងមានទៅហើយ ក៏ទំនាក់ទំនងដែលបានសន្មតជាមួយគាត់ នៅតែមានជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ពីទស្សនៈនេះ វាមិនសមហេតុផលទេក្នុងការហៅទំនាក់ទំនងនោះថា 'កើតមាន ហើយរលាយបាត់' ដូច្នេះនៅទីនេះ ពាក្យ 'មត្រាស្បរស្សៈ' សំដៅលើវត្ថុដ៏សាមញ្ញ មិនមែនទំនាក់ទំនងជាមួយវាទេ។
'សីតោស្ណសុខទុក្ខទាៈ' – នៅទីនេះ ពាក្យ 'ត្រជាក់' និង 'ក្តៅ' បង្ហាញពីភាពគួរសម និងមិនគួរសម។ ប្រសិនបើយកន័យរបស់វាជារដូវរងា និងរដូវក្តៅ វានឹងទាក់ទងតែនឹងឥន្រ្ទិយស្បែក (កាយវិញ្ញាណ) ដែលមានកំណត់។ ដូច្នេះ វាហាក់ដូចជាត្រឹមត្រូវក្នុងការយក 'សីត' មកន័យថា គួរសម និង 'ឧឞ្ណ' មកន័យថា មិនគួរសម។
វត្ថុដ៏សាមញ្ញ ផ្តល់សុខ និងទុក្ខតាមរយៈភាពគួរសម និងមិនគួរសម។ គឺថា សេចក្តីសុខកើតឡើងពីការទទួលបានវត្ថុ មនុស្ស ស្ថានភាព ព្រឹត្តិការណ៍ កន្លែង ពេលវេលា ជាដើម ដែលគួរសមតាមបំណងរបស់យើង ហើយសេចក្តីទុក្ខកើតឡើងពីការជួបប្រទះនឹងវត្ថុ មនុស្ស ស្ថានភាព ជាដើម ដែលមិនគួរសម ដែលយើងមិនចង់បាន។ នៅទីនេះ ភាពគួរសម និងមិនគួរសម គឺជាហេតុ ហើយសុខ និងទុក្ខគឺជាផល។ តាមពិត វត្ថុទាំងនេះគ្មានអានុភាពផ្តល់សុខ និងទុក្ខឡើយ។ មនុស្ស ដោយភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយវា បានចាត់ទុកភាពគួរសម ឬមិនគួរសមទៅលើវត្ថុទាំងនោះ ដែលធ្វើឱ្យវត្ថុទាំងនេះហាក់ដូចជាផ្តល់សុខ និងទុក្ខ។ ដូច្នេះ ព្រះអាទិទេពទ្រង់ត្រាស់ថា 'សុខទុក្ខទាៈ' (អ្នកផ្តល់សុខ និងទុក្ខ)។
'អាគមាបាយិនៈ' – វត្ថុដ៏សាមញ្ញ មានការចាប់ផ្តើម និងទីបញ្ចប់ ជាកម្មសិទ្ធិនៃការកើត និងការវិនាស ហើយកើតមាន ហើយរលាយបាត់។ វាមិនទៀងទាត់ ព្រោះវាមិនមានមុនការកើត ហើយនឹងមិនមានក្រោយការវិនាសរបស់វា។ ដូច្នេះ វាជា 'អាគមាបាយី' (មិនទៀងទាត់)។
'អនិត្យាៈ' – ប្រសិនបើអ្នកណាម្នាក់និយាយថា "វាអាចមិនមានមុនការកើត និងក្រោយការវិនាស ប៉ុន្តែពិតជាមាននៅចន្លោះមែន?" ពេលនោះព្រះអាទិទេពទ្រង់ត្រាស់ថា ដោយសារភាពមិនទៀងទាត់ វាមិននៅស្ថិតសេ្ថរសូម្បីតែនៅចន្លោះក៏ដោយ។ វាប្រែប្រួលរាល់ពេលវេលា។ វាប្រែប្រួលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចឃើញវាម្តងទៀតក្នុងទម្រង់ដដែលបានឡើយ ព្រោះក្នុងពេលបន្ទាប់ វាមិនដូចពេលមុនទៀតហើយ។ ដូច្នេះ ព្រះអាទិទេពទ្រង់បានត្រាស់ហៅវាថា 'អនិត្យាៈ' (មិនទៀងទាត់)។
មិនត្រឹមតែវត្ថុទាំងនោះមិនទៀងទាត់ និងប្រែប្រួលបានប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែឥន្រ្ទិយ និងមនៈ ដែលវត្ថុទាំងនោះត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈវា ក៏ប្រែប្រួលបានដែរ។ តើយល់ពីភាពប្រែប្រួលរបស់វាដោយរបៀបណា? ឧទាហរណ៍ ដោយការងារពេញមួយថ្ងៃ ភាពអស់កម្លាំងកើតឡើងនៅក្នុងឥន្រ្ទិយជាដើមនៅពេលល្ងាច ហើយភាពស្រស់ស្អាតដែលមកក្រោយពីដេកលក់ឆ្អែតនៅពេលព្រឹក មិននៅដល់ពេលល្ងាចទេ។ ដូច្នេះ ត្រូវតែដេកលក់ម្តងទៀត ដែលយកភាពអស់កម្លាំងចេញពីឥន្រ្ទិយ និងនាំមកនូវបទពិសោធន៍នៃភាពស្រស់ស្អាត។ ដូចជាភាពអស់កម្លាំងមករាល់ពេលក្នុងស្ថានភាពដឹងខ្លួន ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ភាពស្រស់ស្អាតក៏មករាល់ពេលក្នុងដំណេក។ នេះបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងឥន្រ្ទិយជាដើម ការប្រែប្រួលកើតឡើងរាល់ពេលវេលា។
នៅទីនេះ វត្ថុដ៏សាមញ្ញត្រូវបានពិពណ៌នាក្នុងអាការរូបធាតុធំថា 'អាគមាបាយិនៈ' ហើយក្នុងអាការរូបធាតុសុក្ខំថា 'អនិត្យាៈ'។ ដើម្បីពិពណ៌នាវាថាសុក្ខំជាងមិនទៀងទាត់ទៅទៀត វានឹងត្រូវបានគេហៅថា 'អសត់' (មិនពិត) ក្នុងខទី១៦ ហើយគោលការណ៍អមតៈដែលបានពិពណ៌នាមុននោះ នឹងត្រូវបានគេហៅថា 'សត់' (ពិត)។]
'តិំស្តិតិក្សស្វ' – នៅពេលដែល 'មត្រាស្បរស' ទាំងអស់នេះ គឺអារម្មណ៍នៃឥន្រ្ទិយ បង្ហាញឡើង ការមានចំណេះដឹងថានេះគួរសម ហើយនោះមិនគួរសម ពុំមែនជាទោសទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ទោសស្ថិតនៅក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យសេចក្តីជាប់ជំពាក់ សេចក្តីរើសអើង សេចក្តីអំណរ សេចក្តីទុក្ខ ជាដើម កើតឡើងនៅក្នុងចិត្តដោយសារតែវា។ ដូច្នេះ ទោះបីជាមានចំណេះដឹងអំពីភាពគួរសម និងមិនគួរសម ក៏ដោយ ការមិនអនុញ្ញាតឱ្យសេចក្តីជាប់ជំពាក់ សេចក្តីរើសអើង ជាដើម កើតឡើង – គឺការនៅមិនរំភើបរំជួលចិត្តនៅចំពោះមុខអារម្មណ៍នៃឥន្រ្ទិយ – នេះឯងគឺជាការអត់ធ្មត់នឹងវា។ ការអត់ធ្មត់នេះហើយដែលព្រះអាទិទេពទ្រង់ត្រាស់ហៅថា 'តិតិក្សស្វ'។
ន័យមួយទៀតគឺ៖ សកម្មភាព និងស្ថានភាពនៃរូបកាយ ឥន្រ្ទិយ មនៈ ជាដើម មានការចាប់ផ្តើម និងទីបញ្ចប់ វាមាន ហើយក៏រលាយបាត់។ សកម្មភាព និងស្ថានភាពទាំងនោះ មិនមែនស្ថិតនៅក្នុងអ្នកទេ ព្រោះអ្នកគឺជាអ្នកដឹងរបស់វា ដាច់ពីវា។ អ្នកផ្ទាល់នៅតែដូចដើម។ ដូច្នេះ ចូរនៅមិនរំភើបរំជួលចិត្តនៅក្នុងសកម្មភាព និងស្ថានភាពទាំងនោះ។ ការនៅមិនរំភើបរំជួលចិត្តក្នុងរឿងទាំងនេះ គឺជាតិតិក្សា (ការអត់ធ្មត់)។
**សម្ពន្ធភាព:** ខមុនបានស្តីអំពីការអត់ធ្មត់ចំពោះអារម្មណ៍នៃឥន្រ្ទិយ។ ឥឡូវនេះ អ្វីដែលនឹងកើតឡើងពីការអត់ធ្មត់បែបនេះ នឹងត្រូវបានពន្យល់នៅក្នុងខបន្ទាប់។
★🔗
